चतुर्दशानां वर्षाणां भविता राघव ध्रुवम्। कुरु श्राद्धं तथा वीर राज्ञो दशरथस्य च
राघवा, चौदा वर्षे नक्कीच पूर्ण होतील; म्हणून, वीर, राजा दशरथांचे श्राद्ध कर.
अमी च ऋषयः सर्वे तव भक्ताः कृतक्षणाः। अहं च जमदग्निश्च भारद्वाजश्च लोमशः
हे सर्व ऋषी तुझे भक्त असून तयार आहेत; मी, जमदग्नी, भारद्वाज आणि लोमश—
देवरातः शमीकश्च षडेते वै द्विजोत्तमाः। श्राद्धे च ते महाबाहो संभारांस्त्वमुपाहर
देवरात आणि शमीक—हे सहा श्रेष्ठ द्विज आहेत; महाबाहू, श्राद्धासाठी लागणाऱ्या वस्तू तू आण.
मुख्यं चेंगुदिपिण्याकं बदरामलकैः सह। श्रीफलानि च पक्वानि मूलं चोच्चावचं बहु
मुख्य नैवेद्य म्हणजे इंगुडीच्या पिठाचे पिठले, बोर आणि आवळ्यांसह; तसेच पिकलेली नारळे आणि अनेक प्रकारची मुळे.
मार्गेण चाथ मांसेन धान्येन विविधेन च। तृप्तिं प्रयच्छ विप्राणां श्राद्धदानेन सुव्रत
मार्गात मिळणारे मांस, विविध धान्ये याने ब्राह्मणांना श्राद्धदान करून तृप्त कर, सुशील असा.
पुष्करारण्यमासाद्य नियतो नियताशनः। पितॄंस्तर्पयते यस्तु सोश्वमेधमवाप्नुयात्
जो कोणी पुष्कराच्या अरण्यात पोहोचून नियमाने व संयमित आहाराने पितरांना तृप्त करतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
स्नानार्थं तु वयं राम गच्छामो ज्येष्ठपुष्करम्। इत्युक्त्वा ते गताः सर्वे मुनयो राघवं नृप
'स्नानासाठी आपण मोठ्या पुष्कराला जाऊ,' असे सांगून सर्व ऋषी राघवाजवळून निघून गेले.
लक्ष्मणं चाब्रवीद्रामो मेध्यमाहर मे मृगम्। शुद्धेक्षणं च शशकं कृष्णशाकं तथा मधु
रामाने लक्ष्मणाला सांगितले, 'माझ्यासाठी यज्ञासाठी योग्य असा स्वच्छ डोळ्यांचा हरिण, ससा, कृष्णशाक आणि मध घेऊन ये.'
जंबीराणि च मुख्यानि मूलानि विविधानि च। पक्वानि च कपित्थानि फलान्यन्यानि यानि च
'उत्तम लिंबू, विविध मुळे, पिकलेली कपीठ फळे आणि इतर जी फळे मिळतील तीही घेऊन ये.'
तान्याहरस्व वै श्राद्धे क्षिप्रमेवास्तु लक्ष्मण। तथा तत्कृतवान्सर्वं रामादेशाच्च राघवः
'हे सर्व श्राद्धासाठी लवकर आण, लक्ष्मणा.' रामाच्या आज्ञेने राघवाने सर्व काही तसेच केले.
बदरेङ्गुदिशाकानि मूलानि विविधानि च। तत्राहृत्य च रामेण कूटाकारः कृतो महान्
रामाने बोर आणि इंगळीच्या झाडांच्या फांद्या, वेगवेगळी मुळे गोळा केली आणि त्यातून मोठं झोपडं उभारलं.
परिपक्वं च जानक्या सिद्धं रामे निवेदितम्। स्नात्वा रामो योगवाप्यां मुनींस्ताननुपालयन्
जानकीने नीट शिजवलेलं जेवण रामाला दाखवलं; रामाने योगवापीमध्ये स्नान करून मग ऋषींची सेवा केली.
मध्याह्नाच्चलिते सूर्ये काले कुतपके तथा। आयाता ऋषयः सर्वे ये रामेणानुमंत्रिताः
मध्यान्हानंतर सूर्य कलला आणि विधीप्रमाणे जेवण तयार करण्याची वेळ आली, तेव्हा रामाने बोलावलेले सगळे ऋषी आले.
तानागतान्मुनीन्दृष्ट्वा वैदेही जनकात्मजा। रामांतिकं परित्यज्य व्रीडिताऽन्यत्र संस्थिता
आलेले ऋषी पाहून जनकनंदिनी वैदेही लाजून रामाजवळून उठून दुसरीकडे जाऊन उभी राहिली.
विस्मयोत्फुल्लनयना चिंतयाना च वेपती। ब्राह्मणा नेह जानंति श्राद्धकाले ह्युपस्थिताः
तिच्या डोळ्यांत आश्चर्य दाटलं होतं, ती थोडी घाबरलीसुद्धा; श्राद्धाच्या वेळी आलेले ब्राह्मण तिला ओळखू शकले नाहीत.
