ब्राह्मण उवाच। प्रेतानां कर्मजातानां नाम्ना वै संभवः कुतः। किं तत्कारणमुद्दिश्य यतो यूयं सनामकाः
ब्राह्मण म्हणाला—'प्रेतांना त्यांच्या कर्मामुळे जन्म मिळतो, मग त्यांची नावे कशी असतात? आणि ती नावे कशामुळे पडली?'
प्रेता ऊचुः। अहं स्वादु सदा भुंजे दद्यां पर्युषितं द्विजे। एतत्कारणमासाद्य नाम पर्युषितो मम
प्रेतांनी सांगितले—'मी नेहमी ताजे अन्न खातो, पण ब्राह्मणांना उरलेले अन्न देतो; म्हणून माझे नाव पर्युषित पडले.'
सूचिता बहवोऽनेन विप्राश्चान्नाद्यकांक्षिणः। एतत्कारणमुद्दिश्य सूचीमुखाभिधो मतः
'याने अनेक अन्नाची इच्छा असलेल्या ब्राह्मणांना टोचले; म्हणून याला सुईच्या टोकासारखा असे नाव पडले.'
शीघ्रं गतोऽस्मि विप्रेण याचितः क्षुधितेन च। एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगो द्विजसत्तम
'भुकेल्या ब्राह्मणाने मागितल्यावर मी पटकन निघून गेलो; म्हणून मला शीघ्रग असे नाव पडले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.'
गृहोपरि सदा स्वादु भुंक्ते द्विजभयेन हि। उद्विग्नमानसस्तत्र तेनासौ रोहकः स्मृतः
तो नेहमी घराच्या छपरावरच स्वादिष्ट अन्न खातो, ब्राह्मणांचा भयं वाटून. तिथे त्याचे मन अस्वस्थ असते, म्हणून त्याला 'रोहक' म्हणतात.
मौने चापि स्थितो नित्यं याचितो विलिखन्महीम्। अस्माकमपि पापिष्ठो लेखको नाम नामतः
तो नेहमी शांत बसतो, मागितल्यावर जमिनीवर रेघोट्या ओढतो; आमच्यातला सगळ्यात पापी 'लेखक' नावाने ओळखला जातो.
कृच्छ्रेण लेखको याति रोहकस्तु अवाक्शिराः। शीघ्रगः पंगुतां प्राप्तः सूची सूचीमुखोऽभवत्
लेखक मोठ्या कष्टाने निघून जातो, रोहक डोकं खाली करून जातो; सुई वेगाने चालणारी आणि लंगडी झाली, तिचं तोंडही सुईसारखं झालं.
पर्युषितो लम्बग्रीवो लंबोदर उदाहृतः। बृहद्वृषणलंबोष्ठः पापादस्मादजायत
जुने, लोंबत्या मानेचे, 'लंबोदर' नावाने ओळखले जाणारे, मोठ्या अंडकोषांचे आणि जाड ओठांचे, असे हे पापामुळे जन्मले.
एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तं सहेतुकम्। पृच्छस्व यदि ते श्रद्धा पृष्टाश्च कथयामहे
हे सर्व माझ्या जीवनाचं आणि त्याच्या कारणांचं सांगितलं. तुला विश्वास असेल तर विचार, विचारल्यावर आम्ही सांगू.
ब्राह्मण उवाच। ये जीवा भुवि तिष्ठंति सर्वेप्याहारमूलकाः। युष्माकमपि चाहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
ब्राह्मण म्हणाले: पृथ्वीवर राहणारे सर्व जीव अन्नावरच अवलंबून आहेत; तुमचं अन्न नेमकं काय आहे, तेही मला ऐकायचं आहे.
प्रेता ऊचुः। शृणुष्वाहारमस्माकं सर्वसत्वविगर्हितम्। यच्छ्रुत्वा निंदसे विप्र भूयोभूयश्च नित्यशः
प्रेतांनी सांगितलं: आमचं अन्न ऐक, जे सर्व सत्त्वांनी तुच्छ मानलं आहे; ते ऐकून, ब्राह्मण, तू पुन्हा पुन्हा आम्हाला दोष देशील.
श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषिदङ्गमलेन च। गृहाणि त्यक्तशौचानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
ज्या घरांत स्वच्छता सोडली आहे, जिथे कफ, मूत्र, विष्ठा आणि स्त्रियांचं अंगाचं मल आहे, तिथे प्रेतं खातात.
स्त्रीभिर्दग्धानि कीर्णानि प्रकीर्णोच्छिष्टकानि च। मलेनापि जुगुप्स्यानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
स्त्रियांनी जाळलेलं, विखुरलेलं, उष्टं आणि घाणेरडं असं अन्न प्रेतं खातात.
चित्तलज्जाविहीनानि होमहीनानि यानि च। व्रतैश्चैव विहीनानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
ज्यांत मनाची शुद्धता आणि लाज नाही, यज्ञ नाहीत, आणि व्रत नाहीत, असं अन्न प्रेतं खातात.
गुरवो नैव पूज्यंते स्त्रीजितानि गृहाणि च। क्रोधलोभगृहीतानि प्रेता भुंजंति तत्र वै
ज्या घरांत वडीलधाऱ्यांचा सन्मान होत नाही, स्त्रियांनी वर्चस्व मिळवलं आहे, आणि राग व लोभ भरले आहेत, तिथे प्रेतं खातात.
