शूद्रोपि परया भक्त्या पाषंडालापवर्जितः। सोमाय शांताय नमोस्तु पादावनंतधाम्नेति च जानुजंघे। ऊरुद्वयं चापि जलोदराय संपूजयेन्मेढ्रमनंगधाम्ने
शूद्रानेही, जर त्याच्यात अत्यंत भक्ती असेल आणि नास्तिक बोलणे टाळले, तर त्याने शांत सोमदेवाच्या पायांना आणि पोटऱ्यांना 'अनंत धामाला नमस्कार' असे म्हणत पूजा करावी. दोन्ही मांडी जलोदरा म्हणून, आणि गुप्तेंद्रिय कामधाम म्हणून पूजावे.
नमोनमः कामसुखप्रदाय कटिः शशांकस्य सदार्चनीयः। तथोदरं चाप्यमृतोदराय नाभिः शशांकाय नमोभिपूज्या
सुख आणि आनंद देणाऱ्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. चंद्राच्या कटीला नेहमी पूजा करावी. तसेच पोट अमृतोदरा म्हणून, आणि नाभी चंद्र म्हणून नम्रतेने पूजावी.
नमोस्तु चंद्राय मुखं च नित्यं दंता द्विजानामधिपाय पूज्याः। हास्यं नमश्चंद्रमसेऽभिपूज्यमोष्ठौ तु कौमोदवनप्रियाय
चंद्राला नमस्कार, आणि त्याचे मुख नेहमी पूजावे. दात हे द्विजांचा अधिपती म्हणून पूजावेत. हास्य चंद्रमस म्हणून, आणि ओठ कुमुदवनाला प्रिय म्हणून पूजावेत.
नासा च नाथाय वरौषधीनामानंदबीजाय पुनर्भ्रुवौ च। नेत्रद्वयं पद्मनिभं तथेंदोरिंदीवरव्यासकराय शौरेः
नाक श्रेष्ठ औषधींचा स्वामी म्हणून, भुवया आनंदाचा बीज म्हणून पूजाव्यात. दोन्ही डोळे कमळासारखे चंद्राचे, आणि हात निळ्या कमळांची निर्मिती करणारे म्हणून, हे शौरी, पूजावेत.
नमः समस्ताध्वरपूजिताय कर्णद्वयं दैत्यनिषूदनाय। ललाटमिंदोरुदधिप्रियाय केशाः सुषुम्नाधिपतेः प्रपूज्याः
सर्व यज्ञांत पूजिला जाणारा याला नमस्कार. दोन्ही कान दैत्यांचा नाश करणारे म्हणून पूजावेत. कपाळ चंद्राच्या प्रियाला, आणि केस सुषुम्नाधिपतीचे म्हणून पूजावेत.
शिरः शशांकाय नमो मुरारेर्विश्वेश्वरायाथ नमः किरीटं। पद्मप्रिये रोहिणीनाम लक्ष्मि सौभाग्यसौख्यामृतसागराय
डोके चंद्राचे म्हणून पूजावे; मुरारी आणि विश्वेश्वर यांना नमस्कार. किरीट हे पद्मप्रिय, रोहिणी नावाच्या लक्ष्मीला, सौभाग्य, सुख आणि अमृताच्या सागराला प्रिय म्हणून पूजावे.
दैवीं च संपूज्य सुगंधिपुष्पैर्नैवेद्यधूपादिभिरिंदुपत्नीम्। सुप्त्वा तु भूमौ पुनरुत्थितो यः स्नात्वा च विप्राय हविष्यभुक्तः
चंद्रपत्नी देवीची सुगंधी फुले, नैवेद्य, धूप इत्यादींनी पूजा करावी. मग जमिनीवर झोपावे. उठल्यावर स्नान करून ब्राह्मणाला भोजन द्यावे.
देयः प्रभाते सहिरण्य वारिकुंभो नमः पापविनाशनाय। संप्राश्य गोमूत्रममांसमन्नमक्षारमष्टावथ विंशतिं च
सकाळी सोन्याचा जलकुंभ 'पापांचा नाश करणाऱ्याला नमस्कार' असे म्हणत द्यावा. गायीचे मूत्र प्राशन करून, मांसाशिवाय आणि मिठाशिवाय अन्न आठ किंवा वीस वेळा घ्यावे.
