प्रायोपवेशं ये तत्र प्रकुर्वंति नरोत्तमाः। ते मृता ब्रह्मयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः
जे उत्तम पुरुष तिथे प्रायोपवेशन करतात, ते मृत्यूनंतर ब्रह्माच्या वाहनाने निर्भयपणे स्वर्गात जातात.
तत्राल्पमपि यैर्दानं दत्तं ब्रह्मविदात्मनाम्। जन्मांतरशतं तेषां तैर्दत्तं भावितात्मनाम्
ज्यांनी ब्रह्मज्ञान प्राप्त केले आहे, त्यांनी तिथे दिलेले अगदी लहान दान देखील, शंभर जन्मांपर्यंत त्यांना उत्तम फळ देते.
खण्डस्फुटितसंस्कारं तत्र कुर्वन्ति ये नराः। ते ब्रह्मलोकमासाद्य मोदन्ते सुखिनस्सदा
जे पुरुष तिथे तुटलेल्या किंवा विखुरलेल्या अस्थींचे संस्कार करतात, ते ब्रह्मलोकात जाऊन नेहमी आनंदात राहतात.
योऽत्र पूजाजपोहोमः कृतो भवति देहिनाम्। अनन्तं तत्फलं सर्वं ब्रह्मभक्तिरतात्मनाम्
जेथे देहधारी व्यक्ती पूजा, जप किंवा होम करतात, ते सर्व फळ ब्रह्मभक्तांसाठी अनंत असते.
तत्र दीपप्रदानेन ज्ञानचक्षुरतींद्रियः। प्राप्नोति धूपदानेन स्थानं ब्रह्मनिषेवितम्
तिथे दिवा दिल्याने ज्ञानाचे डोळे मिळतात, जे इंद्रियांच्या पलीकडे असतात; आणि धूप दिल्याने ब्रह्माने पूजिलेल्या स्थानी स्थान मिळते.
अथ किं बहुनोक्तेन संगमे यत्प्रदीयते। तदनंतफलं प्रोक्तं जीवतो वा मृतस्य च
अगदी थोडक्यात सांगायचे, तर संगमावर जे काही दान केले जाते, त्याचे फळ अनंत आहे — ते जिवंत असो वा मरणानंतर असो.
स्नानाज्जपात्तथा होमादनंतफलसाधकम्। रामेणागत्य वै तत्र पिंडं दशरथस्य च
तिथे स्नान, जप आणि होम केल्याने अनंत फळ मिळते. तिथेच रामाने येऊन दशरथांसाठी पिंड अर्पण केला.
दत्तं श्राद्धं तत्र तेन मार्कंडेयेन दर्शिते। तत्र वापी चतुःकोणा तत्र पिंडप्रदा नराः
मार्कंडेयाने दाखविल्याप्रमाणे, तिथे रामाने श्राद्ध केले. तिथे चौकोनी विहीर आहे, आणि तिथे पुरुष पिंड अर्पण करतात.
हंसयुक्तेन यानेन सर्वे यांति त्रिविष्टपम्। तस्यां वाप्यां तु वै ब्रह्मा पितृमेधं चकार ह
जेथे पिंड अर्पण केले जाते, ते सर्वजण हंसांनी युक्त वाहनाने स्वर्गात जातात. त्या विहिरीत ब्रह्मदेवाने स्वतः पितृकार्य केले.
यज्ञं यज्ञविदां श्रेष्ठः समाप्तवरदक्षिणम्। वसवः पितरो ज्ञेया रुद्राश्चैव पितामहाः
यज्ञ जाणणाऱ्यांपैकी श्रेष्ठ अशा व्यक्तीने तिथे उत्तम दक्षिणेसह यज्ञ केला. वसु, पितर आणि रुद्र हे सर्व पितामह म्हणून ओळखले जातात.
आदित्याश्च ततस्तेषां विहिताः प्रपितामहाः। त्रिविधा अपि आहूय पुनरुक्ता विरिंचिना
आणि आदित्य हे त्यांचे प्रपितामह आहेत. हे तिन्ही वर्ग विरिंचनं पुन्हा बोलावून त्यांना संबोधित केले.
भवद्भिः पिंडदानाद्यं ग्राह्यमत्र स्थितैस्सदा। यत्कृतं पितृकार्यं च तदनंतफलं भवेत्
इथे तुम्ही नेहमी पिंडदान आणि इतर पितृकार्य स्वीकारावे. इथे केलेले पितृकार्य अनंत फळ देणारे असते.
वृत्यर्थं पितरस्तेषां तुष्टाश्चैव पितामहाः। लभंते तर्पणात्तृप्तिं पिंडदानात्त्रिविष्टपम्
पितरांना आणि आजोबांना उपजीविकेसाठी पिंडदान आणि तर्पण केल्यावर समाधान मिळते, आणि ते स्वर्गात पोहोचतात.
तस्मात्सर्वं परित्यज्य प्राचीने पिंडदो भवेत्। दत्वा पुत्रः प्रयत्नेन पितॄन्सर्वांश्च तर्पयेत्
म्हणून सर्व काही बाजूला ठेवून, पूर्वेकडे पिंड द्यावा. मुलाने मन लावून पितरांना तृप्त करावे.
प्राचीनेश्वरदेवस्य पुरोभूतं प्रतिष्ठितम्। आदितीर्थं तदित्युक्तं दर्शनादपि मुक्तिदम्
पूर्वेकडील ईश्वराच्या समोर असलेले ते आद्य तीर्थ आहे, असे सांगितले आहे. फक्त त्याचे दर्शन घेतल्यानेही मुक्ती मिळते.
