तस्यामुद्धरणार्थाय जन्ममृत्युजरातिगा । या दुस्तरा दुष्कृतिभिः सर्वप्राणिभयापहा
त्या नदीतून जन्म, मृत्यू आणि वार्धक्य यांपासून मुक्त होण्यासाठी, जी पाप करणाऱ्यांना पार करता येत नाही आणि सर्व जीवांचे भय दूर करणारी आहे.
यस्यां भयात्प्रमज्जंति प्राणिनो यातनापराः । तर्तुकामस्तु तां घोरं जया देवि नमोनमः
जिच्या भीतीने जीव तीव्र यातना भोगत बुडतात, ती भयंकर नदी पार करायची इच्छा ज्याला असेल, त्या देवीला मी नमस्कार करतो.
तस्यां देवाधितिष्ठंति या सा वैतरणी नदी । सा चापि पूजिता भक्त्या प्रीत्यर्थं केशवस्य च
त्या वैतरणी नदीत देव वास करतात; भक्तीने पूजिल्यास ती केशवाच्या आनंदासाठीही असते.
यस्यास्तटे प्रविशंति ऋषयः पितरस्तथा । सा चापि सिंधुरूपेण पूजिता पापहारिका
जिच्या काठावर ऋषी आणि पितर येतात, ती नदीच्या रूपात पूजिली जाते आणि पापांचा नाश करणारी आहे.
तरीतुं तां प्रदास्यामि सर्वपापविमुक्तये । पुण्यार्थं संप्रवक्ष्यामि तुभ्यं वैतरणी नदीम्
ती नदी पार करण्यासाठी, सर्व पापांपासून मुक्त होण्यासाठी, मी तुला वैतरणी नदीचे महत्त्व सांगतो.
मयासि पूजिता भक्त्या प्रीत्यर्थं केशवस्य च । कृष्णकृष्णजगन्नाथ संसारादुद्धरस्व माम्
मी भक्तीने तुझी पूजा केली आहे, केशवाच्या आनंदासाठी. कृष्णा, कृष्णा, जगन्नाथा, मला या संसारातून तार.
नामग्रहणमात्रेण सर्वं पापं हरस्व मे । यज्ञोपवीतं परमं कारितं नवतंतुभिः
फक्त तुझे नाव घेतल्याने माझे सर्व पाप दूर कर. नव्वद सूत्रांनी बनवलेला श्रेष्ठ यज्ञोपवीत मी घातला आहे.
प्रतिगृह्णीष्व देवेश प्रीतो यच्छ ममेप्सितम् । इदं तव च तांबूलं यथाशक्त्या सुशोभनम्
देवतांचा अधिपती, हे प्रभू, कृपया स्वीकार आणि मला माझ्या मनातील इच्छा पूर्ण कर. हे तुझे तांबूल, मी शक्य तितक्या सुंदर रीतीने अर्पण केले आहे.
प्रतिगृह्णीष्व देवेश मामुद्धर भवार्णवात् । पंचवर्ती प्रदीपोऽयं देवेशारार्तिकं तव
देवतांचा अधिपती, हे प्रभू, कृपया स्वीकार आणि मला संसारसागरातून तार. ही पाच वातांची दिवटी तुझ्या आरतीसाठी अर्पण करतो.
मोहांधकारद्युमणे भक्तियुक्तो भवार्तिहृत् । परमान्नं सुपक्वान्नं समस्तरससंयुतम्
मोहाच्या अंधाराचा नाश करणाऱ्या सूर्याप्रमाणे, भक्तीने युक्त, संसारदुःख दूर करणाऱ्या प्रभू, हे उत्तम, सर्व रसांनी युक्त, सुंदर शिजवलेले अन्न.
निवेदितं मया भक्त्या भगवन्प्रतिगृह्यताम् । द्वादशाक्षरमंत्रेण यथासंख्य जपेन च
हे भगवंत, मी भक्तीने अर्पण केलेले हे अन्न स्वीकार. द्वादशाक्षर मंत्राचा योग्य संख्येने जप करून अर्पण केले आहे.
प्रीयतां मे श्रियःकांतः प्रीतो यच्छतु वांछितम् । पंच गावः समुत्पन्ना मथ्यमाने महोदधौ
श्रियःकांत माझ्यावर प्रसन्न होवो आणि माझ्या मनातील इच्छा पूर्ण करो. महा समुद्र मंथनात पाच गायी उत्पन्न झाल्या.
तासां मध्ये तु या नंदा तस्यै धेन्वै नमोनमः । गां संपूज्य विधानेन अर्घ्यं दद्यात्समाहितः
त्यामधल्या नंदा नावाच्या गाईला मी वारंवार नमस्कार करतो. गाईचं नीटपूणे पूजन करून, एकाग्र मनाने तिला अर्घ्य द्यावं.
सर्वकामदुघे देवि सर्वांतकनिवारिणी । आरोग्यं संततिं दीर्घां देहि नंदिनि मे सदा
सर्व इच्छा पूर्ण करणारी, मृत्यू दूर करणारी देवी, नंदिनी, मला नेहमी आरोग्य आणि दीर्घकाळ संतती दे.
पूजिता च वसिष्ठेन विश्वामित्रेण धीमता । कपिले हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम्
वसिष्ठ आणि बुद्धिमान विश्वामित्र यांनी पूजलेली कपिला, मी पूर्वी केलेली सर्व पापं तू दूर कर.
