ये पुनः शूद्रवृत्तिस्थास्त्रिरात्रोपोषिता नराः। प्रयच्छंति द्विजेष्वर्थं ब्रह्मशक्तिसमन्विताः
जे पुरुष शूद्रांची वागणूक ठेवतात, तीन रात्र उपवास करतात आणि ब्रह्मशक्तीने युक्त द्विजांना धन देतात—
ते मृता यानमारूढाः पद्मासनचतुर्भुजाः। ब्रह्मणा सह सायुज्यं प्राप्नुवंत्यपुनर्भवम्
ते मृत्यूनंतर कमळाच्या आसनावर बसलेले, चार हात असलेले, वाहनावर आरूढ होऊन ब्रह्मासोबत एकरूप होतात आणि त्यांना पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही.
गंगोद्भेदं यत्र गंगा संप्राप्ता सरितां वराम्। सरस्वतीं द्रष्टुकामा सांत्वार्थे प्रोद्गतांऽबरात्
जिथे गंगा, सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, गंगोद्भेद येथे पोहोचते, तेथे सरस्वती तिला भेटण्यासाठी, तिचे सांत्वन करण्यासाठी आकाशातून प्रकट होते.
तत्र गत्वा पयःपूतं सुरसिद्धनिषेवितम्। सारस्वतं च विमलं विद्याधरगणार्चितम्
तेथे जाऊन, जिथे पाणी पवित्र करते, देव आणि सिद्धांनी पूजलेली, विद्याधरांच्या समूहांनी वंदन केलेली, अशी निर्मळ सरस्वती ओळखावी.
पीतमेकांजलिमितं येनाप्तं तेन तत्परं। अवलोक्य दिशं पूर्वामाह गंगे सखि त्वया
ज्याने तेथे एक अंजली पाणी प्यायले, त्याने ते परम मिळवून, पूर्व दिशेकडे पाहून असे म्हटले—'गंगे सखी, तुझ्यामुळे—'
एकाकिनी वियुक्तास्मि क्व यास्येहमबांधवा। तां विज्ञाय ततो गंगा रुदंतीं शोककर्शिताम्
'मी एकटी आहे, विभक्त झाले आहे; कुठे जाऊ, माझे कोणी नाही.' हे समजून, गंगेने तिला रडताना, दुःखाने व्याकुळ झालेली पाहिली.
पूर्वदेशात्समायाता द्रष्टुं तां दीनमानसाम्। दृष्ट्वा च तां महाभागां परिष्वज्य तु पीडिताम्
पूर्व दिशेतून तिच्या दुःखी मनाला भेटण्यासाठी आलेली, त्या पुण्यवतीला पाहून, गंगेने तिला जवळ घेतले.
नेत्रे प्रमृज्य चैतस्याः प्राह गंगा वचस्तदा। मा रोदीस्त्वं महाभागे दुःष्करं ते कृतं सखि
तिचे डोळे पुसून, गंगेने तिला म्हटले, 'हे पुण्यवती, रडू नकोस; सखी, तू फार कठीण कार्य पूर्ण केले आहेस.'
देवकार्यं यदन्येन कर्तुं शक्येत नैव हि। एतस्मात्ते महाभागे द्रष्टुं देवाः समागताः
देवतांचे कार्य दुसऱ्याने करता येत नाही; म्हणून, हे पुण्यवती, देवता तुला पाहण्यासाठी येथे एकत्र आल्या आहेत.
एषां च क्रियतां पूजा वाङ्मनः काय कर्मणा। सरस्वती सुरेंद्राणां कृत्त्वा पूजा विधिक्रमम्
त्यांची पूजा वाणी, मन, शरीर आणि कृतीने करावी; सरस्वतीने देवेंद्रांची विधिप्रमाणे पूजा केली.
क्रमेण ब्रह्मजा पश्चात्संगता तु सखीजनम्। ज्येष्ठमध्यमयोर्मध्ये संगमो लोकविश्रुतः
मग ब्रह्माची कन्या, नंतर आपल्या सखींसोबत मिळाली; ज्येष्ठ आणि मध्यम यांच्या मध्ये त्यांचा संगम जगप्रसिद्ध आहे.
पश्चान्मुखी ब्रह्मसुता जाह्नवी तु उदङ्मुखी। ततस्ते विबुधाः सर्वे पुष्करं ये समागताः
ब्रह्मसुत पश्चिमेकडे तोंड करून बसली, तर जाह्नवी उत्तर दिशेकडे; मग पुष्कर येथे जमलेले सर्व देवता—
विदित्वा दुष्करं कर्म तस्या स्तुतिमकारयन्। त्वं बुद्धिस्त्वं मतिर्लक्ष्मीस्त्वं विद्या त्वं गतिः परा
तिचे कठीण कार्य जाणून, त्यांनी तिची स्तुती केली—'तूच बुद्धी, तूच समज, तूच लक्ष्मी, तूच विद्या, तूच सर्वोच्च मार्ग आहेस.'
त्वं श्रद्धा त्त्वं परा निष्ठा बुद्धिर्मेधा रतिः क्षमा। त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा त्वं पवित्रं मतं महत्
'तू श्रद्धा आहेस, तूच श्रेष्ठ निष्ठा, बुद्धी, मेधा, आनंद, क्षमा; तूच सिद्धी, तूच स्वधा, स्वाहा, तूच महान पवित्र तत्त्व आहेस.'
संध्या रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती। यज्ञ विद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभना
संध्या, रात्र, तेज, समृद्धी, बुद्धी, श्रद्धा, सरस्वती, यज्ञ, विद्या, महान विद्या आणि गुप्त विद्या — या सर्व गोष्टी अतिशय सुंदर आहेत.
