देवदेवस्तदा ब्रह्मा पुष्करे विष्णुना सह। स्नानावसाने देवानां सर्वेषां प्रददौ वरान्
त्या वेळी देवांचा देव ब्रह्मा, विष्णूसोबत पुष्करात, स्नान संपल्यावर सर्व देवांना वर दिले.
देवानां च पतिं शक्रं ज्योतिषां च दिवाकरं। नक्षत्राणां तथा सोमं रसानां वरुणं तथा
त्याने इंद्राला देवांचा राजा केले, सूर्याला तेजांचा स्वामी, सोमाला तार्यांचा स्वामी आणि वरुणाला रसांचा स्वामी केले.
प्रजापतीनां दक्षं च नदीनां चैव सागरं। कुबेरं च धनाध्यक्षं तथा चक्रे च रक्षसां
त्याने दक्षाला प्रजापतींचा प्रमुख, सागराला नद्यांचा स्वामी, कुबेराला धनाचा अधिकारी आणि चक्राला राक्षसांचा स्वामी केले.
भूतानां चैव सर्वेषां गणानां च पिनाकिनम्। मानवानां मनुं चैव पक्षिणां गरुडं तथा
त्याने पिनाकीला सर्व भूतांचे आणि गणांचे प्रमुख केले, मनूंना माणसांचा राजा आणि गरुडाला पक्ष्यांचा स्वामी केले.
ऋषीणां च वसिष्ठं च ग्रहाणां च प्रभाकरं। एवमादीनि वै दत्वा देवदेवः पितामहः
त्याने वसिष्ठाला ऋषींचा श्रेष्ठ केले, सूर्याला ग्रहांचा प्रमुख केले; अशा प्रकारे देवांचा देव, पितामह, सर्वांना स्थान दिले.
विष्णुं च शंकरं चैव ब्रह्मा प्रोवाच सादरम्। पृथिव्याः सर्वतीर्थेषु भवंतौ पूज्यसत्तमौ
ब्रह्माने आदराने विष्णू आणि शंकराला सांगितले, "पृथ्वीवरील सर्व तीर्थांमध्ये तुम्ही दोघेच सर्वात पूज्य आहात."
भवद्भ्यां न विना तीर्थं पुण्यतामेति कर्हिचित्। लिंगं वा प्रतिमा वापि दृश्यते यत्रकुत्रचित्
"तुमच्याशिवाय कोणतेही तीर्थ पवित्र होत नाही; जिथे कुठे लिंग किंवा मूर्ती दिसते, तिथेच ते स्थान पवित्र होते."
तत्तीर्थं पुण्यतां याति सर्वमेव फलप्रदं। मानवा ह्युपहारैश्च ये करिष्यंति पूजनं
"ते तीर्थ पावन होते आणि सर्व फल देते; जे माणसे भक्तीने अर्पण करून पूजा करतील, त्यांना सर्व लाभ मिळतील."
युष्माकं मां पुरस्कृत्य तेषां रोगभयं कुतः। येषु राष्ट्रेषु युष्माकमुत्सवाः पूजनादिकाः
"तुम्हा दोघांना माझ्यापुढे मान दिल्यावर, त्यांना रोग किंवा भीती कशाचीच उरत नाही; ज्या देशात तुमचे उत्सव आणि पूजन केले जाते,"
प्रवर्त्स्यंति क्रियाः सर्वा यत्फलं तेषु तच्छृणु। नाधयो व्याधयश्चैव नोपसर्गा न क्षुद्भयं
"तेथे सर्व विधी चालू राहतील; त्या ठिकाणी काय फळ मिळते ते ऐका: तिथे दु:ख, रोग, आपत्ती किंवा उपासमारीची भीती नसते."
विप्रयोगो न चापीष्टैरनिष्टैर्नापि संगतिः। नाक्षिरोगः शिरार्तिर्वा पित्तशूल भगंदराः
"प्रियजनांपासून वियोग किंवा अप्रिय लोकांशी संगत होत नाही; डोळ्यांचे विकार, डोकेदुखी, पित्ताचा त्रास किंवा भगंदर होत नाही."
नाभिचारं भयं तत्रापस्मारो न विषूचिका। वृद्धिर्निकामतस्तस्मिन्सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा
"तिथे जादूटोणा, अपस्मार किंवा विषूचिका यांचा धोका नसतो; तिथे इच्छेप्रमाणे समृद्धी मिळते आणि मन अत्यंत शुद्ध राहते."