रामेण भोजिता विप्राः स्मृत्युक्तेन यथाविधि। वैदिक्यश्च कृतास्सर्वाः सत्क्रिया यास्समीरिताः
रामाने ब्राह्मणांना स्मरणपूर्वक आणि विधीनुसार जेवू घातलं; सांगितलेल्या सगळ्या वैदिक विधी नीट पार पाडले.
पुराणोक्तो विधिश्चैव वैश्वदेविकपूर्वकः। भुक्तवत्सु च विप्रेषु दत्वा पिंडान्यथाक्रमम्
पुराणात सांगितलेला विधी आणि वैष्वदेव आधी करून, ब्राह्मणांनी जेवून झाल्यावर त्यांना योग्य क्रमाने पिंड दिले.
प्रेषितेषु यथाशक्ति दत्वा तेषु च दक्षिणाम्। गतेषु विप्रमुख्येषु प्रियां रामोऽब्रवीदिदम्
आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांना दक्षिणा दिल्यावर आणि ते निघून गेल्यावर रामाने आपल्या प्रियेला असे म्हणाले.
किमर्थं सुभ्रु नष्टासि मुनीन्दृष्ट्वा त्विहागतान्। तत्सर्वं त्वमिदं तत्वं कारणं वद माचिरम्
सुंदर भुवया असलेल्या सिये, इथे आलेले ऋषी पाहून तू का निघून गेलीस? हे सगळं खरं कारण मला लवकर सांग.
भवितव्यं कारणेन तच्च गोप्यं न मे कुरु। शापितासि मम प्राणैर्लक्ष्मणस्य शुचिस्मिते
जे काही कारण असेल ते माझ्यापासून लपवू नकोस; तू माझ्या आणि लक्ष्मणाच्या प्राणांइतकी मला प्रिय आहेस, हे स्मितमुखी.
एवमुक्ता तदा भर्त्रा त्रपयाऽवाङ्मुखी स्थिता। विमुंचंती साऽश्रुपातं राघवं वाक्यमब्रवीत्
पतीने असं विचारल्यावर ती लाजून खाली मान घालून उभी राहिली; डोळ्यांतून अश्रू येत असताना तिने राघवाला उत्तर दिलं.
शृणु त्वं नाथ यद्दृष्टमाश्चर्यमिह यादृशम्। राम त्वयाऽचिंत्यमानो राजेंद्रस्त्विह चागतः
नाथा, मी इथे जे काही पाहिलं ते अद्भुत होतं, ते ऐक; राम, ज्याला तू मनोभावे मानतोस तो राजा इथे आला आहे.
सर्वाभरणसंयुक्तौ द्वौ चान्यौ च तथाविधौ। द्विजानां देहसंयुक्तास्त्रयस्ते रघुनंदन
दोन जण सर्व दागिने घालून आले होते आणि अजून दोनही तसेच होते; रघुनंदना, तीन जण ब्राह्मणांच्या रूपात होते.
पितरस्तु मया दृष्टा ब्राह्मणांगेषु राघव। दृष्ट्वा त्रपान्विता चाहमपक्रांता तवांतिकात्
राघवा, मी ब्राह्मणांच्या अंगात वडिलांना पाहिलं; त्यांना पाहून मला लाज वाटली आणि मी तुझ्याजवळून दूर गेले.
त्वया वै भोजिता विप्राः कृतं श्राद्धं यथाविधि। वल्कलाजिनसंवीता कथं राज्ञः पुरःसरा1.33.
तू ब्राह्मणांना जेवू घातलं आणि श्राद्ध विधीप्रमाणे केलं; पण झाडाच्या साली आणि मृगचर्म घातलेले हे राजांचे पुढारी कसे असू शकतात?
भवामि रिपुवीरघ्न सत्यमेतदुदाहृतम्। कौशेयानि च वस्त्राणि कैकेय्यापहृतानि च
मी शत्रूंचा नाश करणारा आहे, हे खरं आहे; कौसल्येच्या रेशमी वस्त्रांसह कैकेयीने घेतलेली वस्त्रं आता राहिली नाहीत.
ततः प्रभृति चैवाहं चीरिणी तु वनाश्रयम्। ज्ञात्वाहं न वदे किंचिन्मा ते दुःखं भवत्विति
त्या वेळेपासून मी झाडाच्या साली घालून वनात राहतेय; हे तुला माहीत असूनही मी काही बोलत नाही, कारण तुला दुःख व्हावं असं मला वाटत नाही.
नाहं स्मरामि वै मातुर्न पितुश्च परंतप। कदा भविष्यतीहांतो वनवासस्य राघव
परंतप, मला आई-वडिलांची आठवण येत नाही; राघवा, या वनवासाचा शेवट कधी होईल असं वाटतं.
एतदेवानिशं राम चिंतयंत्याः पुनः पुनः। व्रजंति दिवसा नाथ तव पद्भ्यां शपाम्यहम्
हेच विचार करत, पुन्हा पुन्हा तुझाच ध्यास घेत दिवस जात आहेत, राम. तुझ्या पायांची शपथ घेतो, हे नाथ.
स्वहस्तेन कथं राज्ञो दास्ये वै भोजनं त्विदम्। दासानामपि यो दासो नोपभुंजीतयत्क्वचित्
माझ्या स्वतःच्या हाताने राजाला हे जेवण कसे वाढू? हे असे जेवण, जे दासाचा दासही कधीच खाणार नाही.