आचार्ये द्विगुणं दत्त्वा प्रणिपत्य क्षमापयेत्। अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वृक्षोत्सवं बुधः
आचार्याला दुप्पट देऊन, वाकून क्षमा मागावी. जो ज्ञानी माणूस हा वृक्षोत्सव या पद्धतीने करतो—
सर्वान्कामानवाप्नोति पदं चानन्तमश्नुते। यश्चैवमपि राजेन्द्र वृक्षं संस्थापयेद्बुधः
तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो आणि अनंत पद प्राप्त करतो. राजाधिराज, जो ज्ञानी माणूस अशाच प्रकारे झाड लावतो—
सोपि स्वर्गे वसेद्राजन्यावदिंद्रायुतत्रयम्। भूतान्भव्यांश्च मनुजांस्तारयेद्रोमसंमितान्
तोही स्वर्गात त्र्याहत्तर हजार इंद्रांच्या वर्षांएवढा काळ राहतो आणि आपल्या अंगावरील केसांच्या संख्येइतक्या भूत, भविष्य मनुष्यांना तारतो.
परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम्। य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवः
तो सर्वोच्च सिद्धी प्राप्त करतो, जी पुन्हा मिळवणं कठीण आहे. जो मनुष्य हे नेहमी ऐकतो किंवा दुसऱ्यांना ऐकवतो—
सोपि संपूज्यते देवैर्ब्रह्मलोके महीयते। अपुत्रस्य च पुत्रित्वं पादपा एव कुर्वते
तोही देवांकडून पूजिला जातो आणि ब्रह्मलोकात त्याचा सन्मान होतो. ज्याला मुलं नाहीत, त्याला झाडंच मुलांसारखी साथ देतात.
तीर्थेषु पिंडदानादीन्रोपकाणां ददंति ते। यत्नेनापि च राजेंद्र अश्वत्थारोपणं कुरु
तीर्थस्थळी पिंडदानासारख्या विधींचे फळ ही झाडं देतात. म्हणून, राजन, जरी कष्टाने का होईना, पण अश्वत्थाचं झाड लावावं.
स ते पुत्रसहस्रस्य कृत्यमेकः करिष्यति। धनी चाश्वत्थवृक्षेण अशोकः शोकनाशनः
ते एक झाड हजार मुलांचं पुण्य फळ देईल. अश्वत्थ झाड धन देते आणि अशोक झाड दुःख दूर करतं.
प्लक्षो यज्ञप्रदः प्रोक्तः क्षीरी चायुःप्रदः स्मृतः। जंबुकी कन्यकादात्री भार्यादा दाडिमी तथा
प्लक्ष झाड यज्ञाचं फळ देतं असं सांगितलं आहे, क्षीरी झाड आयुष्य वाढवतं, जांभूळ झाड मुली देतं आणि डाळिंब झाड पत्नी मिळवून देतं.
अश्वत्थो रोगनाशाय पलाशो ब्रह्मदस्तथा। प्रेतत्वं जायते पुंसो रोपयेद्यो विभीतकम्
अश्वत्थ झाड रोग नाहीसे करतं, पळस झाड ब्रह्मपद देतं. पण जो विभीतक झाड लावतो, त्याला प्रेतावस्था मिळते.
अंकोले कुलवृद्धिस्तु खादिरेणाप्यरोगिता। निंबप्ररोहकाणां तु नित्यं तुष्येद्दिवाकरः
अंकोळ झाड वंश वाढवतं आणि खैर झाड आरोग्य देतं. ज्यांनी नीमाची रोपं लावली, त्यांच्यावर सूर्य नेहमी प्रसन्न असतो.
श्रीवृक्षे शंकरो देवः पाटलायां तु पार्वती। शिंशपायामप्सरसः कुंदे गंधर्वसत्तमाः
श्रीवृक्षात शंकर, पाटलात पार्वती, शिंशपात अप्सरा आणि कुंदात श्रेष्ठ गंधर्व वास करतात.
तिंतिडीके दासवर्गा वंजुले दस्यवस्तथा। पुण्यप्रदः श्रीप्रदश्च चंदनः पनसस्तथा
तिंतिडी झाडात नोकरवर्ग आणि वंजुळ झाडात चोर राहतात. चंदन आणि फणस पुण्य आणि श्रीमंती देतात.
सौभाग्यदश्चंपकश्च करीरः पारदारिकः। अपत्यनाशकस्तालो बकुलः कुलवर्द्धनः
चंपक झाड सौभाग्य देतं, करिर दुसऱ्याच्या पत्नीचं रक्षण करतो, ताड झाड संतती नष्ट करतं आणि बकुळ झाड वंश वाढवतं.
बहुभार्या नारिकेला द्राक्षा सर्वांगसुंदरी। रतिप्रदा तथा कोली केतकी शत्रुनाशिनी
नारळ झाड अनेक पत्नी मिळवून देतं, द्राक्ष झाड सर्वांग सुंदर करतं. कोळी झाड आनंद देतं आणि केतकी झाड शत्रूंचा नाश करतं.
एवमादि नगाश्चान्ये ये नोक्तास्तेपि दायकाः। प्रतिष्ठां ते गमिष्यंति यैस्तु वृक्षाः प्ररोपिताः
अशा प्रकारे, इथे न सांगितलेली इतर झाडंही फळ देतात. जे झाडं लावतात, त्यांना कायमची कीर्ती मिळते.
