जगाम शक्रसहितो बाष्कलेश्च निवेशनम्। दूरादेव च तां दृष्ट्वा पुरीं तस्य समावृताम्
शक्रासह तो बाष्कलाच्या निवासस्थानी गेला; आणि दूरवरूनच त्या नगराकडे पाहिलं, जे सर्व बाजूंनी वेढलेलं होतं.
पांडुरैः खगमागम्यैः सर्वरत्नोपशोभितैः। शोभितां भवनैर्मुख्यैस्सुविभक्तमहापथैः
पांढऱ्या, उडता येणाऱ्या पक्ष्यांनी, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी, भव्य महालांनी आणि नीट विभागलेल्या मोठ्या रस्त्यांनी ते नगर शोभून दिसत होतं.
नित्यप्रभिन्नैर्मातंगैरंजनाचलसन्निभैः। देवनागकुलोत्पन्नैः शतसंख्यैर्विराजिताम्
नेहमी मदोन्मत्त असलेल्या, अंजन पर्वतासारख्या काळ्या, देवांच्या वंशातील, शेकडो हत्तींच्या झुंडीमुळे ते नगर उजळून निघालं होतं.
निर्मांसगात्रैस्तुरगैरल्पकर्णैर्मनोजवैः। दीर्घग्रीवाक्षिकूटैश्च मनोज्ञैरुपशोभिताम्
कृश शरीराचे, लहान कानाचे, मनासारखी वेगवान, लांब मान आणि मोठं कपाळ असलेले, देखणे घोडे त्या नगराला शोभा देत होते.
पद्मगर्भसुवर्णाभाः पूर्णचंद्रनिभाननाः। संल्लापोल्लापकुशलास्तत्र वेश्याः सहस्रशः
कमळाच्या कुडीसारख्या सोन्यासारख्या, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्यांच्या, हसत-खेळत गप्पा मारण्यात पटाईत अशा हजारो वेश्याही तिथे होत्या.
न तत्पुण्यं न सा विद्या न तच्छिल्पं न सा कला। बाष्कलेर्न पुरेऽस्याथ निवासं प्रतिगच्छति
बाष्कलाच्या या नगरीत अशी एकही पुण्य, विद्या, कला किंवा कौशल्य नाही, जेथे त्याला निवास मिळत नाही.
उद्यानशतसंबाधं समाजोत्सवमालिनि। अन्विते दनुमुख्यैश्च सर्वैरंतकवर्जितैः
शेकडो बागांनी भरलेलं, उत्सव आणि मेळ्यांनी सजलेलं, सर्व प्रमुख दानवांनी वसलेलं, फक्त त्यांच्या वंशाचा अंत करणारा वगळता, असं ते नगर होतं.
वीणावेणुमृदंगानां शब्दैः सर्वत्र नादिते। सदा प्रहृष्टा दनुजा बहुरत्नोपशोभिताः
सर्वत्र वीणा, बासरी आणि मृदंग यांच्या आवाजाने गूंजणारे, नेहमी आनंदी आणि अनेक रत्नांनी सजलेले दानव तिथे दिसतात.
क्रीडमानाः प्रदृश्यंते मेराविव यथामराः। ब्रह्मघोषो महांस्तत्र दनुवृद्धैरुदीरितः
ते दानव मेरू पर्वतावरच्या अमरांसारखे खेळताना दिसतात; तिथे मोठ्या दानव वडिलधाऱ्यांनी वेदपठणाचा गजर केला जातो.
साज्यधूमेन चाग्नीनां वायुना नष्टकिल्बिषे। सुगंधधूपविक्षेप सुरभीकृतमारुते
अग्न्यांच्या साजूक तुपाच्या धुराने, वाऱ्याने पापे नाहीशी झालेली, आणि सुगंधी धूपाच्या उधळणीमुळे दरवळणारा वारा तिथे आहे.
सुगंधिदनुजाकीर्णे पुरे तस्मिंस्तु बाष्कलि। त्रैलोक्यं तु वशे कृत्वा सुखेनास्ते स दानवः
त्या बाष्कलाच्या नगरीत, सुगंधी दानवांनी भरलेल्या, तो दानव तीनही लोकांना आपल्या अधीन करून आनंदाने राहतो.
तत्रस्थः पालयन्नास्ते त्रैलोक्यं सचराचरं। धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवादी जितेंद्रियः
तो तिथे राहून, चराचरांसह तीनही लोकांचं पालन करतो; तो धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यवचनी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
सुदर्शः पूर्वदेवानां नयानयविचक्षणः। ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च दीनानामनुकंपकः
पूर्वीच्या देवांप्रमाणे सुंदर, योग्य-अयोग्य ओळखणारा, ब्राह्मणप्रेमी, शरणागतांचा आधार, आणि दु:खी लोकांवर दया करणारा आहे.
वेदमंत्रप्रभूत्साह सर्वशक्तिसमन्वितः। षाड्गुण्यविषयोत्साहः स्मितपूर्वाभिभाषितः
वेदमंत्रांच्या सामर्थ्याने परिपूर्ण, सर्व शक्ती असलेला, षड्गुणी नीतीत उत्साही, आणि नेहमी हसत हसत बोलणारा आहे.
वेदवेदांगतत्वज्ञो यज्ञयाजी तपोरतः। न च दुःशीलनिरतः स सर्वत्राविहिंसकः
वेद आणि त्यांचे अंग यांचा तत्त्वज्ञ, यज्ञ करणारा, तपश्चर्येत रमणारा, वाईट वर्तनापासून दूर, आणि सर्वत्र अहिंसक आहे.
