बदरेङ्गुदिशाकानि मूलानि विविधानि च। तत्राहृत्य च रामेण कूटाकारः कृतो महान्
रामाने बोर आणि इंगळीच्या झाडांच्या फांद्या, वेगवेगळी मुळे गोळा केली आणि त्यातून मोठं झोपडं उभारलं.
परिपक्वं च जानक्या सिद्धं रामे निवेदितम्। स्नात्वा रामो योगवाप्यां मुनींस्ताननुपालयन्
जानकीने नीट शिजवलेलं जेवण रामाला दाखवलं; रामाने योगवापीमध्ये स्नान करून मग ऋषींची सेवा केली.
मध्याह्नाच्चलिते सूर्ये काले कुतपके तथा। आयाता ऋषयः सर्वे ये रामेणानुमंत्रिताः
मध्यान्हानंतर सूर्य कलला आणि विधीप्रमाणे जेवण तयार करण्याची वेळ आली, तेव्हा रामाने बोलावलेले सगळे ऋषी आले.
तानागतान्मुनीन्दृष्ट्वा वैदेही जनकात्मजा। रामांतिकं परित्यज्य व्रीडिताऽन्यत्र संस्थिता
आलेले ऋषी पाहून जनकनंदिनी वैदेही लाजून रामाजवळून उठून दुसरीकडे जाऊन उभी राहिली.
विस्मयोत्फुल्लनयना चिंतयाना च वेपती। ब्राह्मणा नेह जानंति श्राद्धकाले ह्युपस्थिताः
तिच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटलं होतं, ती थोडी घाबरलीसुद्धा; श्राद्धाच्या वेळी आलेले ब्राह्मण तिला ओळखू शकले नाहीत.
रामेण भोजिता विप्राः स्मृत्युक्तेन यथाविधि। वैदिक्यश्च कृतास्सर्वाः सत्क्रिया यास्समीरिताः
रामाने ब्राह्मणांना स्मरणपूर्वक आणि विधीनुसार जेवू घातलं; सांगितलेल्या सगळ्या वैदिक विधी नीट पार पाडले.
पुराणोक्तो विधिश्चैव वैश्वदेविकपूर्वकः। भुक्तवत्सु च विप्रेषु दत्वा पिंडान्यथाक्रमम्
पुराणात सांगितलेला विधी आणि वैष्वदेव आधी करून, ब्राह्मणांनी जेवून झाल्यावर त्यांना योग्य क्रमाने पिंड दिले.
प्रेषितेषु यथाशक्ति दत्वा तेषु च दक्षिणाम्। गतेषु विप्रमुख्येषु प्रियां रामोऽब्रवीदिदम्
आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना दक्षिणा दिल्यावर आणि ते निघून गेल्यावर रामाने आपल्या प्रियेला असे म्हणाले.
किमर्थं सुभ्रु नष्टासि मुनीन्दृष्ट्वा त्विहागतान्। तत्सर्वं त्वमिदं तत्वं कारणं वद माचिरम्
सुंदर भुवया असलेल्या सिये, इथे आलेले ऋषी पाहून तू का निघून गेलीस? हे सगळं खरं कारण मला लवकर सांग.
भवितव्यं कारणेन तच्च गोप्यं न मे कुरु। शापितासि मम प्राणैर्लक्ष्मणस्य शुचिस्मिते
जे काही कारण असेल ते माझ्यापासून लपवू नकोस; तू माझ्या आणि लक्ष्मणाच्या प्राणांइतकी मला प्रिय आहेस, हे स्मितमुखी.
एवमुक्ता तदा भर्त्रा त्रपयाऽवाङ्मुखी स्थिता। विमुंचंती साऽश्रुपातं राघवं वाक्यमब्रवीत्
पतीने असं विचारल्यावर ती लाजून खाली मान घालून उभी राहिली; डोळ्यांतून अश्रू येत असताना तिने राघवाला उत्तर दिलं.
शृणु त्वं नाथ यद्दृष्टमाश्चर्यमिह यादृशम्। राम त्वयाऽचिंत्यमानो राजेंद्रस्त्विह चागतः
नाथा, मी इथे जे काही पाहिलं ते अद्भुत होतं, ते ऐक; राम, ज्याला तू मनोभावे मानतोस तो राजा इथे आला आहे.
सर्वाभरणसंयुक्तौ द्वौ चान्यौ च तथाविधौ। द्विजानां देहसंयुक्तास्त्रयस्ते रघुनंदन
दोन जण सर्व दागिने घालून आले होते आणि अजून दोनही तसेच होते; रघुनंदना, तीन जण ब्राह्मणांच्या रूपात होते.
पितरस्तु मया दृष्टा ब्राह्मणांगेषु राघव। दृष्ट्वा त्रपान्विता चाहमपक्रांता तवांतिकात्
राघवा, मी ब्राह्मणांच्या अंगात वडिलांना पाहिलं; त्यांना पाहून मला लाज वाटली आणि मी तुझ्याजवळून दूर गेले.
त्वया वै भोजिता विप्राः कृतं श्राद्धं यथाविधि। वल्कलाजिनसंवीता कथं राज्ञः पुरःसरा1.33.
तू ब्राह्मणांना जेवू घातलं आणि श्राद्ध विधीप्रमाणे केलं; पण झाडाच्या साली आणि मृगचर्म घातलेले हे राजांचे पुढारी कसे असू शकतात?