स्पृष्ट्वा तु सलिलं तत्र मुच्यते जन्मबंधनात्। अवगाहनाद्ब्रह्मणोऽसौ भवत्यनुचरः सदा
तेथे पाणी स्पर्श केल्यावर जन्ममरणाच्या बंधनातून मुक्ती मिळते. आणि तेथे स्नान केल्यावर नेहमी ब्रह्मदेवाचे सेवक होता येते.
आदितीर्थे नरः स्नात्वा यः प्रदद्यात्समाधिना। अन्नमल्पमपि प्रायः प्रायशस्स्वर्गमाप्नुयात्
जो कोणी त्या आद्य तीर्थात स्नान करून एकदाही मन लावून थोडे अन्न दान करतो, तो बहुतेक वेळा स्वर्गात जातो.
यस्तत्र ब्रह्मभक्तानां नरः स्नात्वा ददेद्धनम्। कृसेरणापि हेम्ना च स स्वर्गे मोदते सुखी
जो कोणी तेथे स्नान करून ब्रह्मभक्तांना धन किंवा अगदी थोडे सोनेही दान करतो, तो स्वर्गात आनंदाने सुख उपभोगतो.
प्राचीसरस्वती तत्र नरैः किं मृग्यते परम्। तस्यां स्नानात्फलं तृप्त्यै तपोयज्ञादिलक्षणम्
पूर्वेकडील सरस्वतीला लोक आणखी काही का शोधतात? तेथे स्नान केल्याचे फळ तप, यज्ञ यांच्याइतके समाधान देणारे आहे.
ये पिबंति नराः पुण्यां प्राचीं देवीं सरस्वतीम्। न ते नराः सुरा ज्ञेया मार्कंडेयर्षिरब्रवीत्
जे पुरुष पुण्यवान पूर्वेकडील देवी सरस्वतीचे पाणी पितात, ते साधे माणूस नाहीत, असे मार्कंडेय ऋषींनी सांगितले.
सरस्वती नदीं प्राप्य न स्नाने नियमः क्वचित्। भुक्ते वा न च वा भुक्ते दिवा वा यदि वा निशि
सरस्वती नदीला पोहोचल्यावर स्नानासाठी कोणतेही बंधन नाही—भोजन केले असो किंवा नसो, दिवस असो किंवा रात्र.
तत्तीर्थं सर्वत्तीर्थानां प्राचीनं प्रवरं स्मृतत्। पापघ्नं पुण्यजननं प्राणिनां परिकीर्तितम्
ते तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये पूर्वेकडील श्रेष्ठ मानले जाते; पाप नष्ट करणारे आणि पुण्य वाढवणारे म्हणून ते प्रसिद्ध आहे.
ये पुनर्भावितात्मानस्तत्र स्नात्वा जनार्दनम्। पूजयन्ति यथाशक्ति ते प्रयांति त्रिविष्टपम्
जे शुद्ध मनाने तेथे स्नान करून, आपल्या शक्तीनुसार जनार्दनाची पूजा करतात, ते स्वर्गात जातात.
देवानां प्रवरो विष्णुस्तेन यत्र सरस्वती। सेविता तत्परं तीर्थं क्षितौ ब्रह्मसुतोऽब्रवीत्
सर्व देवांमध्ये विष्णू श्रेष्ठ आहे; जिथे सरस्वतीची त्याने सेवा केली, ते पृथ्वीवरील सर्वोच्च तीर्थ ब्रह्मपुत्राने सांगितले.
ततस्तस्मान्महातीर्थं मन्यमाना महोदयम्। मंदाकिनीमुदीक्षंती स्थिता तत्र सरस्वती
म्हणून त्या महान तीर्थाला महोदय असे मानून, सरस्वती तिथे उभी राहून मंदाकिनीच्या दिशेने पाहत आहे.
तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां परं स्वायंभुवोऽब्रवीत्। मंदाकिन्यासमं यत्र प्राप्य पुण्यसमागमम्
ते तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये सर्वोच्च आहे, असे स्वयंभूने सांगितले; जिथे मंदाकिनीइतके पुण्य मिळते.
तत्रस्थाने स्थिता देवैः स्तुता देवी सरस्वती। मत्वा चैकाकिनीं तां तु दीनास्यां दीनमानसां
त्या स्थळी, देवांनी स्तुती केलेली देवी सरस्वती, स्वतःला एकटी समजून, दुःखी चेहरा आणि मनाने तिथे उभी होती.
सखीं तदाऽसृजद्ब्रह्मा रूपिणीं विमलेक्षणाम्। हरिणीं हरिरप्याशु जज्ञे कमललोचनाम्
तेव्हा ब्रह्मदेवाने तिच्यासाठी सुंदर, निर्मळ डोळ्यांची सखी निर्माण केली; आणि हरिनेही कमलासारख्या डोळ्यांची हरिणी रूपात त्वरित प्रकट झाला.
वज्रिणीमपि देवेशो वज्रपाणिर्विसृष्टवान्। सुकुरंगरुचिं देवो नीलकंठो वृषध्वजः1.32.
देवताधिपती वज्रधारीनेही वज्रिणी सखी निर्माण केली; निळ्या गळ्याचा, वृषध्वज असलेला देवही सोन्यासारखी तेजस्वी सखी निर्माण करतो.
सखीं संजनयामास सरस्वत्यास्त्रिलोचनः। विलोक्यमाना सा राजन्सखीभिः सुरसुंदरी
त्रिनेत्रीने सरस्वतीसाठी सखी निर्माण केली; त्या सख्यांसोबत असताना ती देवी सुंदरतेने सर्व देवसुंदरींमध्ये उठून दिसत होती.