प्रेता ऊचुः। शृणुष्वाहारमस्माकं सर्वसत्वविगर्हितम्। यच्छ्रुत्वा निंदसे विप्र भूयोभूयश्च नित्यशः
प्रेतांनी सांगितलं: आमचं अन्न ऐक, जे सर्व सत्त्वांनी तुच्छ मानलं आहे; ते ऐकून, ब्राह्मण, तू पुन्हा पुन्हा आम्हाला दोष देशील.
श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषिदङ्गमलेन च। गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
ज्या घरांत स्वच्छता सोडली आहे, जिथे कफ, मूत्र, विष्ठा आणि स्त्रियांचं अंगाचं मल आहे, तिथे प्रेतं खातात.
स्त्रीभिर्दग्धानि कीर्णानि प्रकीर्णोच्छिष्टकानि च। मलेनापि जुगुप्स्यानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
स्त्रियांनी जाळलेलं, विखुरलेलं, उष्टं आणि घाणेरडं असं अन्न प्रेतं खातात.
चित्तलज्जाविहीनानि होमहीनानि यानि च। व्रतैश्चैव विहीनानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
ज्यांत मनाची शुद्धता आणि लाज नाही, यज्ञ नाहीत, आणि व्रत नाहीत, असं अन्न प्रेतं खातात.
गुरवो नैव पूज्यंते स्त्रीजितानि गृहाणि च। क्रोधलोभगृहीतानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
ज्या घरांत वडीलधाऱ्यांचा सन्मान होत नाही, स्त्रियांनी वर्चस्व मिळवलं आहे, आणि राग व लोभ भरले आहेत, तिथे प्रेतं खातात.
त्रपा मे जायते तात कथ्यमाने स्वभोजने। अस्मात्परतरं चान्यन्न वक्तुमपि शक्यते
माझ्या अन्नाबद्दल सांगताना मला लाज वाटते, बाळा; याहून वाईट दुसरं काही सांगणं शक्य नाही.
निवृत्तिं प्रेतभावस्य पृच्छामस्त्वां दृढव्रत। यथा न भवति प्रेतस्तन्मे वद तपोधन
हे दृढव्रती, आम्ही तुला विचारतो — प्रेतावस्था कशी संपते? तपस्व्या, प्रेत न व्हायचं असेल तर काय करावं, ते सांग.
ब्राह्मण उवाच। एकरात्र द्विरात्रादि कृच्छ्रचांद्रायणदिभिः। व्रतैरन्यैः कृतैर्नित्यं न प्रेतो जायते नरः
ब्राह्मण म्हणाले: एकरात्र, द्विरात्र, कृच्छ्र, चांद्रायण अशी व्रतं आणि इतर व्रतं जो नेहमी करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
त्रीनग्नीन्पञ्च चैकं वा योऽहन्यहनि सेवते। स वै भूतदयापन्नो न प्रेतो जायते नरः
जो दररोज तीन अग्नी, पाच किंवा एक अग्नीची सेवा करतो आणि सर्व जीवांवर दया करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
तुल्यो मानेऽपमाने च तुल्यः कांचनलोष्टयोः। तुल्यः शत्रौ च मित्रे च न प्रेतो जायते नरः
जो सन्मान-अपमानात, सोनं-मातीमध्ये, शत्रू-मित्रामध्ये सारखा असतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
देवताऽतिथिपूजासु गुरुपूजासु नित्यशः। रतो वै पितृपूजासु न प्रेतो जायते नरः
जो नेहमी देव, पाहुणे, गुरु यांची पूजा करतो आणि पितरांची सेवा करण्यात आनंद मानतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
शुक्लांगारकसंयुक्ता चतुर्थी जायते यदा। श्रद्धया श्राद्धकृत्तस्यां न प्रेतो जायते नरः
जेव्हा चतुर्थी तिथी शुभ आणि अशुभ दोन्ही चिन्हांनी येते, त्या दिवशी श्रद्धेने श्राद्ध करणारा माणूस प्रेत होत नाही.
जितक्रोधविमर्शोयस्तृष्णासंगविवर्जितः। क्षमावान्दानशीलश्च न प्रेतो जायते नरः
जो माणूस रागावर विजय मिळवतो, विचारपूर्वक वागतो, ज्याला तृष्णा आणि आसक्ती नाही, जो क्षमाशील आहे आणि दान देण्यास नेहमी तयार असतो, तो कधीच प्रेत होत नाही.
गोब्राह्मणांश्च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा। देवांश्चैव तु यो वन्द्यान्न प्रेतो जायते नरः
जो गायी, ब्राह्मण, तीर्थक्षेत्रे, पर्वत, नद्या आणि पूज्य देवतांचा सन्मान करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
प्रेता ऊचुः। श्रुताश्च विविधा धर्माः पृच्छामो दुःखिता मुने। येन वै जायते प्रेतस्तन्नो वद महामते
प्रेतांनी म्हटले: आम्ही विविध धर्मशास्त्र ऐकले आहेत; हे मुनी, आम्ही दुःखी होऊन विचारतो, माणूस प्रेत कसा होतो? हे महाज्ञानी, कृपया आम्हाला सांगा.
