ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେଇ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଲିନ୍ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ରର ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଭୁକ୍କିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରାଇଲେ। ଏହିପରି ଭୋଜନ ଦାନ କରି ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ଝୋପଡ଼ିର ଦ୍ୱାରରେ ବସିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଣି ଆଣି ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଘରରେ ଥିବା ଜଣେ ମହିଳା କୁକୁରୀ ଓ ବୃଷ ଆପସରେ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କୁକୁରୀ ବୃଷଙ୍କୁ କହିଲା, "ପ୍ରିୟ, ମୋପରି ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାୟ ହେଲା, ସେଥିର କଥା ତୁମେ ଶୁଣ। ଏଠିରେ ମୁଁ ଠିକ୍ ଭାବେ କହୁଛି, ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହେନି। ଏକଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ପୁଅଁର ଘରକୁ ଗଲି, ସେଠାରେ ଦେଖିଲି ଜଣେ ବୋହୁ ଦୁଧ ପିଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରେ ଆଉ ଦେଖିଲି ନାହିଁ। ସେଇ ଦୁଧକୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ସାପ ପିଇଦେଲା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି। ପରେ ବୋହୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦୁଧ ପିଲେ। ସେଇ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ମୋର କଟି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଏହି ପୀଡା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ, ଏବଂ ଏହି ଅସୁବିଧାରେ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରୁଚି ହୁଏନାହିଁ।" ବୃଷ କହିଲେ, "ହେ କୁକୁରୀ, ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଦୁଃଖର କାରଣ କହିଦେଉଛି। ଆଜି ଯେଉଁ ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ମୋ ପୁଅଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ କେବେ ମନେ କଲେନାହିଁ। କେଉଁଠିଓ ମୋ ପାଇଁ ଜଳ କିମ୍ବା ଘାସ ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ମୁଁ ଅପରାଧୀ ଏବଂ ଅଭୁକ୍ତ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଏକ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ କୁକୁର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ସେଇ ସମୟରେ, ହେ ଦେବୀ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅଁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣିଲେ—"ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ବାପା, ଯିଏ ଏଠାରେ ପଶୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି କୁକୁରୀ ମୋ ମା, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେ ଏହି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି। ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାତିଭରି ଘୁମାଇପାରିଲେନାହିଁ, ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ ହେଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। "ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତଥାପି ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ପାଇଁ କେମିତି ମଙ୍ଗଳ ହେବ?" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶେଷରେ ରାତିଟିଏ ଘୁମାଇଲେ। ପରେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତ ଆସିଲା, ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହର ସହିତ ଅଭ୍ୟର୍ଥନା କଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସାର୍ଥକ, ଆଜି ମୋ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ତୃପ୍ତ, କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ଦର୍ଶନ ପାଇଛି। ନିୟମାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭଲଭାବେ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜିଛନ୍ତି।" "ଭୋଜନ ସମାପ୍ତି ପରେ, ଘରରେ ଥିବା କୁକୁରୀ କହିଲେ: 'ଆମ ଘରେ ଏକ ବୃଷ ଅଛି। ପତି, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ଘରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦୁଧପାତ୍ରକୁ ବିଷ ଲଗାଇଦେଇଥିଲି। ଏହି କଥା ଦେଖି, ମୋତେ ଭୟ ଲାଗିଲା, ନିଶ୍ଚୟ। ଏହି ଦୁଧରେ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ଏହା ଭାବି, ମୁଁ ଘରମାଲିକା ନିଜେ ଦୁଧ ପିଉଥିଲି। ପରେ ଘରମାଲିକୀ ଏହା ଦେଖି, ମୋତେ ମାରିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ପୀଡାରେ ମୁଁ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଘୁରୁଛି, କଣ କରିବି?'" ଏହି ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରି, ବୃଷ କୁକୁରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କୁକୁରୀ, ମୁଁ ତୋତେ ମୋର ଦୁଃଖର କାରଣ କହିଦେଉଛି। ପূର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ବାପା ଥିଲି; ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିଛନ୍ତି, ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଘାସ କିମ୍ବା ଜଳ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବଢ଼ିଗଲା।" ଏ ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାତିରେ ଘୁମିପାରିଲେନାହିଁ, ମନ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଇପଡ଼ିଲା। "ମୁଁ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବେଦୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ; ତଥାପି ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଭାବି ମୁଁ କଣ କରିବି?" ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛି, ଦୟାକରି ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ।" ତେବେ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି କହିଲେ, "ହେ ଉଗ୍ରଜନ୍ମନ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କଥା ଶୁଣ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଣ୍ଡନା ନାମକ ପୁଣ୍ୟନଗରରେ ବସୁଥିଲେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ପଞ୍ଚମ ଦିନ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଏହି ଉପବାସ ମାନିଲେନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ନାରୀର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ଉପବାସ ରଖି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଅଜାଣି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ପ୍ରଥମ ଦିନେ ସେ ଚଣ୍ଡାଳୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତ୍ରୀ, ତୃତୀୟ ଦିନେ ଧୋବୀ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନେ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ଘରେ ଘୁରୁଥିବା କୁକୁରୀ ହେଲେ। ଏହି ବୃଷ ମଧ୍ୟ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଛି।" ଉଗ୍ରଜନ୍ମନ ପଚାରିଲେ, "ହେ ମହାପୁଣ୍ୟବାନ୍, କେଉଁ ଉପବାସ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାରେ ମୋର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ?" ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ, "ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ରେ ଋଷିପଞ୍ଚମୀ ଉପବାସ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହା କରିଲେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଚି ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ପୁଅଁ, ପଉତି, ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ନଦୀ, କୁଆଁ, ପୋଖରି କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ଏହା କରିପାରିବେ। ଗୋବରର ଏକ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ତା'ପରେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖିବା, ଏହି ପାତ୍ରରେ ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧାନ୍ୟ ଭରିବା। ତା'ପରେ ଜନ୍ଯ, ସୁନା, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ରଖିବା। ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଉପବାସୀ ଲୋକେ ପୂଜା କରିବେ। ଋଷିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଧାନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଏକ ମାତ୍ର ଭୋଜନରେ ଉତ୍ତମ ଭାବେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।