मान्यमानयिता शुद्धः सुमुखः पूज्यपूजकः। सर्वार्थविदनाधृष्यः सुभगः प्रियदर्शनः
मान देणारा आणि मान मिळवणारा, शुद्ध, प्रसन्नमुख, पूज्य आणि पूजक, सर्व कार्यांचा जाणकार, अजेय, भाग्यवान आणि सर्वांना प्रिय वाटणारा आहे.
बहुधान्यो बहुधनो बहुयानश्च दानवः। त्रिवर्गसाधको नित्यं त्रैलोक्ये वरपूरुषः
तो दानव धान्य, संपत्ती आणि वाहनांनी नेहमीच भरपूर होता. तो नेहमीच धर्म, अर्थ आणि काम या तीनही पुरुषार्थांची साधना करत असे आणि त्रैलोक्यात तो सर्वश्रेष्ठ पुरुष मानला जात असे.
स्वपुरीनिलयो नित्यं देवदानवदर्पहा। स चैवं पालयामास त्रैलोक्ये सकलाः प्रजाः
तो नेहमी आपल्या नगरात राहायचा आणि देव व दानवांचा गर्व मोडायचा. अशा प्रकारे त्याने त्रैलोक्यातील सर्व प्रजांचा योग्य रितीने सांभाळ केला.
नाधमः कश्चिदप्यास्ते तस्मिन्राजनि दानवे। दीनो वा व्यधितो वापि अल्पायुर्वाथ दुःखितः
त्याच्या राज्यात कोणताही दानव नीच, गरीब, आजारी, अल्पायुषी किंवा दुःखी नव्हता.
मूर्खो वा मंदरूपो वा दुर्भगो वा निराकृतः। एवं युतं तं विमलैर्गुणौघैर्दृष्ट्वा च मत्वा च निविष्टबुद्धिं
कोणताही मूर्ख, कुरूप, दुर्दैवी किंवा तिरस्कृत नव्हता. त्याच्यातील निर्मळ गुण पाहून आणि त्याची स्थिर बुद्धी ओळखून,
प्रसादयन्दैत्यवरं महात्मा पुरंदरस्तं तु दनुप्रधानं। तेजोयुक्तं दानवं तं तपंतमिव भास्करं
महात्मा पुरंदराने त्या तेजस्वी आणि तपस्वी दानवप्रमुखाला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला, जो सूर्यासारखा तेजस्वी होता.
त्रैलोक्यधारणे शक्तं विस्मितः सोऽभवत्तदा। इंद्रं पुरागतं दृष्ट्वा दानवेंद्राय पार्थिव
त्रैलोक्याचे पालन करण्याची त्याची क्षमता पाहून इंद्र आश्चर्यचकित झाला आणि राजन, तो इंद्र त्या दानवराजाकडे आला.
इदमूचुस्तदागत्वा दानवा युद्धदुर्मदाः। आश्चर्यमिति वै कृत्वा इंद्रोभ्येति पुरीं तव1.30.
तेव्हा युद्धात पराक्रमी असलेल्या दानवांनी म्हटले, 'हे किती अद्भुत आहे—स्वतः इंद्र तुझ्या नगरीकडे येतो आहे.'
एकाकी द्विजमुख्येन वामनेन सह प्रभो। अस्माभिर्यदनुष्ठेयं सांप्रतं नो वदस्व राट्
हे प्रभो, आम्ही सर्वजण आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण वामन फक्त एकटेच आहोत. आम्ही आता काय करावे, ते कृपया सांगावे.
दानवानब्रवीत्सर्वान्पुरे तिष्ठत संकुलं। प्रवेश्यतां देवराजः पूज्यः स तु ममाद्य वै
त्याने सर्व दानवांना सांगितले, 'तुम्ही सर्वजण नगरातच रहा; देवांचा राजा आज माझ्या कडून सन्मान मिळवणार आहे, म्हणून त्याला आत येऊ द्या.'
एतस्मिन्नेव काले तु वामनः स च वासवः। आगतौ दनुनाथेन प्रेम्णा चैवावलोकितौ
त्याच वेळी वामन आणि वासव तेथे आले आणि दानवांचा स्वामी त्यांच्याकडे प्रेमाने पाहू लागला.
कृतार्थं मन्यतात्मानं प्रणिपातपुरःसरम्। उवाच वचनं राजा दानवानां धुरंधरः
स्वतःला कृतार्थ समजून, नम्रतेने वंदन करून, दानवांचा भार वाहणारा राजा असे बोलला.
अद्य वै त्रिषु लोकेषु नास्ति धन्यतरो मया। योहं श्रियावृतः शक्रं पश्यामि गृहमागतम्
आज त्रैलोक्यात माझ्याहून अधिक भाग्यवान कोणी नाही, कारण मी समृद्धीने वेढलेला असून शक्राला माझ्या घरी आलेला पाहतो.
अर्थित्वकाम्यया यस्तु मामयं याचयिष्यति। गृहागतस्य तस्याहं दास्ये प्राणानपि ध्रुवम्
जो कोणी इच्छेने किंवा गरजेने माझ्या घरी येऊन काही मागेल, त्याला मी नक्कीच माझे प्राणसुद्धा देईन.
दारान्पुत्रांस्तथागारं त्रैलोक्ये का कथा मम। आगत्य संमुखं तस्य अंकमानीय सादरम्
त्रैलोक्यात मला पत्नी, मुले किंवा घराची काय गरज? त्याला समोर येऊन मी आदराने मांडीवर बसवले.