अश्वमेधसमं प्राहुर्वसंतसमये स्थितम्। ग्रीष्मेपि यत्स्थितं तोयं राजसूयाद्विशिष्यते
वसंत ऋतूत असलेले पाणी अश्वमेध यज्ञासारखे मानले जाते; आणि उन्हाळ्यातील पाणी राजसूय यज्ञापेक्षा श्रेष्ठ ठरते.
एतान्महाराज विशेषधर्मान्करोति चोर्व्यामतिशुद्धबुद्धिः। स याति ब्रह्मालयमेव शुद्धः कल्पाननेकान्दिवि मोदते च
राजन, जो कोणी या विशेष धर्मांचे पालन अत्यंत शुद्ध बुद्धीने पृथ्वीवर करतो, तो शुद्ध होऊन ब्रह्मलोकात जातो आणि स्वर्गात अनेक कल्प आनंदाने घालवतो.
अनेकलोकान्विचरन्स्वरादीन्भुक्त्वा परार्धद्वयमङ्गनाभिः। सहैव विष्णोः परमं पदं यत्प्राप्नोति तद्योगबलेन भूयः
अनेक लोकांमध्ये विहार करून, स्वर्गादी लोकांचा दोन परार्ध काळ स्त्रियांसह उपभोग घेतल्यावर, तो योगशक्तीने पुन्हा विष्णूचे परमपद प्राप्त करतो.
भीष्म उवाच। पादपानां विधिं ब्रह्मन्यथावद्विस्तराद्वद। विधिना येन कर्त्तव्यं पादपारोपणं बुधैः
भीष्म म्हणाले: ब्रह्मन्, झाडे लावण्याचा विधी सविस्तर सांग, आणि ज्ञानी लोकांनी झाडे कशी लावावीत तेही सांग.
ये च लोकाः स्मृता येषां तानिदानीं वदस्व मे। पुलस्त्य उवाच। पादपानां विधिं वक्ष्ये तथैवोद्यानभूमिषु
ज्या लोकांचे फळ सांगितले आहे तेही मला सांग. पुलस्त्य म्हणाले: मी झाडे लावण्याचा विधी आणि बागेच्या भूमीसाठीही सांगतो.
तटाकविधिवत्सर्वं समाप्य जगतीश्वर। ऋत्विङ्मंडपसंभारमाचार्यं चापि तद्विधं
जगाच्या अधिपती, तळ्याच्या विधीप्रमाणेच सर्व काही करावे; त्यात ऋत्विज, मंडप आणि तशाच प्रकारचा आचार्य यांची व्यवस्था करावी.
पूजयेद्ब्राह्मणांस्तद्वद्धेमवस्त्रानुलेपनैः। सर्वौषध्युदकैः सिक्तान्दध्यक्षतविभूषितान्
त्याने ब्राह्मणांची पूजा सोनं, वस्त्रं आणि उटणं देऊन करावी. त्यांना सर्व प्रकारच्या औषधी पाण्याने शिंपडावं, दही, अक्षता आणि दागिन्यांनी त्यांना सजवावं.
वृक्षान्माल्यैरलंकृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत्। सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनं
झाडांना फुलांच्या माळांनी सजवावं आणि वस्त्रांनी गुंडाळावं. सर्व झाडांसाठी सोन्याच्या सुईने कान टोचावे.
अंजनं चापि दातव्यं तद्वद्धेमशलाकया। फलानि सप्त चाष्टौ वा कालधौतानि कारयेत्
त्याचप्रमाणे सोन्याच्या काडीने अंजन द्यावं. सात किंवा आठ फळं योग्य वेळी धुऊन तयार ठेवावीत.
प्रत्येकं सर्ववृक्षाणां वेद्यांतान्यधिवासयेत्। धूपोत्र गुग्गुलुः श्रेष्ठस्ताम्रपात्रेष्वधिष्ठितान्
प्रत्येक झाडासाठी वेदीवर नैवेद्य ठेवावा. तांब्याच्या पात्रात ठेवलेला उत्तम गूगुळ धूप म्हणून वापरावा.
सप्तधान्यस्थितान्कृत्वा वस्त्रगंधानुलेपनैः। कुंभान्सर्वेषु वृक्षेषु स्थापयित्वावनीश्वर
सुगंधी वस्त्रं आणि उटणं लावून सात धान्ये ठेवावीत आणि हे सर्व कुंभ प्रत्येक झाडाजवळ ठेवावेत, हे पृथ्वीच्या राजांनो.
पूजयित्वा दिनांते च कृत्वा बलिनिवेदनम्। यथावल्लोकपालानामिंद्रादीनां विधानतः
पूजा करून दिवसाच्या शेवटी नैवेद्य अर्पण करावा आणि इंद्रादी लोकपालांसाठी योग्य विधीने पूजा करावी.
वनस्पतेरधिवास एवं कार्यो द्विजातिभिः। ततः शुक्लांबरधरान्सौवर्णकृतमेखलान्
अशी झाडांची प्रतिष्ठा द्विजांनी करावी. त्यानंतर पांढरी वस्त्रं आणि सोन्याच्या मेखला घातलेले लोक—
सकांस्यदोहां सौवर्णशृंगाभ्यामतिशालिनीं। पयस्विनीं वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गामुदङ्मुखीम्
कांस्याच्या पेल्यांनी आणि सोन्याच्या शिंगांनी युक्त, उत्तम आणि दूध देणारी गाय, झाडांच्या मध्ये, उत्तर दिशेला तोंड करून सोडावी.
