देवताऽतिथिपूजासु गुरुपूजासु नित्यशः। रतो वै पितृपूजासु न प्रेतो जायते नरः
जो नेहमी देव, पाहुणे, गुरु यांची पूजा करतो आणि पितरांची सेवा करण्यात आनंद मानतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
शुक्लांगारकसंयुक्ता चतुर्थी जायते यदा। श्रद्धया श्राद्धकृत्तस्यां न प्रेतो जायते नरः
जेव्हा चतुर्थी तिथी शुभ आणि अशुभ दोन्ही चिन्हांनी येते, त्या दिवशी श्रद्धेने श्राद्ध करणारा माणूस प्रेत होत नाही.
जितक्रोधविमर्शोयस्तृष्णासंगविवर्जितः। क्षमावान्दानशीलश्च न प्रेतो जायते नरः
जो माणूस रागावर विजय मिळवतो, विचारपूर्वक वागतो, ज्याला तृष्णा आणि आसक्ती नाही, जो क्षमाशील आहे आणि दान देण्यास नेहमी तयार असतो, तो कधीच प्रेत होत नाही.
गोब्राह्मणांश्च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा। देवांश्चैव तु यो वन्द्यान्न प्रेतो जायते नरः
जो गायी, ब्राह्मण, तीर्थक्षेत्रे, पर्वत, नद्या आणि पूज्य देवतांचा सन्मान करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
प्रेता ऊचुः। श्रुताश्च विविधा धर्माः पृच्छामो दुःखिता मुने। येन वै जायते प्रेतस्तन्नो वद महामते
प्रेतांनी म्हटले: आम्ही विविध धर्मशास्त्र ऐकले आहेत; हे मुनी, आम्ही दुःखी होऊन विचारतो, माणूस प्रेत कसा होतो? हे महाज्ञानी, कृपया आम्हाला सांगा.
ब्राह्मण उवाच। शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणेन विशेषतः। म्रियते ह्युदरस्थेन स वै प्रेतो भवेन्नरः
ब्राह्मण म्हणाला: विशेषतः जो ब्राह्मण शूद्रांनी दिलेले अन्न खातो आणि ते अन्न पोटात असतानाच मरण पावतो, तो माणूस नक्कीच प्रेत होतो.
मातरं पितरं भ्रातॄन्भगिनीं सुतमेव च। अदृष्टदोषांस्त्यजति स प्रेतो जायते नरः
जो माणूस आई, वडील, भाऊ, बहीण किंवा मुलगा यांना कोणतीही चूक न पाहता टाकून देतो, तो प्रेत होतो.
अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यस्य च विवर्जनात्। रतो वै शूद्रसेवासु स प्रेतो जायते नरः
जेव्हा कोणी निषिद्ध यज्ञ करतो किंवा आवश्यक यज्ञ टाळतो, आणि शूद्रांची सेवा करण्यात आनंद मानतो, तो माणूस प्रेत होतो.
न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्शूद्रपाकरतः सदा। विस्रंभघाती कूटस्थः स प्रेतो जायते नरः1.32.
जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, मित्रांचा विश्वासघात करतो, नेहमी शूद्रांचे अन्न आवडीने खातो, विश्वास तोडतो किंवा कपटी असतो, तो प्रेत होतो.
ब्रह्महा गोघ्नकः स्तेनः सुरापो गुरुतल्पगः। भूमिकन्यापहर्त्ता च स प्रेतो जायते नरः
जो ब्राह्मणहत्या करतो, गायी मारतो, चोरी करतो, मद्यपान करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो किंवा जमीन किंवा कन्या पळवतो, तो प्रेत होतो.
सामान्यां दक्षिणां लब्ध्वा एक एव निगूहति। नास्तिकीभावनिरतः स वै प्रेतोभिजायते
जो मिळालेली सामान्य दक्षिणा लपवून ठेवतो किंवा नास्तिक विचारात मग्न असतो, तो नक्कीच प्रेत होतो.
एवं ब्रुवाणे विप्रेन्द्र आकाशे दुंदुभिस्वनः। पुष्पवृष्टिः पपातोर्व्यां देवैर्मुक्ता सहस्रशः
जेव्हा ब्राह्मणश्रेष्ठ असे बोलले, तेव्हा आकाशात दुंदुभी वाजली आणि हजारो देवांनी फुलांचा वर्षाव पृथ्वीवर केला.
प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समंततः। अस्य विप्रस्य संभाषात्पुण्यसंकीर्तनेन च
त्या ब्राह्मणाच्या संवादामुळे आणि पुण्याची महती सांगितल्यामुळे, प्रेतांची विमाने सर्वत्र आली.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां संभाषणं कुरु। यदि ते श्रेयसा कार्यं गंगासुत अतंद्रितः
म्हणून, हे गंगापुत्रा, जर तुला खरे कल्याण हवे असेल तर सर्व प्रयत्नांनी सत्पुरुषांशी संवाद साध, आणि तेही थकवा न आणता.
तिलकं सर्वधर्मस्य पञ्चप्रेतकथामिमाम्। पठेल्लक्षं योऽस्य कुले न प्रेतो जायते नरः
जो कोणी या पंचप्रेतांची कथा, सर्व धर्मांचा सार, आपल्या घरात एक लक्ष वेळा वाचतो, त्याच्या कुळात माणूस प्रेत होत नाही.