आन्वीक्षिकी तु या वार्ता दंडनीतिश्च कथ्यते। नमोस्तु ते पुण्यजले नमः सागरगामिनि
जी चौकशी, उपजीविका आणि राजकारणाची विद्या म्हणून ओळखली जाते, त्या पवित्र जलाला माझा नमस्कार असो; समुद्राकडे वाहणाऱ्या तुला वंदन असो.
नमस्ते पापनिर्मोके नमो देवि जगत्प्रिये। एवं स्तुता हि सा देवी दिव्या स्वार्थपरायणैः
पाप दूर करणारी देवी, जगाला प्रिय असणाऱ्या देवी, तुला माझा नमस्कार. अशा प्रकारे स्वतःच्या कल्याणासाठी भक्तांनी तिची स्तुती केली.
एवं सा प्राङ्मुखी तत्र स्थिता देवी सरस्वती। सर्वतीर्थमयी देवी सर्वामरसमन्विता
त्या वेळी पूर्वेकडे तोंड करून देवी सरस्वती तिथे उभी होती. ती सर्व तीर्थांचे स्वरूप असलेली आणि सर्व देवतांसह वावरणारी होती.
प्राची सेति बुधैर्ज्ञेया ब्रह्मणो वचनं तथा। तत्र शुद्धावटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम्
ज्ञानी लोक तिला 'प्राची' म्हणून ओळखतात, आणि हेच ब्रह्मदेवाचे वचन आहे. तिथे 'शुद्धावट' नावाचे पवित्र तीर्थ आहे, जे पितृस्थान म्हणून स्मरणात आहे.
दर्शनेनापि वै तस्य महापातकिनोपि ये। भोगिभोगान्समश्नंति विशुद्धा ब्रह्मणोंतिके
ज्यांनी मोठी पापे केली असली, तरी फक्त त्या तीर्थाचे दर्शन घेतल्यावर, ते ब्रह्माजवळ शुद्ध होऊन, सुख उपभोगणाऱ्यांसारखे आनंद घेतात.
प्रायोपवेशं ये तत्र प्रकुर्वंति नरोत्तमाः। ते मृता ब्रह्मयानेन दिवं यांत्यकुतोभयाः
जे उत्तम पुरुष तिथे प्रायोपवेशन करतात, ते मृत्यूनंतर ब्रह्माच्या वाहनाने निर्भयपणे स्वर्गात जातात.
तत्राल्पमपि यैर्दानं दत्तं ब्रह्मविदात्मनाम्। जन्मांतरशतं तेषां तैर्दत्तं भावितात्मनाम्
ज्यांनी ब्रह्मज्ञान प्राप्त केले आहे, त्यांनी तिथे दिलेले अगदी लहान दान देखील, शंभर जन्मांपर्यंत त्यांना उत्तम फळ देते.
खण्डस्फुटितसंस्कारं तत्र कुर्वन्ति ये नराः। ते ब्रह्मलोकमासाद्य मोदन्ते सुखिनस्सदा
जे पुरुष तिथे तुटलेल्या किंवा विखुरलेल्या अस्थींचे संस्कार करतात, ते ब्रह्मलोकात जाऊन नेहमी आनंदात राहतात.
योऽत्र पूजाजपोहोमः कृतो भवति देहिनाम्। अनन्तं तत्फलं सर्वं ब्रह्मभक्तिरतात्मनाम्
जेथे देहधारी व्यक्ती पूजा, जप किंवा होम करतात, ते सर्व फळ ब्रह्मभक्तांसाठी अनंत असते.
तत्र दीपप्रदानेन ज्ञानचक्षुरतींद्रियः। प्राप्नोति धूपदानेन स्थानं ब्रह्मनिषेवितम्
तिथे दिवा दिल्याने ज्ञानाचे डोळे मिळतात, जे इंद्रियांच्या पलीकडे असतात; आणि धूप दिल्याने ब्रह्माने पूजिलेल्या स्थानी स्थान मिळते.
अथ किं बहुनोक्तेन संगमे यत्प्रदीयते। तदनंतफलं प्रोक्तं जीवतो वा मृतस्य च
अगदी थोडक्यात सांगायचे, तर संगमावर जे काही दान केले जाते, त्याचे फळ अनंत आहे — ते जिवंत असो वा मरणानंतर असो.
स्नानाज्जपात्तथा होमादनंतफलसाधकम्। रामेणागत्य वै तत्र पिंडं दशरथस्य च
तिथे स्नान, जप आणि होम केल्याने अनंत फळ मिळते. तिथेच रामाने येऊन दशरथांसाठी पिंड अर्पण केला.
दत्तं श्राद्धं तत्र तेन मार्कंडेयेन दर्शिते। तत्र वापी चतुःकोणा तत्र पिंडप्रदा नराः
मार्कंडेयाने दाखविल्याप्रमाणे, तिथे रामाने श्राद्ध केले. तिथे चौकोनी विहीर आहे, आणि तिथे पुरुष पिंड अर्पण करतात.
हंसयुक्तेन यानेन सर्वे यांति त्रिविष्टपम्। तस्यां वाप्यां तु वै ब्रह्मा पितृमेधं चकार ह
जेथे पिंड अर्पण केले जाते, ते सर्वजण हंसांनी युक्त वाहनाने स्वर्गात जातात. त्या विहिरीत ब्रह्मदेवाने स्वतः पितृकार्य केले.
यज्ञं यज्ञविदां श्रेष्ठः समाप्तवरदक्षिणम्। वसवः पितरो ज्ञेया रुद्राश्चैव पितामहाः
यज्ञ जाणणाऱ्यांपैकी श्रेष्ठ अशा व्यक्तीने तिथे उत्तम दक्षिणेसह यज्ञ केला. वसु, पितर आणि रुद्र हे सर्व पितामह म्हणून ओळखले जातात.