एकोनत्रिंशोऽध्यायः । पुलस्त्यउवाच। तथैवान्यत्प्रवक्ष्यामि सर्वकामफलप्रदम्। सौभाग्यशयनंनाम यत्पुराणविदो विदुः
पुलस्त्य म्हणाले: याचप्रमाणे मी आणखी एक सांगतो, जे सर्व इच्छा पूर्ण करतं. ते 'सौभाग्यशयन' म्हणून पुराणज्ञ लोक ओळखतात.
पुरा दग्धेषु लोकेषु भूर्भुवः स्वर्महादिषु। सौभाग्यं सर्वभूतानामेकस्थमभवत्तदा
पूर्वी, जेव्हा पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग आणि मोठी लोकं जळून गेली, तेव्हा सर्व जीवांचं सौभाग्य एकत्र झालं.
वैकुंठं सर्वमासाद्य विष्णोर्वक्षस्थले स्थितम्। ततः कालेन कियता पुनः सर्गविधौ नृपः
ते सर्व सौभाग्य वैकुंठात जाऊन विष्णूच्या छातीवर राहिलं. मग काही काळानंतर, सृष्टीच्या वेळी—
अहंकारवृतेलोके प्रधानपुरुषान्विते। स्पर्द्धायां च प्रवृद्धायां कमलासनकृष्णयोः
जेव्हा अहंकाराच्या प्रवाहाने, प्रधान आणि पुरुषासह, जग भरून गेलं आणि ब्रह्मदेव व कृष्ण यांच्यात स्पर्धा वाढली—
पिंगाकारा समुद्भूता वह्निज्वालातिभीषणा। तयाभितप्तस्य हरेर्वक्षसस्तद्विनिःसृतम्
तेव्हा एक पिंगट रंगाचं, अग्नीच्या ज्वाळेसारखं भयंकर रूप प्रकट झालं. तिच्या तापाने हरिच्या छातीवरून ते (सौभाग्य) बाहेर पडलं.
यद्वक्षःस्थलमाश्रित्य विष्णोः सौभाग्यमास्थितम्। रसरूपं न तद्यावदाप्नोति वसुधातले
विष्णूच्या छातीवर आश्रय घेतलेलं ते सौभाग्य पृथ्वीवर येईपर्यंत द्रवरूप झालं नाही.
उत्क्षिप्तमंतरिक्षात्तु ब्रह्मपुत्रेण धीमता। दक्षेण पीतमात्रं तद्रूपलावण्यकारकम्
ब्रह्मदेवाच्या बुद्धिमान पुत्र दक्ष यांनी ते आकाशातून उचलून प्यायलं, आणि त्यामुळे त्याचं रूप व सौंदर्य वाढलं.
बलंतेजोमहज्जातं दक्षस्य परमेष्ठिनः। शेषं यदपतद्भूमावष्टधा तद्व्यजायत
दक्ष या परब्रह्माचा जे मोठं बळ आणि तेज निर्माण झालं, ते शेषरूपानं पृथ्वीवर पडलं आणि त्यातून आठ प्रकार जन्मले.
ततस्त्वोषधयो जाताः सप्त सौभाग्यदायिकाः। इक्षवस्तरुराजश्च निष्पवावश्शालिधान्यकम्
मग सात शुभ औषधी निर्माण झाल्या — ऊस, झाडांचा राजा, निष्पव, शाली तांदूळ आणि धान्य.
विकारवच्च गोक्षीरं कुसुंभं कुसुमं तथा। लवणं चाष्टमं तद्वत्सौभाग्याष्टकमुच्यते
तसंच, गायीचं दूध, कुंसुंभ आणि फुलं हेही वेगळ्या रूपात निर्माण झाले; आणि आठवं म्हणजे मीठ. ही सर्व आठ गोष्टींना सौभाग्यकारक मानलं जातं.
पीतं यद्ब्रह्मपुत्रेण योगज्ञानविदा पुरा। दुहिता साभवत्तस्माद्या सतीत्यभिधीयते
पूर्वी योग आणि ज्ञानात निपुण असलेल्या ब्रह्मपुत्रानं जे पिलं, त्याचं रूपांतर त्याच्या कन्येत झालं, जिला सती असं म्हणतात.
लोकानतीत्य लालित्याल्ललिता तेन चोच्यते। त्रैलोक्यसुंदरीं देवीमुपयेमे पिनाकधृत्
ती आपल्या सौंदर्यानं सगळ्या लोकांना मागे टाकते म्हणून तिला ललिता असं नाव पडलं; त्रैलोक्याच्या सुंदर देवीशी पिनाकधारी शिवानं विवाह केला.
त्रिविश्वसौभाग्यमयीं भुक्तिमुक्तिफलप्रदाम्। तामाराध्य पुमान्भक्त्या नारी वा किं न विंदति
ती तीनही लोकांचं सौभाग्य असलेली आणि भोग व मोक्ष दोन्ही देणारी आहे; तिची भक्तीनं पूजा केल्यावर कोण पुरुष किंवा स्त्री आपली इच्छा पूर्ण करत नाही?
भीष्म उवाच। कथमाराधनं तस्या ललिताया मुने वद। यद्विधानं च जगतः शांतये तद्वदस्व मे
भीष्म म्हणाले — हे मुनी, त्या ललितेची पूजा कशी करावी आणि जगाच्या शांततेसाठी कोणती पद्धत आहे, ते मला सांग.
पुलस्त्य उवाच। वसंतमासमासाद्य तृतीयायां जनप्रियः। शुक्लपक्षस्य पूर्वाह्णे तिलैः स्नानं समाचरेत्
पुलस्त्य म्हणाले — वसंत ऋतू आला की, शुक्ल पक्षातील तिसऱ्या दिवशी, जी लोकांना प्रिय आहे, त्या दिवशी सकाळी तिळांनी स्नान करावं.