प्रायोपवेशं प्रयतः प्रयत्नाद्यस्तेषु कुर्यात्प्रमदा पुमान्वा। तीर्थेपि संयोज्य मनोपि चेत्थं भुंक्ते फलं ब्रह्मगृहे यथेष्टम्
जो कोणी, स्त्री असो वा पुरुष, मन लावून आणि प्रयत्नपूर्वक तिथे प्रायोपवेशन करतो, तो त्या तीर्थाशी मन जोडून ब्रह्मलोकात इच्छित फळ भोगतो.
तस्योपकंठे म्रियते हि यैस्तु कर्मक्षयात्स्थावरजंगमैश्च। ते चापि सर्वे सकलं प्रसह्य लभंति यज्ञस्य फलं दुरापम्
त्या नदीच्या काठी, जे कर्मक्षयाने किंवा स्थावर-जंगम प्राण्यांमध्ये मरण पावतात, त्यांना सर्वांना यज्ञाचे दुर्मिळ फळ सहज मिळते.
ततस्तु सा धर्मफलारणी च जन्मादिदुःखार्दितचेतसां तु। सर्वात्मना चारुफला सरस्वती सेव्या प्रयत्नात्पुरुषैर्महानदी
म्हणूनच, जन्मादी दुःखांनी त्रस्त असलेल्या लोकांसाठी, सर्व प्रकारच्या सुंदर फळांची देणारी, धर्मरूपी वन असलेली सरस्वती ही महानदी प्रयत्नपूर्वक सेवा करावी.
तत्र ये सलिलं पूतं पिबंति सततं नराः। न ते मनुष्या देवास्ते जगत्यामिह संस्थिताः
जे लोक तिथे नेहमी शुद्ध पाणी पितात, ते या जगात राहूनही माणसे नसून देवच असतात.
यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च यत्फलं प्राप्यते द्विजैः। तदत्र स्नानमात्रेण शूद्रैरपि स्वभावजैः
यज्ञ, दान आणि तपस्येने द्विजांना जे फळ मिळते, ते इथे स्नान केल्याने शूद्रांनाही त्यांच्या स्वभावानुसार सहज मिळते.
दर्शनात्पुष्करस्यापि महापातकिनोपि ये। तेपि तत्पापनिर्मुक्ताः स्वर्गं यांति तनुक्षये
पुष्कराचे केवळ दर्शन घेतले तरी, मोठ्या पापी लोकांचेही पाप नष्ट होते आणि देह संपल्यावर ते स्वर्गात जातात.
तत्रोपवासी यज्ञस्य पुंडरीकस्य यत्फलम्। तत्प्राप्नोति नरः क्षिप्रमल्पायासेन पुष्करे
पुष्कर येथे, जो कोणी पुंडरीकाच्या यज्ञात उपवास करतो, त्याला त्या यज्ञाचे फळ फारच लवकर आणि थोड्याच प्रयत्नात मिळते.
माघमासे तिलान्यस्तु प्रयच्छति च स द्द्विजे। यथाशक्ति च भक्त्या च स विष्णुभवने वसेत्
जो कोणी माघ महिन्यात आपल्या सामर्थ्यानुसार आणि भक्तीने द्विजाला तीळ देतो, तो विष्णूच्या निवासात वास करतो.
तत्रोपवासं स्नानं च पंचगव्याशनं तथा। यः करोति नरः सोपि देहांते स्वर्गमाप्नुयात्1.32.
तेथे जो कोणी उपवास, स्नान आणि पंचगव्याचे सेवन करतो, तोही देहत्यागानंतर स्वर्गात जातो.
वसंति तत्समीपस्था येपि तस्करजातयः। तेपि तस्यानुभावेन स्वर्यांति च न संशयः
त्या ठिकाणी जवळ राहणारे, अगदी चोरांच्या कुळातील लोकही, त्याच्या प्रभावामुळे स्वर्गात जातात—यात काहीच शंका नाही.
