सुराङ्गनाश्चापि च भावयुक्ता नृत्यंति तत्राप्सरसां समूहाः। तथैव विद्याधरसिद्धसंघा विमानयानैर्मुदिता भ्रमंति
देवांगना आणि अप्सरांच्या समूहांनी भावनेने भरून तिथे नृत्य केले; तसेच विद्याधर आणि सिद्धांच्या संघांनी आनंदाने आपल्या विमानांतून संचार केला.
वदंति सत्यानृतकार्यनिर्णयं तथाभिरंगं प्रतिदर्शयंति। गायंति गेयं विनिवृत्तरागा मुहुर्मुहुर्दुःखसुखप्रभूताः
ते सत्य-असत्याचा निर्णय सांगू लागले, विविध कलांनी आपली कला दाखवू लागले; त्यांची गाणी गात, मनातील वासना शांत झाल्या, आणि वारंवार दुःख-सुखाच्या भरात हरवले.
नृत्यंति वै स्वर्गगताश्च ते तु धर्मार्जितं स्वर्गमितो व्रजंति। इति विगतविषादे निर्मले जीवलोके तिमिरनिकरमुक्ता निर्वृतिं प्राप्तुकामाः
धर्माने स्वर्ग मिळवलेले तेथे नृत्य करू लागले, आणि तिथून पुन्हा स्वर्गात गेले; त्यामुळे शोकमुक्त, निर्मळ जीवसृष्टीत, अंधारातून मुक्त होऊन, ते सर्वजण आनंद मिळवण्याची इच्छा धरू लागले.
तत्रोचुः केचिदुर्व्यां जयजय भगवन्संप्रहृष्टाश्च केचित्। त्वेवं प्रोक्तप्रणादैरविरल मनसश्चानुवादैस्तथान्यैः। ध्यायंतेन्ये निगूढं जननभय जरामृत्युविच्छेदहेतो-। रित्येवं कृत्स्नमासीज्जगदिदमखिलं सर्वतः संपृहृष्टम्
तेथे काहींनी आकाशात 'जय जय भगवन्' असे उद्गार काढले, काही आनंदित झाले; सतत अशा घोषांनी आणि मनाच्या प्रतिध्वनींनी, इतरांनी जन्म, भीती, वार्धक्य आणि मृत्यू यांचा गूढ विचार केला—अशा प्रकारे सर्व विश्व आनंदाने भरून गेले.
परमासाद्य यं विष्णुं ब्रह्माह जगतः कृते। जातोयं भवतामर्थे वामनो यदपीश्वरः
परम विष्णूला भेटून ब्रह्मदेवाने जगाच्या कल्याणासाठी सांगितले—'हा वामन, जरी परमेश्वर असला, तरी तुझ्या हितासाठी जन्माला आला आहे.'
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च एष एव महेश्वरः। एष वेदाश्च यज्ञाश्च स्वर्गश्चैष न संशयः
तोच ब्रह्मा, तोच विष्णू, तोच महेश्वर आहे; तोच वेद, यज्ञ आणि स्वर्ग आहे—याबद्दल काहीच शंका नाही.
विष्णुव्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्। एकः स तु पृथ्क्त्वेन स्वयंभूरिति विश्रुतः
हे संपूर्ण जग, स्थावर आणि जंगम, विष्णूने व्यापले आहे; तो एक असूनही, स्वतःच्या इच्छेने अनेक रूपांनी प्रकट होतो, म्हणून त्याला स्वयंभू म्हणतात.
यथार्थवर्णके स्थाने विचित्रः स्फाटिको मणिः। ततो गुणवशात्तस्य स्वयंभोरनुवर्त्तनम्
जसा रंगीत स्फटिकमणी आपल्या भोवतालच्या रंगांचे प्रतिबिंब दाखवतो, तसाच स्वयंभू आपल्या गुणांनुसार प्रकटतो.
यथा हि गार्हपत्योग्निरन्यसंज्ञां पुनर्व्रजेत्। लभेत संज्ञां भगवान्ब्राह्मादिषु तथा ह्यसौ
जसं गृहस्थाग्नि कधी दुसरं नाव घेतो आणि पुन्हा आपलं मूळ नाव मिळवतो, तसं भगवंत ब्राह्मणांमध्ये आणि इतरांमध्ये आपलं नाव पुन्हा प्राप्त करतो.