ततोभिषेकमंत्रेण वाद्यमंगलगीतकैः। ऋग्यजुःसाममंत्रैश्च वारुणैरभितस्तदा
मग अभिषेक मंत्राने, वाद्य आणि मंगलगीतांसह, ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि वरुण मंत्रांनी सर्वत्र अभिषेक करावा.
तैरेव कुंभैः स्नपनं कुर्युर्ब्राह्मणपुंगवाः। स्नातः शुक्लांबरधरो यजमानोभिपूजयेत्
त्याच कुंभांनी ब्राह्मणश्रेष्ठांनी स्नान घालावं. यजमानाने स्नान करून पांढरी वस्त्रं घालून पूजा करावी.
गोभिर्विभवतः सर्वानृत्विजः ससमाहितान्। हेमसूत्रैः सकटकैरंगुलीयैः पवित्रकैः
सर्व ऋत्विजांना, त्यांच्या सामर्थ्यानुसार, गायी, सोन्याच्या दोऱ्या, कडे, अंगठ्या आणि पवित्र धागे देऊन सन्मान करावा.
वासोभिः शयनीयैश्च तथोपस्करपादुकैः। क्षीराभिषेचनं कुर्याद्यावद्दिनचतुष्टयम्
वस्त्रं, झोपायची चादर, भांडी आणि पादत्राणे देऊन, चार दिवस दूधाने अभिषेक करावा.
होमश्च सर्पिषा कार्यो यवैः कृष्णतिलैरपि। पलाशसमिधः शस्ताश्चतुर्थेऽह्नि तथोत्सवः
तुपाने, जव आणि काळ्या तीळांनी होम करावा. पलाशाच्या समिधा उत्तम आहेत. चौथ्या दिवशी उत्सव करावा.
दक्षिणा च पुनस्तद्वद्देया तत्रापि शक्तितः। यद्यदिष्टतमं किचित्तत्तद्दद्यादमत्सरी
तिथे पुन्हा पूर्वीसारखीच दक्षिणा आपल्या शक्तीनुसार द्यावी. जे सर्वात प्रिय असेल ते द्वेष न ठेवता द्यावं.
आचार्ये द्विगुणं दत्त्वा प्रणिपत्य क्षमापयेत्। अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वृक्षोत्सवं बुधः
आचार्याला दुप्पट देऊन, वाकून क्षमा मागावी. जो ज्ञानी माणूस हा वृक्षोत्सव या पद्धतीने करतो—
सर्वान्कामानवाप्नोति पदं चानन्तमश्नुते। यश्चैवमपि राजेन्द्र वृक्षं संस्थापयेद्बुधः
तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो आणि अनंत पद प्राप्त करतो. राजाधिराज, जो ज्ञानी माणूस अशाच प्रकारे झाड लावतो—
सोपि स्वर्गे वसेद्राजन्यावदिंद्रायुतत्रयम्। भूतान्भव्यांश्च मनुजांस्तारयेद्रोमसंमितान्
तोही स्वर्गात त्र्याहत्तर हजार इंद्रांच्या वर्षांएवढा काळ राहतो आणि आपल्या अंगावरील केसांच्या संख्येइतक्या भूत, भविष्य मनुष्यांना तारतो.
परमां सिद्धिमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभाम्। य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वापि मानवः
तो सर्वोच्च सिद्धी प्राप्त करतो, जी पुन्हा मिळवणं कठीण आहे. जो मनुष्य हे नेहमी ऐकतो किंवा दुसऱ्यांना ऐकवतो—
सोपि संपूज्यते देवैर्ब्रह्मलोके महीयते। अपुत्रस्य च पुत्रित्वं पादपा एव कुर्वते
तोही देवांकडून पूजिला जातो आणि ब्रह्मलोकात त्याचा सन्मान होतो. ज्याला मुलं नाहीत, त्याला झाडंच मुलांसारखी साथ देतात.
तीर्थेषु पिंडदानादीन्रोपकाणां ददंति ते। यत्नेनापि च राजेंद्र अश्वत्थारोपणं कुरु
तीर्थस्थळी पिंडदानासारख्या विधींचे फळ ही झाडं देतात. म्हणून, राजन, जरी कष्टाने का होईना, पण अश्वत्थाचं झाड लावावं.
स ते पुत्रसहस्रस्य कृत्यमेकः करिष्यति। धनी चाश्वत्थवृक्षेण अशोकः शोकनाशनः
ते एक झाड हजार मुलांचं पुण्य फळ देईल. अश्वत्थ झाड धन देते आणि अशोक झाड दुःख दूर करतं.
प्लक्षो यज्ञप्रदः प्रोक्तः क्षीरी चायुःप्रदः स्मृतः। जंबुकी कन्यकादात्री भार्यादा दाडिमी तथा
प्लक्ष झाड यज्ञाचं फळ देतं असं सांगितलं आहे, क्षीरी झाड आयुष्य वाढवतं, जांभूळ झाड मुली देतं आणि डाळिंब झाड पत्नी मिळवून देतं.
अश्वत्थो रोगनाशाय पलाशो ब्रह्मदस्तथा। प्रेतत्वं जायते पुंसो रोपयेद्यो विभीतकम्
अश्वत्थ झाड रोग नाहीसे करतं, पळस झाड ब्रह्मपद देतं. पण जो विभीतक झाड लावतो, त्याला प्रेतावस्था मिळते.
अंकोले कुलवृद्धिस्तु खादिरेणाप्यरोगिता। निंबप्ररोहकाणां तु नित्यं तुष्येद्दिवाकरः
अंकोळ झाड वंश वाढवतं आणि खैर झाड आरोग्य देतं. ज्यांनी नीमाची रोपं लावली, त्यांच्यावर सूर्य नेहमी प्रसन्न असतो.