उत्तराभिमुखां न्युब्जां जलमध्ये तु कारयेत्। आथर्वणेन सुस्नातां पुनर्मायां तथैव च
ती पात्र उत्तर दिशेकडे तोंड करून पाण्यात ठेवावी; अथर्ववेदातील मंत्रांनी, स्नान करून, पुन्हा मायामंत्राने विधी करावा.
आपोहिष्ठेति मंत्रेण क्षिप्त्वागत्य च मंडपं। पूजयित्वा सदस्यान्वै बलिं दद्यात्समंततः
'आपो हिष्ठ' या मंत्राचा उच्चार करून, पात्र ठेवून परत मंडपात यावे; मग सभासदांची पूजा करून सर्वत्र नैवेद्य द्यावा.
पुनर्दिनानि होतव्यं चत्वारि राजसत्तम। चतुर्थीकर्म कर्त्तव्यं देयं तत्रापि शक्तितः1.27.
राजन, पुन्हा चार दिवस होम करावा; चौथ्या दिवशीचे कर्म करावे आणि तेथे आपल्या शक्तीनुसार दान द्यावे.
कृत्वा तु यज्ञपात्राणि यज्ञोपकरणानि च। ऋत्विग्भ्यस्तु समं दद्यान्मंडपं विभजेत्पुनः
यज्ञाची पात्रे आणि साहित्य तयार करून, ते सर्व ऋत्विजांना समान वाटावे आणि नंतर मंडप पुन्हा विभागावा.
हेमपात्रीं च शय्यां च विप्राय च निवेदयेत्। ततः सहस्रं विप्राणामथवाऽष्टशतं तथा
सोन्याची पात्र आणि शय्या एखाद्या ब्राह्मणाला द्यावी; त्यानंतर हजार ब्राह्मणांना, किंवा आठशे जणांना,
भोजनीयं यथाशक्ति पंचाशद्वाथ विंशतिः। एवमेष पुराणेषु तटाकविधिरुच्यते
आपल्या सामर्थ्यानुसार पन्नास किंवा वीस ब्राह्मणांना जेवण द्यावे; असेच हे तळ्याचे विधी पुराणांत सांगितले आहेत.
कूपवापीषु सर्वासु तथा पुष्करिणीषु च। एष एव विधिर्दृष्टः प्रतिष्ठासु तथैव च
सर्व विहिरी, बंधारे आणि पुष्करणींसाठी, तसेच प्रतिष्ठेसाठीही हाच विधी सांगितला आहे.
मंत्रतस्तु विशेषः स्यात्प्रासादोद्यानभूमिषु। अयं त्वशक्तावर्धेन विधिर्दृष्टः स्वयंभुवा
मंदिर आणि बागेच्या भूमीसाठी मात्र वेगळा मंत्र असतो; हा विधी, आपल्या शक्तीनुसार, स्वयंभूने सांगितला आहे.
स्वल्पेष्वेकाग्निवत्कार्यो वित्तशाठ्यविवर्जितैः। प्रावृट्काले स्थितं तोयमग्निष्टोमसमं स्मृतम्
लहान कामांसाठी एकच अग्निहोत्रासारखा विधी करावा, आणि तोही लोभ नसलेल्यांनी; पावसाळ्यातील पाणी अग्निष्टोम यज्ञासारखे मानले जाते.
शरत्कालस्थितं यत्स्यात्तदुक्तफलदायकम्। वाजपेयातिरात्राभ्यां हेमंते शिशिरे स्थितम्
शरद ऋतूत असलेले पाणी सांगितलेल्या फळांना देते; हेमंत आणि शिशिर ऋतूत वाजपेय व अतिरात्र यज्ञासमान फळ मिळते.
अश्वमेधसमं प्राहुर्वसंतसमये स्थितम्। ग्रीष्मेपि यत्स्थितं तोयं राजसूयाद्विशिष्यते
वसंत ऋतूत असलेले पाणी अश्वमेध यज्ञासारखे मानले जाते; आणि उन्हाळ्यातील पाणी राजसूय यज्ञापेक्षा श्रेष्ठ ठरते.
एतान्महाराज विशेषधर्मान्करोति चोर्व्यामतिशुद्धबुद्धिः। स याति ब्रह्मालयमेव शुद्धः कल्पाननेकान्दिवि मोदते च
राजन, जो कोणी या विशेष धर्मांचे पालन अत्यंत शुद्ध बुद्धीने पृथ्वीवर करतो, तो शुद्ध होऊन ब्रह्मलोकात जातो आणि स्वर्गात अनेक कल्प आनंदाने घालवतो.
अनेकलोकान्विचरन्स्वरादीन्भुक्त्वा परार्धद्वयमङ्गनाभिः। सहैव विष्णोः परमं पदं यत्प्राप्नोति तद्योगबलेन भूयः
अनेक लोकांमध्ये विहार करून, स्वर्गादी लोकांचा दोन परार्ध काळ स्त्रियांसह उपभोग घेतल्यावर, तो योगशक्तीने पुन्हा विष्णूचे परमपद प्राप्त करतो.
भीष्म उवाच। पादपानां विधिं ब्रह्मन्यथावद्विस्तराद्वद। विधिना येन कर्त्तव्यं पादपारोपणं बुधैः
भीष्म म्हणाले: ब्रह्मन्, झाडे लावण्याचा विधी सविस्तर सांग, आणि ज्ञानी लोकांनी झाडे कशी लावावीत तेही सांग.
ये च लोकाः स्मृता येषां तानिदानीं वदस्व मे। पुलस्त्य उवाच। पादपानां विधिं वक्ष्ये तथैवोद्यानभूमिषु
ज्या लोकांचे फळ सांगितले आहे तेही मला सांग. पुलस्त्य म्हणाले: मी झाडे लावण्याचा विधी आणि बागेच्या भूमीसाठीही सांगतो.
