दक्षाध्वरे च नयने च तथा भगस्य पूष्णस्तथा दशनपंक्तिमपातयच्च। तस्तंभयः कुलिशयुक्तमथेंद्रहस्तं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
दक्षाच्या यज्ञात ज्यांनी भग आणि पूष्णाचं डोळं फोडलं, त्यांच्या दातांची पंक्ती तोडली, आणि इंद्राच्या वज्रयुक्त हाताला थांबवलं, त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
एनःकृतोपिविषयेष्वपिसक्तचित्ताज्ञानान्वयश्रुतगुणैरपिनैवयुक्ताः। यं संश्रिताः सुखभुजः पुरुषा भवंति तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
पाप केलं असलं, विषयांमध्ये मन गुंतलेलं असलं, ज्ञान, वंश, गुण नसले तरी, जे त्याच्या शरण जातात, ते सुख उपभोगतात, त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
अत्रिप्रसूतिरविकोटिसमानतेजाः संत्रासनं विबुधदानवसत्तमानाम्। यः कालकूटमपिबत्प्रसभं सुदीप्तं तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ज्यांच्या जन्माला तोड नाही, ज्यांचं तेज कोट्यवधी सूर्यांसारखं आहे, देव आणि दानव यांनाही ज्यांनी भीती दाखवली, आणि ज्यांनी काळकूट विष जबरदस्तीने पिऊन घेतलं—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
ब्रह्मेंद्ररुद्रमरुतां च सषण्मुखानां दद्याद्वरं सुबहुशो भगवान्महेशः। नन्दिं च मृत्युवदनात्पुनरुज्जहार तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ब्रह्मा, इंद्र, रुद्र, मरुत आणि षण्मुख या सर्वांना अनेकदा वर देणारे, आणि मृत्यूच्या जबड्यातून नंदीला वाचवणारे—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
आराधितः सुतपसा हिमवन्निकुंजे धूमव्रतेन मनसापि परैरगम्ये। संजीवनीमकथयद्भृगवे महात्मा तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
हिमालयाच्या कुंजात धूमव्रताने कठोर तप करून ज्यांची पूजा केली, ज्यांनी इतरांना अशक्य असं मनाने गाठलं, आणि जे महात्मा भृगूला संजीवनीचं रहस्य सांगणारे—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
नानाविधैर्गजबिडालसमानवक्त्रैर्दक्षाध्वरप्रमथनैर्बलिभिर्गणैंद्रैः । योभ्यर्चितोमरगणैश्च सलोकपालैस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
हत्ती, माकड, मांजर यांच्या मुखासारख्या विविध गणांसह, दक्षाच्या यज्ञात प्रमुख गण, भूतगण आणि लोकपाल ज्यांची पूजा करतात—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
शंखेंदुकुंदधवलं वृषभं प्रवीरमारुह्य यः क्षितिधरेंद्रसुतानुयातः। यात्यंबरं प्रलयमेघविभूषितं च तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
शंख, चंद्र आणि कुंदासारखा शुभ्र, बलवान वृषभावर आरूढ होऊन, पर्वतराजाच्या कन्यांसह, मेघांनी सुशोभित आकाशातून जाणारे—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
शांतं मुनिं यमनियोगपरायणैस्तैर्भीमैर्महोग्रपुरुषैः प्रतिनीयमानम्। भक्त्यानतं स्तुतिपरं प्रसभं ररक्ष तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
शांत, संयम आणि नियम पाळणाऱ्या ऋषीला, भीषण पुरुषांनी ओढत असताना, भक्तीने वाकून स्तुती करणाऱ्या त्या ऋषीचे ज्यांनी रक्षण केले—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
यः सव्यपाणि कमलाग्रनखेन देवस्तत्पंचमं प्रसभमेव पुरस्सुराणाम्। ब्राह्मं शिरस्तरुणपद्मनिभं चकर्त्त तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ज्यांनी डाव्या हाताने, कमळाच्या बोटाच्या नखाने, देवांच्या उपस्थितीत ब्रह्मदेवाचं पाचवं, तरुण कमळासारखं तेजस्वी डोकं छाटलं—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
यस्य प्रणम्य चरणौ वरदस्य भक्त्या स्तुत्वा च वाग्भिरमलाभिरतंद्रितात्मा। दीप्तस्तमांसि नुदते स्वकरैर्विवस्वांस्तं शंकरं शरणदं शरणं व्रजामि
ज्यांच्या पायांवर भक्तीने वाकून, शुद्ध शब्दांनी स्तुती केल्यावर, ज्याच्या अखंड मनाने, तेजस्वी सूर्य स्वतःच्या किरणांनी अंधार दूर करतो—त्या शरण देणाऱ्या शंकराच्या मी शरण जातो.