ये पुनः शूद्रवृत्तिस्थास्त्रिरात्रोपोषिता नराः। प्रयच्छंति द्विजेष्वर्थं ब्रह्मशक्तिसमन्विताः
जे पुरुष शूद्रांची वागणूक ठेवतात, तीन रात्र उपवास करतात आणि ब्रह्मशक्तीने युक्त द्विजांना धन देतात—
ते मृता यानमारूढाः पद्मासनचतुर्भुजाः। ब्रह्मणा सह सायुज्यं प्राप्नुवंत्यपुनर्भवम्
ते मृत्यूनंतर कमळाच्या आसनावर बसलेले, चार हात असलेले, वाहनावर आरूढ होऊन ब्रह्मासोबत एकरूप होतात आणि त्यांना पुन्हा जन्म घ्यावा लागत नाही.
गंगोद्भेदं यत्र गंगा संप्राप्ता सरितां वराम्। सरस्वतीं द्रष्टुकामा सांत्वार्थे प्रोद्गतांऽबरात्
जिथे गंगा, सर्व नद्यांमध्ये श्रेष्ठ, गंगोद्भेद येथे पोहोचते, तेथे सरस्वती तिला भेटण्यासाठी, तिचे सांत्वन करण्यासाठी आकाशातून प्रकट होते.
तत्र गत्वा पयःपूतं सुरसिद्धनिषेवितम्। सारस्वतं च विमलं विद्याधरगणार्चितम्
तेथे जाऊन, जिथे पाणी पवित्र करते, देव आणि सिद्धांनी पूजलेली, विद्याधरांच्या समूहांनी वंदन केलेली, अशी निर्मळ सरस्वती ओळखावी.
पीतमेकांजलिमितं येनाप्तं तेन तत्परं। अवलोक्य दिशं पूर्वामाह गंगे सखि त्वया
ज्याने तेथे एक अंजली पाणी प्यायले, त्याने ते परम मिळवून, पूर्व दिशेकडे पाहून असे म्हटले—'गंगे सखी, तुझ्यामुळे—'
एकाकिनी वियुक्तास्मि क्व यास्येहमबांधवा। तां विज्ञाय ततो गंगा रुदंतीं शोककर्शिताम्
'मी एकटी आहे, विभक्त झाले आहे; कुठे जाऊ, माझे कोणी नाही.' हे समजून, गंगेने तिला रडताना, दुःखाने व्याकुळ झालेली पाहिली.
पूर्वदेशात्समायाता द्रष्टुं तां दीनमानसाम्। दृष्ट्वा च तां महाभागां परिष्वज्य तु पीडिताम्
पूर्व दिशेतून तिच्या दुःखी मनाला भेटण्यासाठी आलेली, त्या पुण्यवतीला पाहून, गंगेने तिला जवळ घेतले.
नेत्रे प्रमृज्य चैतस्याः प्राह गंगा वचस्तदा। मा रोदीस्त्वं महाभागे दुःष्करं ते कृतं सखि
तिचे डोळे पुसून, गंगेने तिला म्हटले, 'हे पुण्यवती, रडू नकोस; सखी, तू फार कठीण कार्य पूर्ण केले आहेस.'
देवकार्यं यदन्येन कर्तुं शक्येत नैव हि। एतस्मात्ते महाभागे द्रष्टुं देवाः समागताः
देवतांचे कार्य दुसऱ्याने करता येत नाही; म्हणून, हे पुण्यवती, देवता तुला पाहण्यासाठी येथे एकत्र आल्या आहेत.
एषां च क्रियतां पूजा वाङ्मनः काय कर्मणा। सरस्वती सुरेंद्राणां कृत्त्वा पूजा विधिक्रमम्
त्यांची पूजा वाणी, मन, शरीर आणि कृतीने करावी; सरस्वतीने देवेंद्रांची विधिप्रमाणे पूजा केली.
क्रमेण ब्रह्मजा पश्चात्संगता तु सखीजनम्। ज्येष्ठमध्यमयोर्मध्ये संगमो लोकविश्रुतः
मग ब्रह्माची कन्या, नंतर आपल्या सखींसोबत मिळाली; ज्येष्ठ आणि मध्यम यांच्या मध्ये त्यांचा संगम जगप्रसिद्ध आहे.