त्रपा मे जायते तात कथ्यमाने स्वभोजने। अस्मात्परतरं चान्यन्न वक्तुमपि शक्यते
माझ्या अन्नाबद्दल सांगताना मला लाज वाटते, बाळा; याहून वाईट दुसरं काही सांगणं शक्य नाही.
निवृत्तिं प्रेतभावस्य पृच्छामस्त्वां दृढव्रत। यथा न भवति प्रेतस्तन्मे वद तपोधन
हे दृढव्रती, आम्ही तुला विचारतो — प्रेतावस्था कशी संपते? तपस्व्या, प्रेत न व्हायचं असेल तर काय करावं, ते सांग.
ब्राह्मण उवाच। एकरात्र द्विरात्रादि कृच्छ्रचांद्रायणदिभिः। व्रतैरन्यैः कृतैर्नित्यं न प्रेतो जायते नरः
ब्राह्मण म्हणाले: एकरात्र, द्विरात्र, कृच्छ्र, चांद्रायण अशी व्रतं आणि इतर व्रतं जो नेहमी करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
त्रीनग्नीन्पञ्च चैकं वा योऽहन्यहनि सेवते। स वै भूतदयापन्नो न प्रेतो जायते नरः
जो दररोज तीन अग्नी, पाच किंवा एक अग्नीची सेवा करतो आणि सर्व जीवांवर दया करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
तुल्यो मानेऽपमाने च तुल्यः कांचनलोष्टयोः। तुल्यः शत्रौ च मित्रे च न प्रेतो जायते नरः
जो सन्मान-अपमानात, सोनं-मातीमध्ये, शत्रू-मित्रामध्ये सारखा असतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
देवताऽतिथिपूजासु गुरुपूजासु नित्यशः। रतो वै पितृपूजासु न प्रेतो जायते नरः
जो नेहमी देव, पाहुणे, गुरु यांची पूजा करतो आणि पितरांची सेवा करण्यात आनंद मानतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
शुक्लांगारकसंयुक्ता चतुर्थी जायते यदा। श्रद्धया श्राद्धकृत्तस्यां न प्रेतो जायते नरः
जेव्हा चतुर्थी तिथी शुभ आणि अशुभ दोन्ही चिन्हांनी येते, त्या दिवशी श्रद्धेने श्राद्ध करणारा माणूस प्रेत होत नाही.
जितक्रोधविमर्शोयस्तृष्णासंगविवर्जितः। क्षमावान्दानशीलश्च न प्रेतो जायते नरः
जो माणूस रागावर विजय मिळवतो, विचारपूर्वक वागतो, ज्याला तृष्णा आणि आसक्ती नाही, जो क्षमाशील आहे आणि दान देण्यास नेहमी तयार असतो, तो कधीच प्रेत होत नाही.
गोब्राह्मणांश्च तीर्थानि पर्वतांश्च नदीस्तथा। देवांश्चैव तु यो वन्द्यान्न प्रेतो जायते नरः
जो गायी, ब्राह्मण, तीर्थक्षेत्रे, पर्वत, नद्या आणि पूज्य देवतांचा सन्मान करतो, तो माणूस प्रेत होत नाही.
प्रेता ऊचुः। श्रुताश्च विविधा धर्माः पृच्छामो दुःखिता मुने। येन वै जायते प्रेतस्तन्नो वद महामते
प्रेतांनी म्हटले: आम्ही विविध धर्मशास्त्र ऐकले आहेत; हे मुनी, आम्ही दुःखी होऊन विचारतो, माणूस प्रेत कसा होतो? हे महाज्ञानी, कृपया आम्हाला सांगा.
ब्राह्मण उवाच। शूद्रान्नेन तु भुक्तेन ब्राह्मणेन विशेषतः। म्रियते ह्युदरस्थेन स वै प्रेतो भवेन्नरः
ब्राह्मण म्हणाला: विशेषतः जो ब्राह्मण शूद्रांनी दिलेले अन्न खातो आणि ते अन्न पोटात असतानाच मरण पावतो, तो माणूस नक्कीच प्रेत होतो.
मातरं पितरं भ्रातॄन्भगिनीं सुतमेव च। अदृष्टदोषांस्त्यजति स प्रेतो जायते नरः
जो माणूस आई, वडील, भाऊ, बहीण किंवा मुलगा यांना कोणतीही चूक न पाहता टाकून देतो, तो प्रेत होतो.
अयाज्ययाजनाच्चैव याज्यस्य च विवर्जनात्। रतो वै शूद्रसेवासु स प्रेतो जायते नरः
जेव्हा कोणी निषिद्ध यज्ञ करतो किंवा आवश्यक यज्ञ टाळतो, आणि शूद्रांची सेवा करण्यात आनंद मानतो, तो माणूस प्रेत होतो.
न्यासापहर्ता मित्रध्रुक्शूद्रपाकरतः सदा। विस्रंभघाती कूटस्थः स प्रेतो जायते नरः1.32.
जो ठेवलेली वस्तू चोरतो, मित्रांचा विश्वासघात करतो, नेहमी शूद्रांचे अन्न आवडीने खातो, विश्वास तोडतो किंवा कपटी असतो, तो प्रेत होतो.
ब्रह्महा गोघ्नकः स्तेनः सुरापो गुरुतल्पगः। भूमिकन्यापहर्त्ता च स प्रेतो जायते नरः
जो ब्राह्मणहत्या करतो, गायी मारतो, चोरी करतो, मद्यपान करतो, गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो किंवा जमीन किंवा कन्या पळवतो, तो प्रेत होतो.