ये त्वां सुरोत्तमगुरुं पुरुषा विमूढा जानंति नास्य जगतः सचराचरस्य। ऐश्वर्यमाननिगमानुशयेन पश्चात्ते यातनामनुभवंत्यविशुद्धचित्ताः
जे मूढ मनुष्य तुला देवांचा श्रेष्ठ गुरु, या जगातील सर्व चराचरांचा स्वामी म्हणून ओळखत नाहीत, ते अहंकार आणि चुकीच्या मतांनी बांधलेले, अशुद्ध मनाने नंतर दुःख भोगतात.
तस्यैवं स्तुवतोऽवोचच्छूलपाणिर्वृषध्वजः। उवाच वचनं हृष्टो राघवं तुष्टमानसः
अशा प्रकारे स्तुती करत असताना, त्रिशूळधारी, वृषध्वज परमेश्वर आनंदाने, प्रसन्न मनाने राघवाला म्हणाले.
रुद्र उवाच। राम हृष्टोस्मि भद्रं ते जातस्त्वं निर्मले कुले। त्वं चापि जगतां वंद्यो देवो मानुषरूपधृत्
रुद्र म्हणाले: 'राम, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तुझ्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतो. तू शुद्ध कुळात जन्मलेला आहेस. तूही या जगात पूजनीय आहेस, देव असून मानव रूपात आलेला आहेस.'
त्वया नाथेन वै देवाः सुखिनः शाश्वतीः समा। सेविष्यंते चिरं कालं गते वर्षे चतुर्दशे
तू रक्षक असल्यामुळे देवांना अनेक काळ सुख मिळेल; चौदा वर्षे गेल्यावर त्यांची सेवा दीर्घकाळ होईल.
अयोध्यामागतं त्वां ये द्रक्ष्यंति भुवि मानवाः। सुखं तेऽत्र भजिष्यंति स्वर्गे वासन्तथाक्षयम्
अयोध्येत परतलेल्या तुला जे लोक पृथ्वीवर पाहतील, त्यांना येथे सुख मिळेल आणि ते स्वर्गात कायम राहतील.
देवकार्यं महत्कृत्वा आगच्छेथाः पुनः पुरीम्। राघवस्तु तथा देवं नत्वा शीघ्रं विनिर्गतः
देवतांचे मोठे कार्य पूर्ण करून, तू पुन्हा आपल्या नगरीत परत येशील; आणि राघवाने देवाला वंदन करून लगेच निघून गेला.
इंद्रमार्गां नदीं प्राप्य जटाजूटं नियम्य च। अब्रवील्लक्ष्मणं राम इदमर्पय मे धनुः
इंद्राच्या मार्गावरील नदी गाठून, जटा आवळून, रामाने लक्ष्मणाला सांगितले: 'माझं धनुष्य मला दे.'
रामवाक्यं तु तच्छ्रुत्वा सीतां वै लक्ष्मणोऽब्रवीत्। किमर्थं देवि रामेण त्यक्तोहं कारणं विना
रामाचं बोलणं ऐकून, लक्ष्मणाने सीतेला विचारलं: 'देवी, रामाने मला कोणताही कारण न देता का सोडून दिलं?'
अपराधं न जानामि कुपितो यन्महाभुजः। रामेणाहं परित्यक्तः प्राणांस्त्यक्ष्याम्यसंशयम्
'मी कोणता अपराध केला हे मला माहीत नाही, पण महाबाहू रामाने रागावून मला सोडून दिलं. आता मी नक्कीच प्राण सोडीन.'
नैव मे जीवितेनार्थो धिग्धिङ्मां कुलपांसनम्। आर्यस्य येन वै मन्युर्जनितः पापकारिणा
'माझ्या जगण्याला काही अर्थ नाही; मी कुळाचा कलंक आहे, ज्यामुळे आर्य पुरुषाचा राग जागा झाला, कदाचित मी काही पाप केलं.'
