चिरायुर्ब्रह्मणा बालः प्रोक्तः स ऋषिसन्निधौ। ततस्ते मुनयः प्रीताः श्रुत्वा वाक्यं पितामहात्
सर्व ऋषींच्या उपस्थितीत ब्रह्मदेवाने सांगितले की, या मुलाचे आयुष्य दीर्घ होईल; हे आजोबांचे शब्द ऐकून सर्व ऋषी आनंदी झाले.
पितामह ऋषीन्दृष्ट्वा प्रोवाच विस्मयान्वितः। कार्येण येन चायातः कोयं बालो निवेद्यताम्
ब्रह्मदेवाने ऋषींना पाहून, आश्चर्याने विचारले—'कशासाठी आलात आणि हा मुलगा कोण आहे, ते सांगा.'
ततस्त ऋषयो राजन्सर्वं तस्मै न्यवेदयन्। पुत्रो मृकंडोः क्षीणायुः सायुषं कुरु बालकम्
मग राजन, त्या ऋषींनी सर्व काही ब्रह्मदेवाला सांगितले—'हा मृकंडूचा मुलगा आहे, याचे आयुष्य थोडे आहे; या मुलाला दीर्घायुषी करा.'
अल्पायुषस्त्वस्य मुनिर्बध्वेमां चापि मेखलाम्। यज्ञोपवीतं दंडं च दत्वा चैनमबोधयत्
मुलाचे आयुष्य कमी असले तरी, ऋषीने त्याचा उपनयनसंस्कार केला, त्याला यज्ञोपवीत, कमंडलू आणि दंड दिला आणि त्याला योग्य ते शिकवले.
यं कंचित्पश्यसे बाल भ्रमंतं भूतले जनम्। तस्याभिवादः कर्तव्य एवमाह पिता वचः
'बाळा, पृथ्वीवर फिरताना तुला जो कोणी भेटेल, त्याला नम्रपणे नमस्कार करावा,' असे त्याच्या वडिलांनी सांगितले.
अभिवादनशीलोयं क्षितौ दृष्टः परिभ्रमन्। तीर्थयात्राप्रसंगेन दैवयोगात्पितामह
हा मुलगा पृथ्वीवर फिरताना सर्वांना नमस्कार करू लागला; तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने आणि दैवी योगाने, हे आजोबा, त्याला ही सवय लागली.
चिरायुर्भव पुत्रेति प्रोक्तोसौ तत्र बालकः। कथं वचो भवेत्सत्यमस्माकं भवता सह
तेथे त्या मुलाला सांगितले, 'दीर्घायुषी हो बाळा.' आता आमचे आणि तुमचे दोघांचेही शब्द खरे कसे ठरतील?
एवमुक्तस्तदा तैस्तु ब्रह्मा लोकपितामहः। ऋतवाक्यादियं भूमिः संस्थिता सर्वतोभया
त्यांनी असे म्हटल्यावर, ब्रह्मदेव, सर्व लोकांचे आजोबा, म्हणाले—'ही पृथ्वी सत्य बोलण्यावर सर्व बाजूंनी टिकून आहे.'
ब्रह्मोवाच। मत्समश्चायुषा बालो मार्कंडेयो भविष्यति। कल्पस्यादौ तथाचांते मतो मे मुनिसत्तमः
ब्रह्मदेव म्हणाले—'माझ्यासारखेच दीर्घायुष्य या मर्कंडेयाला मिळेल; कल्पाच्या सुरुवातीला आणि शेवटी, हे मला योग्य वाटते, हे श्रेष्ठ ऋषी.'
एवं ते मुनयो बालं ब्रह्मलोके पितामहात्। संसाध्य प्रेषयामासुर्भूयोप्येनं धरातलम्
अशा प्रकारे, ऋषींनी ब्रह्मलोकात ब्रह्मदेवाकडून आपले कार्य साधून, त्या मुलाला पुन्हा पृथ्वीवर पाठवले.
तीर्थयात्रां गता विप्रा मार्कंडेयो निजं गृहम्। जगाम तेषु यातेषु पितरं स्वमथाब्रवीत्
ब्राह्मण तीर्थयात्रेला गेले आणि मर्कंडेय आपल्या घरी परतला; ते निघून गेल्यावर त्याने आपल्या वडिलांशी बोलले.
ब्रह्मलोकमहं नीतो मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः। दीर्घायुश्च कृतश्चास्मि वरान्दत्वा विसर्जितः
'माझ्या ब्रह्मज्ञानी ऋषींनी मला ब्रह्मलोकात नेले; त्यांनी मला दीर्घायुषी केले, वर दिले आणि मग सोडले.'
एतदन्यच्च मे दत्तं गतं चिंताकरं तव। कल्पस्यादौ तथा चांते भविष्ये समनंतरे
'हे आणि इतरही काही मला मिळाले, त्यामुळे तुझी चिंता दूर झाली; कल्पाच्या सुरुवातीला आणि शेवटी मी अखंड राहीन.'
लोककर्तुर्ब्रह्मणोहं प्रसादात्तस्य वै पितः। पुष्करं वै गमिष्यामि तपस्तप्तुं समुद्यतः
'सर्व जगाचा कर्ता ब्रह्मदेव यांच्या कृपेने, बाबा, मी पुष्कर येथे जाऊन तप करणार आहे.'