सर्वथा वामनो देवो देवकार्यं करिष्यति। एवं चिंतयतां तेषां भावितानां दिवौकसाम्
सर्व प्रकारे वामन देव देवांचं कार्य पूर्ण करील, असं त्या भक्त स्वर्गवासीयांनी मनाशी ठरवलं.
जगाम शक्रसहितो बाष्कलेश्च निवेशनम्। दूरादेव च तां दृष्ट्वा पुरीं तस्य समावृताम्
शक्रासह तो बाष्कलाच्या निवासस्थानी गेला; आणि दूरवरूनच त्या नगराकडे पाहिलं, जे सर्व बाजूंनी वेढलेलं होतं.
पांडुरैः खगमागम्यैः सर्वरत्नोपशोभितैः। शोभितां भवनैर्मुख्यैस्सुविभक्तमहापथैः
पांढऱ्या, उडता येणाऱ्या पक्ष्यांनी, सर्व प्रकारच्या रत्नांनी, भव्य महालांनी आणि नीट विभागलेल्या मोठ्या रस्त्यांनी ते नगर शोभून दिसत होतं.
नित्यप्रभिन्नैर्मातंगैरंजनाचलसन्निभैः। देवनागकुलोत्पन्नैः शतसंख्यैर्विराजिताम्
नेहमी मदोन्मत्त असलेल्या, अंजन पर्वतासारख्या काळ्या, देवांच्या वंशातील, शेकडो हत्तींच्या झुंडीमुळे ते नगर उजळून निघालं होतं.
निर्मांसगात्रैस्तुरगैरल्पकर्णैर्मनोजवैः। दीर्घग्रीवाक्षिकूटैश्च मनोज्ञैरुपशोभिताम्
कृश शरीराचे, लहान कानाचे, मनासारखी वेगवान, लांब मान आणि मोठं कपाळ असलेले, देखणे घोडे त्या नगराला शोभा देत होते.
पद्मगर्भसुवर्णाभाः पूर्णचंद्रनिभाननाः। संल्लापोल्लापकुशलास्तत्र वेश्याः सहस्रशः
कमळाच्या कुडीसारख्या सोन्यासारख्या, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्यांच्या, हसत-खेळत गप्पा मारण्यात पटाईत अशा हजारो वेश्याही तिथे होत्या.
न तत्पुण्यं न सा विद्या न तच्छिल्पं न सा कला। बाष्कलेर्न पुरेऽस्याथ निवासं प्रतिगच्छति
बाष्कलाच्या या नगरीत अशी एकही पुण्य, विद्या, कला किंवा कौशल्य नाही, जेथे त्याला निवास मिळत नाही.
उद्यानशतसंबाधं समाजोत्सवमालिनि। अन्विते दनुमुख्यैश्च सर्वैरंतकवर्जितैः
शेकडो बागांनी भरलेलं, उत्सव आणि मेळ्यांनी सजलेलं, सर्व प्रमुख दानवांनी वसलेलं, फक्त त्यांच्या वंशाचा अंत करणारा वगळता, असं ते नगर होतं.
वीणावेणुमृदंगानां शब्दैः सर्वत्र नादिते। सदा प्रहृष्टा दनुजा बहुरत्नोपशोभिताः
सर्वत्र वीणा, बासरी आणि मृदंग यांच्या आवाजाने गूंजणारे, नेहमी आनंदी आणि अनेक रत्नांनी सजलेले दानव तिथे दिसतात.
क्रीडमानाः प्रदृश्यंते मेराविव यथामराः। ब्रह्मघोषो महांस्तत्र दनुवृद्धैरुदीरितः
ते दानव मेरू पर्वतावरच्या अमरांसारखे खेळताना दिसतात; तिथे मोठ्या दानव वडिलधाऱ्यांनी वेदपठणाचा गजर केला जातो.