शृणोति वाप्यभीक्ष्णं वा श्रद्धया परयान्वितः। भक्त्या समन्वितो वापि न प्रेतो जायते नरः
किंवा जो कोणी ती वारंवार, अत्यंत श्रद्धेने किंवा भक्तीने ऐकतो, तोही प्रेत होत नाही.
भीष्म उवाच। अंतरिक्षे किमर्थं तु पुष्करं परिकीर्त्यते। मुनिभिर्धर्मशीलैश्च लभ्यते तत्कथं त्विह
भीष्म म्हणाले: आकाशात पुष्कराचे का कौतुक केले जाते? धर्मनिष्ठ मुनींना ते येथे कसे मिळते?
येन तल्लभ्यते लब्धं लब्धं चैव फलप्रदम्। तन्मे सर्वं समाचक्ष्व कौतुकादेव पृच्छतः
ते कशामुळे मिळते, आणि मिळाल्यावर त्याचे फळ कसे मिळते? मला सर्व काही सांग, कारण मी केवळ जिज्ञासेने विचारतो.
पुलस्त्य उवाच। ऋषिकोटिस्समायाता दक्षिणापथवासिनी। स्नानार्थं पुष्करे राजन्पुष्करं च वियद्गतम्
पुलस्त्य म्हणाले: दक्षिणेकडून आलेले असंख्य ऋषी, स्नानासाठी पुष्करात आले, हे राजन, आणि पुष्कर आकाशात वसले आहे.
मत्वाते मुनयः सर्वे प्राणायामपरायणाः। ध्यायमानाः परं ब्रह्म स्थिता द्वादशवत्सरान्
सर्व मुनी प्राणायामात मग्न झाले, त्यांनी परम ब्रह्माचे ध्यान केले आणि बारा वर्षे तिथेच राहिले.
ब्रह्मा महर्षयस्तत्र देवास्सेन्द्रास्समागताः। ऋषयोंतर्हिताः प्रोचुर्नियमांस्ते सुदुष्करान्
तेथे ब्रह्मा, मोठे ऋषी, सर्व देव आणि इंद्र एकत्र आले. लपलेले ऋषी अतिशय कठीण नियम सांगू लागले.
आकारणं पुष्करस्य मंत्रेण क्रियतां द्विजाः। आपोहिष्ठेति तिसृभिर्ऋग्भिः सांनिध्यमेष्यति
द्विजांनो, पुष्कराचं रूप मंत्राने स्थापावं. 'आपोहिष्ठ' या तीन ऋचांचा जप केल्यावर त्याचं सान्निध्य मिळेल.
अघमर्षणजप्येन भवेद्वै फलदायकम्। विप्रैर्वाक्यावसाने तु सर्वैस्तैस्तु तथा कृतम्
अघमर्षणाचा जप केल्याने ते फळदायी होतं. ब्राह्मणांच्या वचनांच्या शेवटी सर्वांनी तसंच केलं.
कृतेन पुण्यतां प्राप्ता ये निदेशाच्च ते द्विजाः। गर्हिता धर्मशास्त्रेषु ते विप्रा दक्षिणोत्तराः
ज्यांनी सांगितलेल्या आज्ञेने पुण्य मिळवलं, ते ब्राह्मण पुण्यवान झाले. पण दक्षिणेकडील ब्राह्मण धर्मशास्त्रात निंदित आहेत.
ये चान्ये पार्वतीयाश्च श्राद्धेनार्हंति केतनम्। एतस्मात्कारणाद्राजन्वियत्येवं समास्थितम्
आणि जे इतर पर्वती प्रदेशातील लोक श्राद्धाने वेदीची पूजा करतात, त्यामुळे, राजन, ही वेगळी प्रथा निर्माण झाली आहे.
कार्तिक्यां पुष्करं स्नानात्पूततामभियच्छति। ब्रह्मणा सहितं राजन्सर्वेषां पुण्यदायकम्
कार्तिक महिन्यात पुष्करात स्नान केल्याने पावित्र्य मिळतं. ब्रह्मासह, राजन, ते सर्वांना पुण्य देतं.
तत्रागतास्तु ये वर्णाः सर्वे ते पुण्यभाजनाः। द्विजैस्तुल्या न संदेहो विना मंत्रेण ते नृप
तेथे आलेल्या सर्व जाती पुण्याचे भागीदार होतात. मंत्राशिवाय, राजन, ते ब्राह्मणांसारखेच आहेत यात शंका नाही.
आग्नेयं तु यदा ऋक्षं कार्तिक्यां भवति क्वचित्। महती सा तिथिर्ज्ञेया स्नाने दाने तथोत्तमा
कार्तिक महिन्यात जेव्हा अग्नेय नक्षत्र येतं, तेव्हा ती तिथी फार मोठी मानली जाते. त्या दिवशी स्नान आणि दान श्रेष्ठ असतं.
यदा याम्यं तु भवति ऋक्षं तस्यां तिथौ क्वचित्। तिथिः सापि महापुण्या यतिभिः परिकीर्तिता
त्या तिथीला जेव्हा यम्य नक्षत्र येतं, ती तिथीही अतिशय पुण्यदायी मानली जाते आणि ती यतींनी गौरवलेली आहे.
प्राजापत्यं यदा ऋक्षं तिथौ तस्यां नराधिप। सा महाकार्तिकी प्रोक्ता देवानामपि दुर्लभा
त्या तिथीला जेव्हा प्रजापत्य नक्षत्र येतं, राजन, ती 'महाकार्तिकी' म्हणून ओळखली जाते, जी देवांनाही दुर्मिळ आहे.