तटाकविधिवत्सर्वं समाप्य जगतीश्वर। ऋत्विङ्मंडपसंभारमाचार्यं चापि तद्विधं
जगाच्या अधिपती, तळ्याच्या विधीप्रमाणेच सर्व काही करावे; त्यात ऋत्विज, मंडप आणि तशाच प्रकारचा आचार्य यांची व्यवस्था करावी.
पूजयेद्ब्राह्मणांस्तद्वद्धेमवस्त्रानुलेपनैः। सर्वौषध्युदकैः सिक्तान्दध्यक्षतविभूषितान्
त्याने ब्राह्मणांची पूजा सोनं, वस्त्रं आणि उटणं देऊन करावी. त्यांना सर्व प्रकारच्या औषधी पाण्याने शिंपडावं, दही, अक्षता आणि दागिन्यांनी त्यांना सजवावं.
वृक्षान्माल्यैरलंकृत्य वासोभिरभिवेष्टयेत्। सूच्या सौवर्णया कार्यं सर्वेषां कर्णवेधनं
झाडांना फुलांच्या माळांनी सजवावं आणि वस्त्रांनी गुंडाळावं. सर्व झाडांसाठी सोन्याच्या सुईने कान टोचावे.
अंजनं चापि दातव्यं तद्वद्धेमशलाकया। फलानि सप्त चाष्टौ वा कालधौतानि कारयेत्
त्याचप्रमाणे सोन्याच्या काडीने अंजन द्यावं. सात किंवा आठ फळं योग्य वेळी धुऊन तयार ठेवावीत.
प्रत्येकं सर्ववृक्षाणां वेद्यांतान्यधिवासयेत्। धूपोत्र गुग्गुलुः श्रेष्ठस्ताम्रपात्रेष्वधिष्ठितान्
प्रत्येक झाडासाठी वेदीवर नैवेद्य ठेवावा. तांब्याच्या पात्रात ठेवलेला उत्तम गूगुळ धूप म्हणून वापरावा.
सप्तधान्यस्थितान्कृत्वा वस्त्रगंधानुलेपनैः। कुंभान्सर्वेषु वृक्षेषु स्थापयित्वावनीश्वर
सुगंधी वस्त्रं आणि उटणं लावून सात धान्ये ठेवावीत आणि हे सर्व कुंभ प्रत्येक झाडाजवळ ठेवावेत, हे पृथ्वीच्या राजांनो.
पूजयित्वा दिनांते च कृत्वा बलिनिवेदनम्। यथावल्लोकपालानामिंद्रादीनां विधानतः
पूजा करून दिवसाच्या शेवटी नैवेद्य अर्पण करावा आणि इंद्रादी लोकपालांसाठी योग्य विधीने पूजा करावी.
वनस्पतेरधिवास एवं कार्यो द्विजातिभिः। ततः शुक्लांबरधरान्सौवर्णकृतमेखलान्
अशी झाडांची प्रतिष्ठा द्विजांनी करावी. त्यानंतर पांढरी वस्त्रं आणि सोन्याच्या मेखला घातलेले लोक—
सकांस्यदोहां सौवर्णशृंगाभ्यामतिशालिनीं। पयस्विनीं वृक्षमध्यादुत्सृजेद्गामुदङ्मुखीम्
कांस्याच्या पेल्यांनी आणि सोन्याच्या शिंगांनी युक्त, उत्तम आणि दूध देणारी गाय, झाडांच्या मध्ये, उत्तर दिशेला तोंड करून सोडावी.
ततोभिषेकमंत्रेण वाद्यमंगलगीतकैः। ऋग्यजुःसाममंत्रैश्च वारुणैरभितस्तदा
मग अभिषेक मंत्राने, वाद्य आणि मंगलगीतांसह, ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि वरुण मंत्रांनी सर्वत्र अभिषेक करावा.
तैरेव कुंभैः स्नपनं कुर्युर्ब्राह्मणपुंगवाः। स्नातः शुक्लांबरधरो यजमानोभिपूजयेत्
त्याच कुंभांनी ब्राह्मणश्रेष्ठांनी स्नान घालावं. यजमानाने स्नान करून पांढरी वस्त्रं घालून पूजा करावी.
गोभिर्विभवतः सर्वानृत्विजः ससमाहितान्। हेमसूत्रैः सकटकैरंगुलीयैः पवित्रकैः
सर्व ऋत्विजांना, त्यांच्या सामर्थ्यानुसार, गायी, सोन्याच्या दोऱ्या, कडे, अंगठ्या आणि पवित्र धागे देऊन सन्मान करावा.
वासोभिः शयनीयैश्च तथोपस्करपादुकैः। क्षीराभिषेचनं कुर्याद्यावद्दिनचतुष्टयम्
वस्त्रं, झोपायची चादर, भांडी आणि पादत्राणे देऊन, चार दिवस दूधाने अभिषेक करावा.
होमश्च सर्पिषा कार्यो यवैः कृष्णतिलैरपि। पलाशसमिधः शस्ताश्चतुर्थेऽह्नि तथोत्सवः
तुपाने, जव आणि काळ्या तीळांनी होम करावा. पलाशाच्या समिधा उत्तम आहेत. चौथ्या दिवशी उत्सव करावा.
दक्षिणा च पुनस्तद्वद्देया तत्रापि शक्तितः। यद्यदिष्टतमं किचित्तत्तद्दद्यादमत्सरी
तिथे पुन्हा पूर्वीसारखीच दक्षिणा आपल्या शक्तीनुसार द्यावी. जे सर्वात प्रिय असेल ते द्वेष न ठेवता द्यावं.