ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କୁହାଯାଉଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; କେବଳ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଅଟୁଟ। ଏହି ଭୟାନକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତରେ ସୁନା, ପାଣି ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଦାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସେମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହି ଫଳ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ, ଏବଂ ଯିଏ ଏହା କରେ ସେ ସେହି ଲୋକକୁ ଲଭେ; ଗାଈଁକୁ ସଦା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜନ। ମନ୍ତ୍ର ଏହିପରି: "ଗାଉମାନେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗାଉମାନେ, ସୌରଭି ଗୋତ୍ରର ଗାଉମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଗାଉମାନେ, ଆମି ସଦା ଆପଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ।" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ଗୋଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ଏହିଠାରୁ, ରାଜନ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ—ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ—ଗୋଦାନର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ପାଇବ। ଯେପରି ଦୋଷ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷଙ୍କ, ସେ ସବୁ କେବଳ ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ନଶ୍ୱ ହୋଇଯାଏ। ଭୂମିର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେମାନେ କାର୍ତ୍ତିକରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଆସିଯାନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଏହି ସବୁ ଶ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣ ପ୍ରମାଣ ସହିତ କୁହାଯାଇଛି; ଏପରି ଶ୍ୱେତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସୁନା ଡିମ୍ବ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୋର ମନେ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମ ନେଲା: ସେ କିପରି ଅସ୍ଥି ଚାଟି ଖାଇ ଖାଲିପେଟ ରହିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଦିଆନାହାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ? ଏହିଥିରୁ ମୁଁ ମାନେଇ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ଯେ, କେଉଁ ଭୂପତିମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଆଧାରିତ ଯଜ୍ଞ କେମିତି? ଶ୍ୱେତାଙ୍କ ସେଇ ମହାନ ମନ, କିପରି ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଗଲା? କାହିଁକି ସେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେନାହିଁ, କିମ୍ବା ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଲେନାହିଁ? ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏଠି ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ମହିମା କିଏ ବୁଝିପାରିବ? ଏହି ଦାନର ଫଳ ପରଲୋକରେ ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଅବିନାଶୀ ହୁଏ। ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ସଦା ପରିଶ୍ରମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଥାନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଠାରେ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶତକ୍ରତୁ ନାମ ଲୋକେ ଦିଅନ୍ତି, ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସମ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଦାନ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ତୁମଠାରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣିଛି; ଯଦି ପୁରାତନ କିଛି ଅଛି ଯାହା ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଛି, ତାହା ମୋତେ କହିବା। ମୁଁ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ; ତୁମେ ମୋତେ କହ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି କଥା ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଥିଲେ। ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ରାଜନ; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିଲେ: କେଉଁ ବଂଶରେ ସେଇ ରାମ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ଅଗସ୍ତ୍ୟ କେଉଁ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କହିଥିଲେ? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ରଘୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ; ଲଙ୍କାରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ। ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ରାଘବଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦ୍ୱାରପାଳ ତ୍ୱରିତ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦିତ ହୋଇଛି। କହିଲେ: "କୌଶଳ୍ୟାନନ୍ଦନ, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୋଉ; ଆଜି ଦିନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ରଘୁନନ୍ଦନ ତୁମ ଉଦୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ରାଜନ।" ଋଷିମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ଶୁଣି, ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ରାମ ସେମାନୋକୁ ଗୃହେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳଙ୍କୁ କହିଲେ: ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଋଷିମାନୋକୁ ଭିତରେ ନେଇଆ, କାହିଁକି ଏମିତି ମହାନ ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରେ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି? ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦ୍ୱାରପାଳ ଋଷିମାନୋକୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଭିତରେ ନେଇଲେ। ଋଷିମାନେ ଆସିବା ପରେ, ରାମ ଝୁକି ସେମାନୋକୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସନରେ ବସାଇଲେ। ସେମାନେ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ପିଛିରେ ଆସନ ନେଲେ। ପୁରୋହିତ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ। ରାମ ସେମାନଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି, ବେଦବିଦ୍ୟା ସମ୍ପନ୍ନ ମହାମୁନିମାନେ, କହିଲେ: "ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ଅଛ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆମେ ଦେଖିପାଇଲୁ, ତୁମେ ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ଜୟ କରିଛ।" "ସୀତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ରାବଣ ହରଣ କରିଥିଲେ; ରଘୁମାନୋ ଶିରୋମଣି, ତୁମ ଭାର୍ୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେ ବଧ ହେଲେ। ଏକା ଏବଂ ଅସାହାୟ ହୋଇ, ତୁମେ ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାକୁ ମାରିଦେଲ; ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ କେହି କରିପାରିବେନାହିଁ।" "ଆମେ ଏଠାକୁ ତୁମ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବାକୁ ଆସିଥିଲୁ, ଏବଂ ତୁମକୁ ଦେଖି ଆମେ ପବିତ୍ର ହେଲୁ; ତୁମକୁ ଦେଖି, ରାଜନ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ବୀ ହେଲୁ।" "ଆଜି ରାବଣ ବଧ ଦ୍ୱାରା ଲୋକର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା; ଏହି ଧରାକୁ ତୁମେ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କଲ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରିଛ, ରଘୁବଂଶୀ, ଜୟ ଓ ଅପାର ପରାକ୍ରମ ସହିତ; ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖି, କଥା ହୋଇ, ଏବେ ଆମେ ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା।" "ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ବେଳେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ୟ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୀର ଓ ଏକ ମହାବଳ ଖଳ୍ଵାତ୍ର ଦେଇଥିଲି। ତୁମେ ଆଉଥରେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ।" ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଋଷି ଦୃଶ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଋଷିମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଋଷି କି କାମ୍ୟ କରିଥିଲେ? "ତୁମେ ଏଉଁଠାରେ ଆଉଥରେ ଆସିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ"—ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଯିବି। ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ଗୁପ୍ତ କଥା ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଧର୍ମ କ୍ରମ ଶୁଣିବି, ଏପରି ଅପାର ତେଜ଼ସ୍ବୀ ରାମ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ...