ब्रह्मा तेषां परं स्थानं दास्यते नात्र संशयः। नागानां तु भयं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः
त्यांना ब्रह्मा सर्वोच्च स्थान देतो — यात काहीच शंका नाही. सर्पांचा भयंकर त्रास ओळखून, ब्रह्मा, जो सर्व लोकांचा पितामह आहे,
पूर्वोक्तं तु पुनर्वाक्यं नागानश्रावयत्तदा। पंचमी सा तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा
त्यावेळी पुन्हा ब्रह्म्याने सर्पांना पूर्वीचेच शब्द सांगितले — 'ती पंचमी तिथी अत्यंत पुण्यवान, शुभ आणि सर्व पापं दूर करणारी आहे.'
यतोऽस्यामेव सुतिथौ नागानां कार्यमुद्धृतम्। एतस्यां सर्वतो यस्तु कट्वम्लं परिवर्जयेत्
कारण याच पवित्र दिवशी सर्पांचं कार्य पूर्ण झालं. त्या दिवशी जो कुणी सर्व प्रकारे तिखट आणि आंबट पदार्थ टाळतो,
क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य ते यांति मित्रताम्। भीष्म उवाच। शिवदूती यथा जाता येन चैव निवेशिता
आणि सर्पांना दूधाने स्नान घालतो, त्या सर्पांचं त्याच्याशी मैत्री होतं. भीष्म म्हणाले: 'शिवदूती कशी उत्पन्न झाली आणि तिला कुणी स्थापलं?'
तन्मे सर्वं यथातत्त्वं भवान्शंसितुर्महति। पुलस्त्य उवाच। शिवा नीलगिरिं प्राप्ता तपसे धृतमानसा
'हे महात्मा, मला हे सर्व खरीखुरी माहिती सांगा.' पुलस्त्य म्हणाले: 'शिवा, तप करण्याच्या निर्धाराने, नीलगिरी पर्वतावर पोहोचली.'
रौद्री जटोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु नृप व्रतम्। तपः कृत्वा चिरं कालं ग्रसिष्याम्यखिलं जगत्
'रौद्री, जी जटांमधून जन्मलेली तिची शक्ती आहे; हे राजन्, तिचं व्रत ऐक — दीर्घ काळ तप करून, मी हे संपूर्ण जग गिळून टाकीन.'
एवमुद्दिश्य पंचाग्निं साधयामास भामिनी। तस्याः कालांतरे देव्यास्तपंत्यास्तप उत्तमम्
या निर्धाराने, तेजस्विनी देवीने पंचाग्नी तप सुरू केलं; दुसऱ्या वेळी, ती देवी उत्तम तप करत असताना,
रुरुर्नाममहातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः। समुद्रमध्ये रत्नाख्यं पुरमस्ति महाधनम्
रुरु नावाचा, ब्रह्म्याने वर दिलेला, तेजस्वी असुर होता; समुद्राच्या मध्यभागी 'रत्न' नावाचं अतिशय संपन्न असं एक नगर आहे.
तत्रातिष्ठत्स दैत्येंद्रस्सर्वदेवभयंकरः। अनेक शतसाहस्र कोटिकोटिशतोत्तमैः
तिथे तो दैत्यांचा राजा, सर्व देवांना भयभीत करणारा, असंख्य शेकडो हजारो आणि कोट्यवधी उत्तम असुरांसह राहात होता.
असुरैरर्चितः श्रीमान्द्वितीयो नमुचिर्यथा। कालेन महता सोऽथ लोकपालपुरं ययौ
असुरांनी पूजलेला, तेजस्वी आणि दुसऱ्या नमुचिसारखा तो, बराच काळ गेल्यावर, लोकपालांच्या नगरीत गेला.
जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्वैरमरोचयत्। उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृधेति वेगात्
विजय मिळवायचा निर्धार करून, आपल्या सैन्याने वेढलेला, त्याने देवांशी वैर सुरू केलं; त्या महाबलवान असुराने उठताच, समुद्राचं पाणी वेगाने उसळलं.
अनेक नाग ग्रह मीनजुष्टमाप्लावयत्पर्वतसानुदेशान्। अंतःस्थितानेकसुरारिसंघं विचित्रवर्मायुधचित्रशोभम्
अनेक नाग, ग्राह आणि मासे असलेल्या त्या पाण्याने पर्वतांच्या उतारांवर पूर आला; त्यात अनेक देवांचे शत्रू, विविध शस्त्रास्त्रांनी आणि कवचांनी सजलेले, आतमध्ये होते.
भीमं बलं चलितं चारुयोधं विनिर्ययौ सिंधुजलाद्विशालम्। तत्र द्विपा दैत्यभठाभ्युपेताः सयानघंटाश्च समृद्धियुक्ताः
भीषण आणि बलाढ्य सैन्य, युद्धात कुशल, समुद्राच्या पाण्यातून विशाल स्वरूपात बाहेर आलं; तिथे दैत्य सैनिकांनी सजलेले हत्ती आणि मोठ्या घंटांनी युक्त रथ, सर्व समृद्धीने युक्त होते.
विनिर्ययुः स्वाकृतिभिर्झषाणां समत्वमुच्चैः खलु दर्शयंतः। अश्वास्तथा कांचनसूत्रनद्धा रोहीतमत्स्या इव ते जलांते
ते सर्व, मोठ्या माशांसारख्या रूपात, आपली ताकद दाखवत बाहेर आले; सोन्याच्या दोऱ्यांनी बांधलेले घोडे, पाण्याच्या काठावर रोहित माशांसारखे दिसत होते.
व्यवस्थितास्तैः सममेव तूर्णं विनिर्ययुर्लक्षशः कोटिशश्च। तथा रविस्यंदनतुल्यवेगाः सचक्रदंडाक्षतवेणुयुक्ताः
त्यांच्यासोबत एकत्र जमलेले, ते सर्व शेकडो हजारो आणि कोट्यवधी संख्येने वेगाने बाहेर आले; त्यांचा वेग सूर्याच्या रथासारखा होता, इंद्राच्या दंडाने आणि अखंड वासांनी युक्त.
रथाश्च यंत्रोपरिपीडितांगाश्चलत्पताकाः स्वनितं विचक्रुः। तथैव योधाः स्थगितास्तरीभिस्तितीर्षवस्ते प्रवरास्त्रपाणयः
रथ, यंत्रांनी दाबलेले, फडकणाऱ्या पताका घेऊन मोठा गजर करत होते; तसेच, नौकांवर उभे असलेले, नदी पार करण्यास उत्सुक, उत्तम शस्त्र हातात घेतलेले योद्धेही तिथे होते.
रणेरणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशं। देवेषु वै रणे तेषु विद्रुतेषु विशेषतः
युद्धामध्ये एकामागून एक विजय मिळवत, असुरांचे भयंकर अनुयायी फारच तेजस्वी झाले, विशेषतः त्या लढाईत देवता पळून गेल्यावर.
असुरास्सर्वदेवानामन्वधावंस्ततस्ततः। ततो देवगणाः सर्वे द्रवंतो भयविह्वलाः
असुरांनी सर्व देवतांचा पाठलाग केला; मग सर्व देवता घाबरून इकडे तिकडे पळू लागले.
नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी स्वयं स्थिता। रौद्री तपोन्विता धन्या शांभवी शक्तिरुत्तमा
ते सर्व निळ्या उत्तुंग पर्वताकडे गेले, जिथे देवी स्वतः उभी होती—ती रौद्र, तपश्चर्येने युक्त, धन्य आणि शंभूची श्रेष्ठ शक्ती होती.
संहारकारिणी देवी कालरात्रीति यां विदुः। सा तु दृष्ट्वा तदा देवान्भयत्रस्तान्विचेतसः
ती देवी, जिला संहार करणारी आणि काळरात्री असे म्हणतात, तिने त्या वेळी घाबरलेल्या व गोंधळलेल्या देवतांकडे पाहिले.
पप्रच्छ विस्मयाद्देवी प्रोत्फुल्लांबुजलोचना। पृष्ठतो वो न पश्यामि भयं किंचिदुपागतम्
ती देवी, ज्यांचे डोळे उमललेल्या कमळासारखे मोठे होते, आश्चर्याने विचारू लागली, 'माझ्या मागे कुठेही मला कोणताही धोका दिसत नाही.'
कथं तु विद्रुता देवाः सर्वे शक्रपुरःसराः। देवा ऊचुः। अयमायाति दैत्येंद्रो रुरुर्भीमपराक्रमः
'मग सर्व देवता, इंद्रासह, का पळत आहेत?' असे तिने विचारले. देवता म्हणाले, 'हा रुरू नावाचा बलाढ्य दैत्यराज येत आहे.'
चतुरंगेण सैन्येन महता परिवारितः। तस्माद्दीना वयं देवीं भवतीं शरणं गताः
'तो मोठ्या चौपद्र सैन्याने वेढलेला येत आहे; म्हणूनच, हे देवी, आम्ही घाबरून तुमच्या आश्रयाला आलो आहोत.'
देवानामिति वै श्रुत्वा वाक्यमुच्चैर्जहास सा। तस्यां हसंत्यां निश्चेरुर्वरांग्यो वदनात्ततः
देवतांचे हे बोल ऐकून ती मोठ्याने हसली; तिच्या हास्याने तिच्या तोंडातून तेजस्वी स्त्रिया प्रकट झाल्या.
पाशांकुशधराः सर्वाः पीनोन्नतपयोधराः। सर्वाश्शूलधरा भीमाः सर्वा दंष्ट्राङ्कुशाननाः
त्या सर्वजणी दोरी व अंकुश घेऊन, उन्नत व भरगच्च स्तन असलेल्या, त्रिशूळधारी, भयंकर आणि दात व अंकुश असलेल्या मुखांनी सज्ज होत्या.
आबद्धमकुटाः सर्वाः संदष्टदशनच्छदाः। फूत्काररावैरशिवैस्त्रासयंत्यश्चराचरम्
सर्वजणी मुकुट बांधलेल्या, दात घट्ट आवळलेल्या, त्यांच्या अशुभ गर्जना व किंकाळ्यांनी सगळ्या चराचर सृष्टीला भयभीत करत होत्या.
काश्चिच्छुक्लाम्बरधराः काश्चिच्चित्राम्बरास्तथा। सुनीलवसनाः काश्चिद्रक्तपानातिलालसाः
काहींनी पांढरे वस्त्र घातले होते, काहींनी रंगीबेरंगी, काहींनी गडद निळे, तर काहींना रक्त प्यायची तीव्र इच्छा होती.
नानारूपैर्मुखैस्तास्तु नानावेषवपुर्धराः। ताभिरेवं वृता देवी देवानामभयंकरी
त्यांचे मुख विविध रूपांचे, देहही वेगवेगळ्या वेशातील होते; अशा त्या स्त्रियांनी वेढलेली देवी देवतांना निर्भय करणारी झाली.
मा भैष्ट देवा भद्रं वो यावद्वदति दानवः। चतुरंगबलोपेतो रुरुस्तावत्समागतः
'घाबरू नका, देवांनो—तुमच्यावर कल्याण होवो!' असे ती म्हणत असतानाच, चौपद्र सैन्याने सज्ज असलेला रुरू तेथे आला.
तं नीलपर्वतवरं देवानां मार्गमार्गणः। देवानामग्रतः सैन्यं दृष्ट्वा देवी समाकुलम्
तो निळ्या पर्वतांचा श्रेष्ठ, देवतांचा मार्ग व आश्रय, तिथे देवी आली; तिच्या समोर देवतांचे सैन्य गोंधळलेले दिसले.