भवामि रिपुवीरघ्न सत्यमेतदुदाहृतम्। कौशेयानि च वस्त्राणि कैकेय्यापहृतानि च
मी शत्रूंचा नाश करणारा आहे, हे खरं आहे; कौसल्येच्या रेशमी वस्त्रांसह कैकेयीने घेतलेली वस्त्रं आता राहिली नाहीत.
ततः प्रभृति चैवाहं चीरिणी तु वनाश्रयम्। ज्ञात्वाहं न वदे किंचिन्मा ते दुःखं भवत्विति
त्या वेळेपासून मी झाडाच्या साली घालून वनात राहतेय; हे तुला माहीत असूनही मी काही बोलत नाही, कारण तुला दुःख व्हावं असं मला वाटत नाही.
नाहं स्मरामि वै मातुर्न पितुश्च परंतप। कदा भविष्यतीहांतो वनवासस्य राघव
परंतप, मला आई-वडिलांची आठवण येत नाही; राघवा, या वनवासाचा शेवट कधी होईल असं वाटतं.
एतदेवानिशं राम चिंतयंत्याः पुनः पुनः। व्रजंति दिवसा नाथ तव पद्भ्यां शपाम्यहम्
हेच विचार करत, पुन्हा पुन्हा तुझाच ध्यास घेत दिवस जात आहेत, राम. तुझ्या पायांची शपथ घेतो, हे नाथ.
स्वहस्तेन कथं राज्ञो दास्ये वै भोजनं त्विदम्। दासानामपि यो दासो नोपभुंजीतयत्क्वचित्
माझ्या स्वतःच्या हाताने राजाला हे जेवण कसे वाढू? हे असे जेवण, जे दासाचा दासही कधीच खाणार नाही.
एतादृशी कथं त्वस्मै संप्रदातुं समुत्सहे। याहं राज्ञा पुरा दृष्टा सर्वालङ्कारभूषिता
कधी मी राजाच्या समोर सर्व अलंकारांनी सजलेली उभी होते, आणि आता असे काही त्याला कसे देऊ शकते?
बालव्यजनहस्ता च वीजयंती नराधिपम्। सा स्वेदमलदिग्धांगी कथं पश्यामि भूमिपम्
कधी मी हातात चामर घेऊन राजाला वारा घालत होते, आणि आता घाम व मळाने माखलेली मी त्या भूमिपतीला कशी सामोरी जाऊ?
व्यक्तं त्रिविष्टपं प्राप्तस्त्वया पुत्रेण तारितः। दृष्ट्वा मां दुःखितां बालां वने क्लिष्टामनागसम्
नक्कीच, तुझ्या मुलाने तुला तारले आणि तू स्वर्ग गाठला असशील, कारण मी या वनात निरपराध, दुःखी मुलगी अशीच तुझ्या डोळ्यांसमोर पडले होते.
शोकः स्यात्पार्थिवस्यास्य तेन नष्टास्मि राघव। भवान्प्राणसमो राम न ते गोप्यं ममत्विह
या राजाला मोठा दुःख झाला असता, म्हणून मी हरवले आहे, राघव. तू मला प्राणासमान आहेस, राम. इथे तुझ्यापासून काहीही लपवायचे नाही.
सत्येन तेन चैवाथ स्पृशामि चरणौ तव। तच्छ्रुत्वा राघवः प्रीतः प्रियां तां प्रियवादिनीम्
हे सत्य आहे आणि म्हणूनच मी तुझे पाय स्पर्श करते. हे ऐकून राघव आपल्या प्रिय, गोड बोलणाऱ्या पत्नीवर प्रसन्न झाला.
अंकमानीय सुदृढं परिष्वज्य च सादरम्। भुक्तौ भोज्यं तदा वीरौ पश्चाद्भुक्ता च जानकी
तिला आपल्या मांडीवर घेऊन, प्रेमाने घट्ट मिठी मारली. मग त्या वीरांनी जेवण केले आणि नंतर जानकीनेही जेवले.
एवं स्थितौ तदा सा च तां रात्रिं तत्र राघवौ। उदिते च सहस्रांशौ गमनाय मनो दधुः
त्या रात्री ते दोघे तिथेच थांबले. सकाळी सूर्य उगवल्यावर, राघवांनी पुढे जाण्याचा विचार केला.
प्रत्यङ्मुखं गतः क्रोशं ज्येष्ठं यावच्च पुष्करम्। पूर्वभागे पुष्करस्य यावत्तिष्ठति राघवः
पश्चिमेकडे एक क्रोश जाऊन, मोठ्या पुष्करापर्यंत पोहोचले. पुष्कराच्या पूर्व भागात राघव थांबले.
शुश्राव च ततो वाचं देवदूतेन भाषितम्। भो भो राघव भद्रं ते तीर्थमेतत्सुदुर्लभम्
तेथे त्याने देवदूताने सांगितलेली वाणी ऐकली—'राघवा, तुला शुभेच्छा! हे तीर्थ फार दुर्मिळ आहे.'
अस्मिन्स्थाने स्थितो वीर आत्मनः पुण्यतां कुरु। देवकार्यं त्वया कार्यं हंतव्या देवशत्रवः
'हे वीर, इथे उभा राहून स्वतःचे पुण्य वाढव. तुझ्यावर देवकार्य आहे—देवांचे शत्रू तुझ्या हातून मारले गेले पाहिजेत.'