ग्रासांश्च त्रीन्सर्पियुतानुपोष्य भुक्त्वेतिहासं शृणुयान्मुहूर्तं । कदंबनीलोत्पलकेतकानि जातिःसरोजं शतपत्रिका च
तुपात मिसळलेले तीन घास घ्यावेत, उपवास करावा आणि काही काळ कथा ऐकावी. कदंब, निळकमळ, केतकी, जाई, कमळ, शतपत्री ही फुले वापरावीत.
अम्लानपुष्पाण्यथ सिंदुवारं पुष्पं पुनर्भारतमल्लिकायाः। शुक्लं च पुष्पं करवीरपुष्पं श्रीचंपकं चंद्रमसे प्रदेयम्
कोमेजलेली नसलेली फुले, सिंदुवार, पुन्हा मल्लिकेची फुले, पांढरी फुले, करवीर, श्रीचंपक ही फुले चंद्रमसाला अर्पण करावीत.
श्रावणादिषु मासेषु क्रमादेतानि सर्वदा। यस्मिन्मासे व्रतादिः स्यात्तत्पुष्पैरर्चयेद्धरिम्
श्रावणपासून पुढील प्रत्येक महिन्यात ही फुले अनुक्रमे अर्पण करावीत. ज्या महिन्यात व्रत केले जाते, त्या महिन्यात त्या फुलांनी हरिपूजा करावी.
एवं संवत्सरं यावदुपोष्य विधिवन्नरः। व्रतांते शयनं दद्याच्छयनोपस्करान्वितम्
असे वर्षभर नीट व्रत पाळावे. व्रताच्या शेवटी, गादी-उशा यांसह शय्यादान करावे.
रोहिणीचंद्रमिथुनं कारयित्वा तु कांचनम्। चंद्रः षडंगुलः कार्यो रोहिणी चतुरंगुला
रोहिणी आणि चंद्राची सोन्याची मूर्ती तयार करावी; चंद्र सहा बोटांचा, आणि रोहिणी चार बोटांची असावी.
मुक्ताफलाष्टकयुतां सितनेत्रसमन्विताम्। क्षीरकुंभोपरि पुनः कांस्यपात्राक्षतान्विताम्
ती मूर्ती आठ मोत्यांनी आणि पांढऱ्या डोळ्यांनी सुशोभित असावी. ती दूधाच्या कलशावर ठेवावी, पुन्हा कांस्याच्या पात्रात अक्षता ठेवाव्यात.
दद्यान्मंत्रेण पूर्वाह्णे शालीक्षुफलसंयुताम्। श्वेतामथ सुवर्णास्यां रौप्यखुरसमन्विताम्
मंत्र म्हणत सकाळी तांदळासोबत ऊसाचे फळ द्यावे. नंतर पांढऱ्या भांड्यात, सोन्याचा तोंड असलेले आणि चांदीचा खुर जोडलेले ते ठेवावे.
सवस्त्रभाजनां धेनुं तथा शंखं च भाजनम्। भूषणैर्द्विजदाम्पत्यमलंकृत्य गुणान्वितं
वस्त्र आणि भांडे असलेली गाय, तसेच शंखाचे भांडे द्यावे. गुणी ब्राह्मण दांपत्याला दागिने घालून सजवावे.
चंद्रोयं विप्ररूपेण सभार्य इति कल्पयेत्। यथा ते रोहिणी कृष्ण शयनं न त्यजेदपि
त्या ब्राह्मणाला आणि त्याच्या पत्नीला चंद्रासारखे समजावे, जसे रोहिणी कधीही कृष्णाच्या शय्येला सोडत नाही.
सोमरूपस्य वैतद्वन्न मे भेदो विभूतिभिः। यथा त्वमेव सर्वेषां परमानंदमुक्तिदः
चंद्राच्या स्वरूपात आणि या स्वरूपात तेजाने काहीही फरक नाही. जसे तू सर्वांना सर्वोच्च आनंद आणि मुक्ती देतोस.