तत्राहं देवदेवेशमुपासिष्ये पितामहम्। सर्वकामावाप्तिकरं सर्वारातिनिबर्हणम्
'तेथे मी देवतांचा देव, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आणि सर्व संकटे दूर करणारा ब्रह्मदेवाची उपासना करीन.'
सर्वसौख्यप्रदं देवमिन्द्रादीनां परायणम्। ब्रह्माणं तोषयिष्यामि सर्वलोकपितामहम्
'सर्व सुख देणारा, इंद्रादींचा आधार असलेला, सर्व लोकांचा आजोबा ब्रह्मदेव यांना मी प्रसन्न करीन.'
मार्कंडेयवचः श्रुत्वा मृकंडुर्मुनिसत्तमः। जगाम परमं हर्षं क्षणमेकं समुच्छ्वसन्
माकर्ंडेयाचं बोलणं ऐकून, श्रेष्ठ ऋषी मृकंडू यांच्या मनात अत्यंत आनंद भरून आला आणि ते एक क्षण खोल श्वास घेत राहिले.
धैर्यं सुमनसा स्थाय इदं वचनमब्रवीत्। अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्
मन शांत करून आणि आनंदाने, त्यांनी असे म्हटले: 'आज माझं जन्म फळाला आलं आणि माझं आयुष्य खरंच सार्थ झालं.'
सर्वस्य जगतां स्रष्टा येन दृष्टः पितामहः। त्वया दायादवानस्मि पुत्रेण वंशधारिणा
ज्याने सगळ्या जगाचा सृष्टीकर्ता, पितामह, पाहिला — त्या तुझ्या रूपानं, माझ्या मुला आणि वंशाचा वारसा म्हणून, मी वंशधर झालो.
त्वं गच्छ पश्य देवेशं पुष्करस्थं पितामहम्। दृष्टे तस्मिन्जगन्नाथे न जरामृत्युरेव च
तू जा आणि पुष्करात असलेल्या देवांचा देव, पितामह ब्रह्मा यांना पाहा; जो जगाचा स्वामी आहे, त्याला पाहिल्यावर न वृद्धापकाळ उरतो, न मृत्यू.
नृणां भवति सौख्यानि तथैश्वर्यं तपोऽक्षयम्। त्रीणि शृङ्गाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रस्रवणानि च
माणसांना तिथे सुख, संपत्ती आणि न संपणारे तप मिळते; तिथे तीन शुभ्र शिखरे आणि तीन झरे आहेत.
पुष्कराणि तथा त्रीणि नविद्मस्तत्र कारणम्। कनीयांसं मध्यमं च तृतीयं ज्येष्ठपुष्करम्
तसेच तिथे तीन पुष्कर आहेत; त्याचं कारण आपल्याला माहीत नाही — एक लहान, एक मधला आणि तिसरा ज्येष्ठ पुष्कर.
शृंगशब्दाभिधानानि शुभप्रस्रवणानि च। ब्रह्माविष्णुस्तथा रुद्रो नित्यं सन्निहितास्त्रयः
शिखरांची नावं आणि शुभ्र झरे, तिथे ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र — हे तिघे नेहमीच उपस्थित असतात.
पुष्करेषु महाराजा नातः पुण्यतमं भुवि। विरजं विमलं तोयं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
राजा, पृथ्वीवर पुष्कराहून पवित्र जागा नाही; तिथलं पाणी निर्मळ, स्वच्छ आणि तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
ब्रह्मलोकस्य पन्थानं धन्याः पश्यंति पुष्करं। यस्तु वर्षशतं साग्रमग्निहोत्रमुपासते
जे पुण्यवान पुष्कर पाहतात, त्यांना ब्रह्मलोकाचा मार्ग दिसतो; जो तिथे शंभर वर्षे अखंड अग्निहोत्र करतो—
कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव च। कर्तुम्मया न शकितं कर्मणा नैव साधितम्
किंवा पुष्करात एक कार्तिक महिना राहतो, त्यालाही — अशी कर्मे मी करू शकलो नाही, ना ती माझ्या कृतीने पूर्ण झाली.
तदयत्नात्त्वया तात मृत्युस्सर्वहरो जितः। तत्र दृष्टस्स देवेशो ब्रह्मा लोकपितामहः
म्हणून, मुला, तू सहजपणे मृत्यूवर विजय मिळवलास; तिथे देवांचा स्वामी, ब्रह्मा, लोकांचे पितामह तुला दिसला.
नान्यो मर्त्यस्त्वया तुल्यो भविता जगतीतले। अहं वै तोषितो येन पञ्चवार्षिकजन्मना
या पृथ्वीवर तुझ्यासारखा दुसरा माणूस होणार नाही; मी तुझ्यामुळे पूर्ण समाधानी आहे, जो पाच वर्षांचा असूनही जन्माला आलास.
वरेण त्वं मदीयेन उपमां चिरजीविनाम्। गमिष्यसि न सन्देहस्तथाशीर्वचनम्मम
माझ्या वरदानामुळे, तू दीर्घायुषी लोकांसारखी कीर्ती मिळवशील — यात शंका नाही; हेच माझं आशीर्वादवचन आहे.
एवं वदन्ति ते सर्वे व्रज लोकान्यथेप्सितान्। एवं लब्धप्रसादेन मृकण्डुतनयेन च
असे सर्वजण म्हणतात: 'तुला ज्या लोकांत जायचं आहे, तिथे जा.' अशा प्रकारे, मृकंडूच्या पुत्राच्या कृपेने—