ପୁରାତନ କାଳରେ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ, ତାହାନୁସାରେ ପିଣ୍ୟାକ ପିଠା କିମ୍ବା ଇଙ୍ଗୁଦା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ତିଳ ପିଠା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ସଦା ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକମାନେ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ସମୟରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କିମ୍ବା ଆତିଥ୍ୟ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଦରକାର; ଏଠିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନକୁ ଗୃଧ୍ର କିମ୍ବା କାଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନେଇନଥାନ୍ତି। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିତୃପୂଜାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଶ୍ରମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ କରିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏଠାରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ମୂଳ କାରଣ। ଭକ୍ତି ସହିତ କରାଯାଇଥିଲେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି—ସନ୍ତାନ, ପୌତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ମନର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମନା। ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିତ ହେଲେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି; ଶୁଭ କାଳ ହେଉ କି ଅଶୁଭ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସମୟ ମିଳିଲେ ଯେକେବେ ନିଜେ ଅବଶ୍ୟ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ କରି ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଠିରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ଅପାର ଆଶାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଜଳ ପାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ଏଠିରେ କେବେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିପରି କରିଲେ ପରିବାରର ବଂଶ ସଦା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବୃଦ୍ଧି କରେ, ପିତୃମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା କେବେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ପୂର୍ବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ; ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପିତୃଭକ୍ତି ସହିତ କରନ୍ତି, ତାହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଫଳଦାୟକ। ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, କ୍ଷେତ୍ର, ଘର, ଯାତ୍ରା ସମୟ, ଗ୍ରହଣ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବିଷୁବ୍ୟ, କିମ୍ବା ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦୁଃଖ ଦେଖାଦେଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାଳଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଥିଲା; ଏ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଲୋକମାନେ କେବେ ଦେହଜନିତ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏପରେ, ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ; ଏହା ଫଳରେ ଗ୍ରହ, ଚୋର, ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଓ ଲୋକେ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତି ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ଏହା ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଯୁଗଗତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ଏପରି ଥିଲେ: କୃତୟୁଗରେ ପୁଷ୍କର ସରୋବରଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର; ତ୍ରେତାରେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ; ଦ୍ୱାପରରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର; କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୁଷ୍କରରେ ବାସ କରିବା କଷ୍ଟକର, ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିବା ମୁସ୍କିଲ; ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ପୁଷ୍କରରେ ହଳକା ହୁଏ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି— ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ହେ କୁରୁବଂଶୀ! ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ବାରୋ ବର୍ଷ, ବାରୋ ଦିନ, ଏକ ମାସ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିଏ ପୁଷ୍କରରେ ବାସ କରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଯିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ୍ଧତିରେ, ଉଲ୍ଟା ଓ ସିଧା ଉଭୟ ଭାବରେ, ପୁଷ୍କର ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଯଥାବିଧି ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, କୋଟିଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ; ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ— ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ କେବଳ ପୁଷ୍କର ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମିଳେ; ପୃଥିବୀରେ ଦଶ ହଜାର କୋଟି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି— ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ସମୟରେ ପୁଷ୍କରରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ପୁଷ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଜନ୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ। ପୁଷ୍କରରେ କେବଳ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ; ପୁଷ୍କର ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ର, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ। ଏବେ, ରାଜନ୍, ପଞ୍ଚମହାପାପ ନାଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରଙ୍କ ପୂଜା ଧନ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ଯଦି କୌଣସି ପୁରୁଷ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ରୋଗ, କୁଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଶୂନ୍ୟତାରେ ପୀଡ଼ିତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ସହିତ ମଣ୍ଡଳ ରଚନା କରି ଧନ, ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ ଓ ସୁଖ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ। ଯିଏ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ୱରୂପ ମନ୍ତ୍ର ଓ ନବପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ, କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଓ ପାପନାଶ ପାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କର ଭକ୍ତି, ବଂଶ, ଶୁଚିତା, କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଯଦି ସେମାନେ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଭକ୍ତିମାନ୍ୟ, ଧ୍ୟାନରତ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଭକ୍ତି ସହିତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ସଂସାର ସାଗର ପାର ହେବାକୁ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମାର ପୂଜା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବନ୍ଦନା ଦ୍ୱାରା ସାଧନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।