आरोग्यं सर्वतश्चैव दीर्घायुश्च प्रजाधनं। नाकाले भविता मृत्युर्गावो नाल्पपयोमुचः
"सर्व प्रकारे आरोग्य, दीर्घायुष्य, संतती आणि संपत्ती मिळते; अकाली मृत्यू होत नाही आणि गायी कमी दूध देत नाहीत."
नाकालफलिता वृक्षा नोत्पातभयमण्वपि। एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः
"झाडे अकाली फळ देत नाहीत आणि कोणत्याही आपत्तीची भीतीही राहत नाही." हे ऐकून विष्णू ब्रह्माची स्तुती करायला सज्ज झाला.
विष्णुरुवाच॥ नमोस्त्वनंताय विशुद्धचेतसे स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे। सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे
विष्णू म्हणाला: "अनंत, शुद्धचित्त, स्वतःच्या स्वरूपाचा, हजारो हातांचा, हजारो किरणांचा स्रोत, विशाल देहाचा, शुद्ध कर्माचा, वेधासे तुला नमस्कार."
समस्तविश्वार्तिहराय शंभवे समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे। नमोस्तु विद्यावितताय चक्रिणे समस्तधीस्थानकृते सदा नमः
"समस्त विश्वाचे दुःख दूर करणाऱ्या शंभूला, सर्व सूर्य आणि अग्नीपेक्षा तेजस्वी, विद्येने व्यापलेल्या, चक्रधारी, सर्व बुद्धीचे आधार असलेल्या तुला नेहमी नमस्कार."
अनादिदेवाच्युत शेखरप्रभो भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर। महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते सदा नमः
"अनादी देव, अच्युत, श्रेष्ठ प्रभु, भविष्य, वर्तमान आणि भूतकाळाचे स्वामी, महेश्वर, सर्वांचा स्वामी, जगाचा स्वामी, पृथ्वीचा स्वामी, भुवनांचा स्वामी—तुला नेहमी नमस्कार."
यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन। शशांकसूर्याच्युतवीरविश्वप्रवृत्तमूर्तेमृतमूर्त अव्यय
"यज्ञांचे स्वामी, नारायण, विजयी, शंकर, पृथ्वीचे स्वामी, विश्वेश्वर, विश्वदृष्टी, ज्याच्या मूळातून चंद्र, सूर्य, अच्युत आणि वीर उत्पन्न झाले, ज्याचे रूप प्रकट आणि अप्रकट आहे, अव्यय—तुला नमस्कार."
ज्वलद्धुताशार्चि निरुद्धमंडल प्रदेशनारायण विश्वतोमुख। समस्तदेवार्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं तथा विभो
ज्याच्या तेजस्वी, शुद्ध अग्नीच्या ज्वाळांनी सर्व दिशांना वेढलं आहे, सर्वत्र ज्याचं मुख आहे, सर्व देवांच्या दुःखाचा अमर, अविनाशी नाश करणारा तूच आहेस, हे नारायण! मी तुझ्या आश्रयाला आलोय, मला वाचव, हे प्रभो.
वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि यज्ञस्य गतिं पुराणम्। ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोस्तु तुभ्यं प्रपितामहाय1.34.
हे प्रभो, मी तुझी अनेक तोंडं पाहतो, यज्ञाचा प्राचीन मार्ग पाहतो; तूच ब्रह्मा, सर्वांचा ईश्वर, जगाचा जन्मदाता आहेस. हे प्रपितामह, तुला माझा नमस्कार.
संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान्देववराधिदेवः। तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्वैरुपास्यसे किं प्रणमाम्यहं त्वाम्
संसाराच्या या चक्रात अनेक वेळा फिरताना, कधी कधी तू देवांचा देव, श्रेष्ठ देव म्हणून प्रकट होतोस. म्हणून ज्यांचं ज्ञान सर्व बाजूंनी शुद्ध झालंय, ते तुझी उपासना करतात; मग मी तुला का वंदू नये?
एवं भवंतं प्रकृतेः पुरस्ताद्यो वेत्त्यसौ सर्वविदां वरिष्ठः। गुणान्वितेषु प्रसभं विवेद्यो विशालमूर्तिस्त्विह सूक्ष्मरूपः
जो असा तुझा स्वरूप जाणतो, तो सर्वज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असतो; गुणांनी युक्त असलेल्यांमध्ये तू समजावयाचा आहेस, पण इथे तुझं विशाल रूप अत्यंत सूक्ष्म आहे.