साज्यधूमेन चाग्नीनां वायुना नष्टकिल्बिषे। सुगंधधूपविक्षेप सुरभीकृतमारुते
अग्न्यांच्या साजूक तुपाच्या धुराने, वाऱ्याने पापे नाहीशी झालेली, आणि सुगंधी धूपाच्या उधळणीमुळे दरवळणारा वारा तिथे आहे.
सुगंधिदनुजाकीर्णे पुरे तस्मिंस्तु बाष्कलि। त्रैलोक्यं तु वशे कृत्वा सुखेनास्ते स दानवः
त्या बाष्कलाच्या नगरीत, सुगंधी दानवांनी भरलेल्या, तो दानव तीनही लोकांना आपल्या अधीन करून आनंदाने राहतो.
तत्रस्थः पालयन्नास्ते त्रैलोक्यं सचराचरं। धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवादी जितेंद्रियः
तो तिथे राहून, चराचरांसह तीनही लोकांचं पालन करतो; तो धर्मज्ञ, कृतज्ञ, सत्यवचनी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला आहे.
सुदर्शः पूर्वदेवानां नयानयविचक्षणः। ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च दीनानामनुकंपकः
पूर्वीच्या देवांप्रमाणे सुंदर, योग्य-अयोग्य ओळखणारा, ब्राह्मणप्रेमी, शरणागतांचा आधार, आणि दु:खी लोकांवर दया करणारा आहे.
वेदमंत्रप्रभूत्साह सर्वशक्तिसमन्वितः। षाड्गुण्यविषयोत्साहः स्मितपूर्वाभिभाषितः
वेदमंत्रांच्या सामर्थ्याने परिपूर्ण, सर्व शक्ती असलेला, षड्गुणी नीतीत उत्साही, आणि नेहमी हसत हसत बोलणारा आहे.
वेदवेदांगतत्वज्ञो यज्ञयाजी तपोरतः। न च दुःशीलनिरतः स सर्वत्राविहिंसकः
वेद आणि त्यांचे अंग यांचा तत्त्वज्ञ, यज्ञ करणारा, तपश्चर्येत रमणारा, वाईट वर्तनापासून दूर, आणि सर्वत्र अहिंसक आहे.
मान्यमानयिता शुद्धः सुमुखः पूज्यपूजकः। सर्वार्थविदनाधृष्यः सुभगः प्रियदर्शनः
मान देणारा आणि मान मिळवणारा, शुद्ध, प्रसन्नमुख, पूज्य आणि पूजक, सर्व कार्यांचा जाणकार, अजेय, भाग्यवान आणि सर्वांना प्रिय वाटणारा आहे.
बहुधान्यो बहुधनो बहुयानश्च दानवः। त्रिवर्गसाधको नित्यं त्रैलोक्ये वरपूरुषः
तो दानव धान्य, संपत्ती आणि वाहनांनी नेहमीच भरपूर होता. तो नेहमीच धर्म, अर्थ आणि काम या तीनही पुरुषार्थांची साधना करत असे आणि त्रैलोक्यात तो सर्वश्रेष्ठ पुरुष मानला जात असे.
स्वपुरीनिलयो नित्यं देवदानवदर्पहा। स चैवं पालयामास त्रैलोक्ये सकलाः प्रजाः
तो नेहमी आपल्या नगरात राहायचा आणि देव व दानवांचा गर्व मोडायचा. अशा प्रकारे त्याने त्रैलोक्यातील सर्व प्रजांचा योग्य रितीने सांभाळ केला.
नाधमः कश्चिदप्यास्ते तस्मिन्राजनि दानवे। दीनो वा व्यधितो वापि अल्पायुर्वाथ दुःखितः
त्याच्या राज्यात कोणताही दानव नीच, गरीब, आजारी, अल्पायुषी किंवा दुःखी नव्हता.
मूर्खो वा मंदरूपो वा दुर्भगो वा निराकृतः। एवं युतं तं विमलैर्गुणौघैर्दृष्ट्वा च मत्वा च निविष्टबुद्धिं
कोणताही मूर्ख, कुरूप, दुर्दैवी किंवा तिरस्कृत नव्हता. त्याच्यातील निर्मळ गुण पाहून आणि त्याची स्थिर बुद्धी ओळखून,