ब्राह्मण उवाच। शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणेन विशेषतः। म्रियते ह्युदरस्थेन स वै प्रेतो भवेन्नरः
ब्राह्मण म्हणाला: विशेषतः जो ब्राह्मण शूद्रांनी दिलेले अन्न खातो आणि ते अन्न पोटात असतानाच मरण पावतो, तो माणूस नक्कीच प्रेत होतो.
मातरं पितरं भ्रातॄन्भगिनीं सुतमेव च। अदृष्टदोषांस्त्यजति स प्रेतो जायते नरः
जो माणूस आई, वडील, भाऊ, बहीण किंवा मुलगा यांना कोणतीही चूक न पाहता टाकून देतो, तो प्रेत होतो.
अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यस्य च विवर्जनात्। रतो वै शूद्रसेवासु स प्रेतो जायते नरः
जेव्हा कोणी निषिद्ध यज्ञ करतो किंवा आवश्यक यज्ञ टाळतो, आणि शूद्रांची सेवा करण्यात आनंद मानतो, तो माणूस प्रेत होतो.
न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्शूद्रपाकरतः सदा। विस्रंभघाती कूटस्थः स प्रेतो जायते नरः1.32.
जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, मित्रांचा विश्वासघात करतो, नेहमी शूद्रांचे अन्न आवडीने खातो, विश्वास तोडतो किंवा कपटी असतो, तो प्रेत होतो.
ब्रह्महा गोघ्नकः स्तेनः सुरापो गुरुतल्पगः। भूमिकन्यापहर्त्ता च स प्रेतो जायते नरः
जो ब्राह्मणहत्या करतो, गायी मारतो, चोरी करतो, मद्यपान करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो किंवा जमीन किंवा कन्या पळवतो, तो प्रेत होतो.
सामान्यां दक्षिणां लब्ध्वा एक एव निगूहति। नास्तिकीभावनिरतः स वै प्रेतोभिजायते
जो मिळालेली सामान्य दक्षिणा लपवून ठेवतो किंवा नास्तिक विचारात मग्न असतो, तो नक्कीच प्रेत होतो.
एवं ब्रुवाणे विप्रेन्द्र आकाशे दुंदुभिस्वनः। पुष्पवृष्टिः पपातोर्व्यां देवैर्मुक्ता सहस्रशः
जेव्हा ब्राह्मणश्रेष्ठ असे बोलले, तेव्हा आकाशात दुंदुभी वाजली आणि हजारो देवांनी फुलांचा वर्षाव पृथ्वीवर केला.
प्रेतानां तु विमानानि आगतानि समंततः। अस्य विप्रस्य संभाषात्पुण्यसंकीर्तनेन च
त्या ब्राह्मणाच्या संवादामुळे आणि पुण्याची महती सांगितल्यामुळे, प्रेतांची विमाने सर्वत्र आली.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सतां संभाषणं कुरु। यदि ते श्रेयसा कार्यं गंगासुत अतंद्रितः
म्हणून, हे गंगापुत्रा, जर तुला खरे कल्याण हवे असेल तर सर्व प्रयत्नांनी सत्पुरुषांशी संवाद साध, आणि तेही थकवा न आणता.
तिलकं सर्वधर्मस्य पञ्चप्रेतकथामिमाम्। पठेल्लक्षं योऽस्य कुले न प्रेतो जायते नरः
जो कोणी या पंचप्रेतांची कथा, सर्व धर्मांचा सार, आपल्या घरात एक लक्ष वेळा वाचतो, त्याच्या कुळात माणूस प्रेत होत नाही.
शृणोति वाप्यभीक्ष्णं वा श्रद्धया परयान्वितः। भक्त्या समन्वितो वापि न प्रेतो जायते नरः
किंवा जो कोणी ती वारंवार, अत्यंत श्रद्धेने किंवा भक्तीने ऐकतो, तोही प्रेत होत नाही.
भीष्म उवाच। अंतरिक्षे किमर्थं तु पुष्करं परिकीर्त्यते। मुनिभिर्धर्मशीलैश्च लभ्यते तत्कथं त्विह
भीष्म म्हणाले: आकाशात पुष्कराचे का कौतुक केले जाते? धर्मनिष्ठ मुनींना ते येथे कसे मिळते?
येन तल्लभ्यते लब्धं लब्धं चैव फलप्रदम्। तन्मे सर्वं समाचक्ष्व कौतुकादेव पृच्छतः
ते कशामुळे मिळते, आणि मिळाल्यावर त्याचे फळ कसे मिळते? मला सर्व काही सांग, कारण मी केवळ जिज्ञासेने विचारतो.
पुलस्त्य उवाच। ऋषिकोटिस्समायाता दक्षिणापथवासिनी। स्नानार्थं पुष्करे राजन्पुष्करं च वियद्गतम्
पुलस्त्य म्हणाले: दक्षिणेकडून आलेले असंख्य ऋषी, स्नानासाठी पुष्करात आले, हे राजन, आणि पुष्कर आकाशात वसले आहे.
मत्वाते मुनयः सर्वे प्राणायामपरायणाः। ध्यायमानाः परं ब्रह्म स्थिता द्वादशवत्सरान्
सर्व मुनी प्राणायामात मग्न झाले, त्यांनी परम ब्रह्माचे ध्यान केले आणि बारा वर्षे तिथेच राहिले.