पश्चान्मुखी ब्रह्मसुता जाह्नवी तु उदङ्मुखी। ततस्ते विबुधाः सर्वे पुष्करं ये समागताः
ब्रह्मसुत पश्चिमेकडे तोंड करून बसली, तर जाह्नवी उत्तर दिशेकडे; मग पुष्कर येथे जमलेले सर्व देवता—
विदित्वा दुष्करं कर्म तस्या स्तुतिमकारयन्। त्वं बुद्धिस्त्वं मतिर्लक्ष्मीस्त्वं विद्या त्वं गतिः परा
तिचे कठीण कार्य जाणून, त्यांनी तिची स्तुती केली—'तूच बुद्धी, तूच समज, तूच लक्ष्मी, तूच विद्या, तूच सर्वोच्च मार्ग आहेस.'
त्वं श्रद्धा त्त्वं परा निष्ठा बुद्धिर्मेधा रतिः क्षमा। त्वं सिद्धिस्त्वं स्वधा स्वाहा त्वं पवित्रं मतं महत्
'तू श्रद्धा आहेस, तूच श्रेष्ठ निष्ठा, बुद्धी, मेधा, आनंद, क्षमा; तूच सिद्धी, तूच स्वधा, स्वाहा, तूच महान पवित्र तत्त्व आहेस.'
संध्या रात्रिः प्रभा भूतिर्मेधा श्रद्धा सरस्वती। यज्ञ विद्या महाविद्या गुह्यविद्या च शोभना
संध्या, रात्र, तेज, समृद्धी, बुद्धी, श्रद्धा, सरस्वती, यज्ञ, विद्या, महान विद्या आणि गुप्त विद्या — या सर्व गोष्टी अतिशय सुंदर आहेत.
आन्वीक्षिकी तु या वार्ता दंडनीतिश्च कथ्यते। नमोस्तु ते पुण्यजले नमः सागरगामिनि
जी चौकशी, उपजीविका आणि राजकारणाची विद्या म्हणून ओळखली जाते, त्या पवित्र जलाला माझा नमस्कार असो; समुद्राकडे वाहणाऱ्या तुला वंदन असो.
नमस्ते पापनिर्मोके नमो देवि जगत्प्रिये। एवं स्तुता हि सा देवी दिव्या स्वार्थपरायणैः
पाप दूर करणारी देवी, जगाला प्रिय असणाऱ्या देवी, तुला माझा नमस्कार. अशा प्रकारे स्वतःच्या कल्याणासाठी भक्तांनी तिची स्तुती केली.
एवं सा प्राङ्मुखी तत्र स्थिता देवी सरस्वती। सर्वतीर्थमयी देवी सर्वामरसमन्विता
त्या वेळी पूर्वेकडे तोंड करून देवी सरस्वती तिथे उभी होती. ती सर्व तीर्थांचे स्वरूप असलेली आणि सर्व देवतांसह वावरणारी होती.
प्राची सेति बुधैर्ज्ञेया ब्रह्मणो वचनं तथा। तत्र शुद्धावटंनाम तीर्थं पैतामहं स्मृतम्
ज्ञानी लोक तिला 'प्राची' म्हणून ओळखतात, आणि हेच ब्रह्मदेवाचे वचन आहे. तिथे 'शुद्धावट' नावाचे पवित्र तीर्थ आहे, जे पितृस्थान म्हणून स्मरणात आहे.
दर्शनेनापि वै तस्य महापातकिनोपि ये। भोगिभोगान्समश्नंति विशुद्धा ब्रह्मणोंतिके
ज्यांनी मोठी पापे केली असली, तरी फक्त त्या तीर्थाचे दर्शन घेतल्यावर, ते ब्रह्माजवळ शुद्ध होऊन, सुख उपभोगणाऱ्यांसारखे आनंद घेतात.