गावो ममाग्रतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । नाके मामुपतिष्ठंतु हेमशृंगी पयोमुचः
माझ्या पुढे गायी असोत, माझ्या मागे गायी असोत; स्वर्गात सोन्याचे शिंग असलेल्या, दूध देणाऱ्या गायी माझ्या सोबत असोत.
सुरभ्यः सौरभेयाश्च सरितः सागरा यथा । सर्वदेवमये देवि सुभद्रे भक्तवत्सले
सुरभि आणि तिच्या संतती, जशा नद्या आणि समुद्र, सर्व देवांचा अंश असलेली, शुभ्र आणि भक्तांवर प्रेम करणारी देवी.
एवं संपूज्य विधिवद्दद्याद्गोषु गवाह्निकम् । सौरभेयः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः
अशा प्रकारे नीटपूणे पूजन करून, गायींना दररोजचा नैवेद्य द्यावा; सुरभिच्या संतती सर्वांसाठी हितकारक, पवित्र आणि पाप नष्ट करणाऱ्या आहेत.
प्रतिगृह्णंतु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः । गंगदायै नमो भूत्यै सर्वपापप्रहाणये
त्रिलोकांच्या मातरूप गायींनो, माझा नैवेद्य स्वीकारा; गंगा, संपत्ती आणि सर्व पाप नष्ट करणाऱ्या शक्तीला नमस्कार.
अनेनैव तु मंत्रेण गदां वैधारयेद्बुधः । पं नमः पद्मनाभाय पद्मं वै धारयेत्सुधीः
या मंत्राने ज्ञानी माणूस रोग दूर करू शकतो; 'पं, पद्मनाभाला नमस्कार', असा मंत्र जपावा आणि कमळ धारण करावे.
चं चक्ररूपिणे विष्णो धारणं चक्रजं स्मृतम् । शं शंखरूपिणे तुभ्यं नमोऽस्तु सुखकारिणे
'चं'—चक्ररूप विष्णूला, चक्र धारण करणे स्मरणात ठेवावे; 'शं'—शंखरूप तुला, सुख देणाऱ्या तुला नमस्कार असो.
मंत्रेणानेन वै दूता धारणं शंखजं स्मृतम् । चतुर्णामायुधानां तु धारणं मुनिभिः स्मृतम्
या मंत्राने, दूतांनो, शंख धारण करणे स्मरणात ठेवावे; चारही आयुधे धारण करणे ऋषींनी स्मरणात ठेवले आहे.
अग्निहोत्रं यथा नित्यं वेदस्याध्ययनं तथा । ब्राह्मणस्य तथैवेदं तप्तमुद्रादि धारणम्
जसं अग्निहोत्र रोजचं असतं, आणि वेदाचं अध्ययनही तसंच, तसंच ब्राह्मणासाठी तप्त मुद्रादि धारण करणंही आवश्यक आहे.
चंदनेन सुगंधेन गोपिकाचंदनेन तु । धारणं च विशेषेण ब्राह्मणैर्वेदपारगैः
सुगंधी चंदनाने, आणि विशेषतः गोपीकाचंदनाने, वेदपारंगत ब्राह्मणांनी हे चिन्ह धारण करावं.
चांडालोऽपि भवेच्छुद्धो धारणाच्च न संशयः । ऊर्ध्वं पुंड्रमृजुं सौम्यं सचिह्नं धारयेद्यदि
चांडाळानेही हे चिन्ह धारण केल्याने तो शुद्ध होतो, यात शंका नाही; जर तो सरळ, सौम्य आणि चिन्ह असलेलं ऊर्ध्वपुंड्र धारण करतो.
स चांडालोऽपि शुद्धात्मा पूज्य एव सदा द्विजैः । चांडालानां गृहे दूतास्तुलसी यत्र दृश्यते
असा चांडाळही शुद्ध आत्मा असल्याने द्विजांनी नेहमी पूजावा; ज्या चांडाळांच्या घरात तुळस दिसते, तिथे दूत वास करतात.
तत्रत्या तुलसी ग्राह्या भक्तिभावेन चेतसा
तिथे मिळणारी तुळस भक्तिभावाने आणि मनापासून स्वीकारावी.
महादेव उवाच- पप्रच्छाहं जगन्नाथं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । पुत्रपौत्रविवृद्ध्यर्थं सुखसौभाग्यदायकम्
महादेव म्हणाले: मी जगन्नाथाला विचारलं की, पुत्र-पौत्र वाढीसाठी आणि सुख-समृद्धी देणारं सर्वश्रेष्ठ व्रत कोणतं आहे.
तवाग्रे संप्रवक्ष्यामि शृणु सुंदरि सांप्रतम् । इदं कथानकं दिव्यमृषीणां व्रतमुत्तमम्
सुंदरी, आता मी तुझ्यासमोर हे दिव्य कथानक सांगतो, जे ऋषींचं सर्वश्रेष्ठ व्रत आहे, ते ऐक.
रजस्वला तु या नारी सहसा पापरूपिणी । कृतेन च व्रतेनैव महापापैः प्रमुच्यते । पितॄणामक्षयं देयं धर्मकामार्थसाधनम्
रजस्वला स्त्री अचानक पापी मानली जाते; पण हे व्रत केल्याने ती मोठ्या पापांपासून मुक्त होते. हे व्रत पितरांना नेहमी द्यावं, कारण ते धर्म, काम आणि अर्थ साध्य करतं.