वाक्पाणिपादैर्विगतेन्द्रियोपि कथं भवान्वै सुगतिस्सुकर्मा। संसारबंधे निहितेंद्रियोपि पुनः कथं देववरोसि वेद्यः
तुझ्याकडे वाणी, हात, पाय किंवा इंद्रिये नाहीत, तरीही तू कसा उत्तम कर्म करणारा आणि सुखी आहेस? संसाराच्या बंधनात असून, इंद्रिये नसतानाही, देवांचा देव म्हणून तू कसा ओळखावा?
मूर्त्तादमूर्त्तं न तु लभ्यते परं परं वपुर्देवविशुद्धभावैः। संसारविच्छित्तिकरैर्यजद्भिरतोवसीयेत चतुर्मुख त्वम्
मूर्त किंवा अमूर्त असलेल्यांना ते परम रूप मिळत नाही; हे चतुर्मुखा, ज्यांची मनं भक्तीने शुद्ध झाली आहेत, संसाराच्या बंधनातून सुटका करणारे, तेच तुला पूजतात.
परं न जानंति यतो वपुस्ते देवादयोप्यद्भुतरूपधारिन्। विभोवतारेग्रतरं पुराणमाराधयेद्यत्कमलासनस्थम्
तुझं परम रूप देवांसह इतर कोणालाही माहीत नाही, जरी ते अद्भुत रूप धारण करतात; म्हणून, हे प्रभो, कमळावर बसलेला प्राचीन तोच तुझ्या श्रेष्ठ रूपाची पूजा करावी.
न ते तत्त्वं विश्वसृजोपि योनिमेकांततो वेत्ति विशुद्धभावः। परं त्वहं वेद्मि कथं पुराणं भवंतमाद्यं तपसा विशुद्धम्
विश्वाचा सृष्टीकर्ता जरी शुद्ध मनाचा असला, तरी तुझं खऱ्या अर्थाने स्वरूप किंवा मूळ जाणू शकत नाही; पण मी तपस्येने तुला परम, प्राचीन आणि आद्य रूपात ओळखतो.
पद्मासनो वै जनकः प्रसिद्ध एवं प्रसिद्धिर्ह्यसकृत्पुराणात्। संचिंत्य ते नाथ विभुं भवंतं जानाति नैवं तपसाविहीनः
कमळावर बसलेला जन्मदाता म्हणून प्रसिद्ध आहे; ही कीर्ती प्राचीन ग्रंथांत वारंवार सांगितली आहे. हे नाथा, तुझा ध्यान केल्यानेच तुला ओळखता येतं; तपश्चर्या नसलेल्याला हे शक्य नाही.
अस्मादृशैश्च प्रवरैर्विबोध्यं त्वां देवमूर्खाः स्वमतिं विभज्य। प्रबोद्धुमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्तिष्वपि वेदहीनाः
माझ्यासारख्या श्रेष्ठ लोकांनीही, आपली बुद्धी विभागून, तुला जाणण्याचा प्रयत्न केला; पण वेदाचा अभाव असलेल्यांना, जरी त्यांची कीर्ती मोठी असली, तरी तुला जाणण्याची खरी बुद्धी मिळत नाही.
जन्मांतरैर्वेद विवेकबुद्धिभिर्भवेद्यथा वा यदि वा प्रकाशः। तल्लाभलुब्धस्य न मानुषत्वं न देवगंधर्वपतिः शिवः स्यात्
अनेक जन्मांत वेदज्ञानाने किंवा अन्य कोणत्याही प्रकाशाने जो त्या प्राप्तीच्या लालसेने भरलेला असतो, तो माणूस राहत नाही, ना देव, ना गंधर्वांचा राजा, ना शंकर होतो.
न विष्णुरूपो भगवान्सुसूक्ष्मः स्थूलोसि देवः कृतकृत्यतायाः। स्थूलोपि सूक्ष्मः सुलभोसि देव त्वद्बाह्यकृत्या नरकेपतंति
भगवान फक्त विष्णूचं सूक्ष्म रूप नाही; तू स्थूल रूपही आहेस, कारण कार्य साध्य व्हावं म्हणून. स्थूल असूनही, तू सहज सूक्ष्म होतोस, हे देवा; जे फक्त बाह्य कृती करतात, ते नरकात पडतात.