भुक्तिर्मुक्तिस्तथा भक्तिस्त्वयि चंद्र दृढास्तु मे। इति संसारभीतस्य मुक्तिकामस्य चानघ
हे चंद्रा, माझ्यात तुझ्यावरील भक्ती, भोग आणि मुक्ती नेहमी दृढ राहो. कारण संसाराची भीती असलेल्या आणि मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांसाठी हेच श्रेष्ठ आहे.
रूपारोग्यायुषामेतद्विधायकमनुत्तमम्। इदमेव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं नृप
हे सौंदर्य, आरोग्य आणि दीर्घायुष्य देणारे श्रेष्ठ आहे. राजन, हेच नेहमी पितरांना प्रिय असते.
त्रैलोक्याधिपतिर्भूत्वा सप्तकल्पशतत्रयम्। चंद्रलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्
तीनशे सात कल्पेपर्यंत त्रैलोक्याचा स्वामी होऊन, नंतर चंद्रलोक मिळतो, जिथून पुन्हा येणे फार कठीण असते.
नारी वा रोहिणीचंद्रशयनं या समाचरेत्। सापि तत्फलमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्
कोणतीही स्त्री जर रोहिणी-चंद्र शय्या विधी करेल, तिलाही तेच फळ मिळते, जिथून पुन्हा येणे कठीण असते.
इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधुमथनार्चनमिंदुकीर्तनेन। मतिमपि च ददाति सोपि शौरेर्भवनगतः परिपूज्यतेमरौघैः
जो कोणी मधुमथनाची पूजा आणि चंद्राचे कीर्तन वाचतो किंवा ऐकतो, आणि मन लावतो, तोही शौरिकाच्या निवासात देवांच्या समूहाकडून पूजिला जातो.
भीष्म उवाच। तटाकारामकूपेषु वापीषु नलिनीषु च। विधिं वदस्व मे ब्रह्मन्देवतायतनेषु च
भीष्म म्हणाले: तळे, बाग, विहिरी, पाणवठे आणि कमळाच्या तलावात, तसेच देवळांमध्ये विधी कसा करावा, ते मला सांग, हे ब्राह्मण.
के तत्र ऋत्विजो विप्रा वेदी वा कीदृशी भवेत्। दक्षिणाबलयः कालः स्थानमाचार्य एव च
तेथे यजमान कोण असावेत, ब्राह्मण कसे असावेत, वेदी कशी असावी, दक्षिणा, शक्ती, वेळ, जागा आणि आचार्य कोण असावा, हे सांग.
द्रव्याणि कानि शस्तानि सर्वमाचक्ष्व सुव्रत। पुलस्त्य उवाच। शृणु राजन्महाबाहो तटाकादिषु यो विधिः
कुठली द्रव्ये योग्य आहेत, हे सर्व मला सांग, हे उत्तम व्रतधारी. पुलस्त्य म्हणाले: राजन, तळे वगैरे ठिकाणी जो विधी आहे, तो ऐक.
पुराणेष्वितिहासोयं पठ्यते राजसत्तम। प्राप्य पक्षं शुभं शुक्लं संप्राप्ते चोत्तरायणे
हे पुराणांत सांगितलेले आख्यान आहे, राजन. शुभ शुक्ल पक्ष आणि उत्तरायण सुरू झाल्यावर हे करावे.
पुण्येह्नि विप्रैः कथिते कृत्वा ब्राह्मणवाचनम्। अशुभैर्वर्जिते देशे तटाकस्य समीपतः
ब्राह्मणांनी सांगितलेल्या पवित्र दिवशी, ब्राह्मणांचे वाचन करून, अशुभ गोष्टी नसलेल्या जागी, तळ्याजवळ हे करावे.
चतुर्हस्तां समां वेदीं चतुरश्रां चतुर्मुखीम्। तथा षोडशहस्तः स्यान्मंडपश्च चतुर्मुखः
वेदी चार हातांची, चौकोनी आणि चार तोंडांची असावी. मंडप सोळा हातांचा आणि तोही चार तोंडांचा असावा.
वेद्यास्तु परितो गर्तारत्निमात्रास्त्रिमेखलाः। नव सप्ताथ वा पंच ऋजुवक्त्रा नृपात्मज
वेदीच्या आजूबाजूला एक हात रुंदीच्या तीन खंदकांच्या पट्ट्या असाव्यात. त्या सरळ आणि नव, सात किंवा पाच असाव्यात, राजकुमार.