कांस्तु लोकान्गमिष्यामि अपध्यातो महात्मना। उभौ हस्तौ मुखे कृत्वा साश्रुकंठोऽब्रवीदिदम्
महात्म्यांनी निंदित झाल्यावर मी कोणत्या लोकांत जाईन? दोन्ही हात तोंडावर ठेवून, डोळ्यांतून अश्रू येत, तो म्हणाला.
नापराध्यामि रामस्य कर्मणा मनसा गिरा। स्पृष्टौ ते चरणौ देवि मम नान्या गतिर्भवेत्
मी रामाच्या कधीही कृतीने, मनाने किंवा वाणीने अपराध केलेला नाही. देवी, मी तुझे पाय धरतो, मला दुसरी कुठलीही आश्रय नाही.
ततः सीताऽब्रवीद्रामं त्यक्तः किमनुजस्त्वया। वैषम्यं त्यज्यतां बाले लक्ष्मणे लक्ष्मिवर्धने
तेव्हा सीतेने रामाला विचारले, 'तू आपल्या लहान भावाला का सोडलेस? हे बाळ, लक्ष्मणावर असा अन्याय करू नकोस.'
राघवस्त्वब्रवीत्सीतां नाहं त्यक्ष्यामि लक्ष्मणम्। न कदाचिदपि स्वप्ने लक्ष्मणस्य मतं प्रिये
राघव म्हणाला, 'सीते, मी लक्ष्मणाला कधीही सोडणार नाही. अगदी स्वप्नातही मी लक्ष्मणाचं मत दुर्लक्ष करणार नाही, प्रिये.'
श्रुतपूर्वं च सुश्रोणि क्षेत्रस्यास्य विचेष्टितम्। अत्र क्षेत्रे जनास्सत्यं सर्वे हि स्वार्थतत्पराः
सुंदर नितंब असलेल्या सिये, मी या प्रदेशातील लोकांचे वर्तन पूर्वी ऐकले आहे. या भूमीतले सर्व लोक खरोखरच फक्त आपल्या फायद्यासाठी वागत असतात.
परस्परं न पश्यंति स्वात्मनश्च हितं वचः। न शृण्वंति पितुः पुत्राः पुत्राणां पितरस्तथा
ते एकमेकांकडे पाहत नाहीत, किंवा स्वतःच्या हिताचं बोलणं ऐकत नाहीत. मुलं वडिलांचं ऐकत नाहीत, आणि वडीलही मुलांचं ऐकत नाहीत.
न शिष्या हि गुरोर्वाक्यं शिष्यस्यापि तथा गुरुः। अर्थानुबंधिनीप्रीतिर्न कश्चित्कस्यचित्प्रियः
शिष्य गुरुचं ऐकत नाहीत, आणि गुरुही शिष्याचं ऐकत नाहीत. सगळ्यांची प्रीती फक्त स्वार्थाशी जोडलेली असते, कुणीच कुणाचा खरा आपला नसतो.
इत्येवं कथयन्नेव प्राप्तो रेवां महानदीम्। चक्रेभिषेकं काकुत्स्थः सानुजः सह सीतया
असं बोलत असतानाच तो महान रेवा नदीवर पोहोचला. काकुत्स्थ, आपल्या भावासह आणि सीतेसह, तिथे अभिषेक केला.
तर्पयित्वा च सलिलैः स्वान्पितॄन्दैवतान्यपि। उदीक्ष्य च मुहुः सूर्यं देवताश्च समाहितः
आपल्या पितरांना आणि देवतांना पाणी अर्पण करून, पुन्हा पुन्हा सूर्याकडे पाहत, तो मन लावून देवतांचा स्मरण करू लागला.
कृताभिषेकस्तु रराज रामः सीता द्वितीयः सह लक्ष्मणेन। कृताभिषेकः सह शैलपुत्र्या गुहेन सार्धं भगवानिवेशः
अभिषेक केल्यानंतर राम तेजस्वी दिसू लागला, त्याच्यासोबत सीता आणि लक्ष्मण होते. पर्वतराजकन्या आणि गुहासोबत अभिषेक करून, तो भगवंत आपल्या निवासस्थानी गेला.