ततोर्चयेद्विप्रवरं रक्तमाल्यांबरादिभिः। दद्यात्तेनैव मंत्रेण भौमं गोमिथुनान्वितम्
मग त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाची लाल फुलांच्या माळा, वस्त्र वगैरे देऊन पूजा करावी. त्याच मंत्राने जमीन आणि गाय-म्हशीचं जोड द्यावं.
शय्यां च शक्तिमान्दद्यात्सर्वोपस्करसंयुताम्। यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे
सर्व वस्तूंसह एक गादीही द्यावी. जगात ज्याला जे सर्वात प्रिय आहे, आणि घरात त्याला जे आवडतं तेही द्यावं.
तत्तद्गुणवते देयं दत्तस्याक्षयमिच्छता। ततः प्रदक्षिणं कृत्वा विसृज्य द्विजसत्तमम्
ज्याच्याकडे हे गुण आहेत, त्याला हे सर्व द्यावं, आणि दानाचं फळ अखंड राहावं असं ज्याला वाटतं त्याने असं करावं. मग त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाची प्रदक्षिणा करून त्याला सन्मानाने निरोप द्यावा.
नक्तं क्षीराशनं कुर्यादेवं चांगारकाष्टकम्। चतुरो वाथ वातस्य यत्पुण्यं तद्वदामि ते
रात्रभर उपवास करून फक्त दूध प्यावं, आणि आठ कोळशांचे तुकडे वापरून विधी करावा. आता मी तुला याचं पुण्य सांगतो.
रूपसौभाग्यसंपन्नः पुमान्जन्मनि जन्मनि। विष्णौ वाथ शिवे भक्तः सप्तद्वीपाधिपो भवेत्
असा पुरुष जन्मोजन्मी रूप, सौभाग्य आणि संपत्तीने युक्त होतो. तो विष्णू किंवा शिवभक्त होतो आणि सातही द्वीपांचा राजा बनतो.
सप्तकल्पसहस्राणि रुद्रलोके महीयते। तस्मात्वमपि दैत्येंद्र व्रतमेतत्समाचर
सात हजार कल्पपर्यंत तो रुद्रलोकात सन्मानित होतो. म्हणून, दैत्याधिपती, तूही हे व्रत अवश्य कर.
इत्येवमुक्तो भुगुनंदनेन चकार सर्वं व्रतमेव दैत्यः। त्वं चापि राजन्कुरु सर्वमेतद्यतोक्षयं वेदविदो वदंति
भृगुनंदनाने असं सांगितल्यावर त्या दैत्याने सगळं व्रत केलं. राजन, वेदज्ञ लोक याला अक्षय मानतात, म्हणून तूही हे सर्व कर.
शृणोति यश्चैनमनन्यचेतास्तस्यापि सर्वं भगवान्विधत्ते
जो कोणी हे एकाग्रतेने ऐकतो, त्यालाही भगवान सर्व काही देतो.
भीष्म उवाच। उपवासेष्वशक्तस्य तदेव फलमिच्छतः। अनभ्यासेन रोगाद्वा किमिष्टं व्रतमुच्यताम्
भीष्म म्हणाले: जो उपवास करू शकत नाही, पण तसंच फळ हवं आहे, किंवा सराव नसल्याने, आजारपणामुळे—त्याच्यासाठी कोणतं व्रत सांगितलं आहे?
पुलस्त्य उवाच। उपवासेष्वशक्तानां नक्तं भोजनमिष्यते। यस्मिन्व्रते तदप्यत्र श्रूयतां वै व्रतं महत्
पुलस्त्य म्हणाले: जे उपवास करू शकत नाहीत, त्यांना फक्त रात्री जेवण चालतं. ज्यात हे व्रत आहे, ते मोठं व्रत मी सांगतो, ऐक.
आदित्यशयनं नाम यथावच्छंकरार्चनम्। येषु नक्षत्रयोगेषु पुराणज्ञाः प्रचक्षते
आदित्यशयन नावाचं शंकराचं पूजन, जसं सांगितलं आहे, ते कोणत्या नक्षत्रांच्या संयोगाला करावं असं पुराणज्ञ लोक सांगतात.
यदा हस्तेन सप्तम्यामादित्यस्य दिनं भवेत्। सूर्यस्य चापि संक्रांतिस्तिथिस्सा सार्वकामिकी
जेव्हा सप्तमीला हस्त नक्षत्र येतं आणि तो दिवस सूर्याचा असतो, किंवा सूर्याची संक्रांती असते, तेव्हा ती तिथी सर्व इच्छा पूर्ण करणारी मानली जाते.
उमामहेश्वरस्यार्चामर्चयेत्सूर्यनामभिः। सूर्यार्चां शिवलिगं च उभयं पूजयेद्यतः
उमा आणि महेश्वर यांच्या मूर्तींचं पूजन सूर्याचं नाव घेऊन करावं. सूर्यपूजन आणि शिवलिंगाचं पूजन दोन्ही एकत्र करावं.
उमापते रवेश्चापि न भेदः क्वचिदिष्यते। यस्मात्तस्मान्नृपश्रेष्ठ गृहे भानुं समर्चयेत्
उमापती आणि रवि यांच्यात कुठेही फरक मानू नये. म्हणून, राजांमध्ये श्रेष्ठा, घरात भानूचं पूजन करावं.
हस्तेन सूर्याय नमोस्तुपादावर्काय चित्रासु च गुल्फदेशं। स्वातीषु जंघे पुरुषोत्तमाय धात्रे विशाखासु च जानुदेशम्
हस्त नक्षत्रात सूर्याच्या पायांना नमस्कार, चित्रा नक्षत्रात टाचांना, स्वाती नक्षत्रात पिंडऱ्यांना पुरुषोत्तम धात्याला, विशाखा नक्षत्रात गुडघ्यांना नमस्कार करावा.
तथानुराधासु नमोभि पूज्यमुरुद्द्वयं चैव सहस्रभानोः। ज्येष्ठास्वनंगाय नमोस्तु गुह्यमिन्द्रा यभीमाय कटिं च मूले
अनुराधा नक्षत्रात सहस्रकिरण असलेल्या सूर्याच्या दोन्ही मांड्यांना नमस्कार करावा; ज्येष्ठा नक्षत्रात अनंगाच्या गुप्तांगांना, मुळे नक्षत्रात भीमाच्या कटीला नमस्कार करावा.
पूर्वोत्तराषाढयुगे च नाभिं त्वष्ट्रे नमः सप्ततुरंगमाय। तीक्ष्णांशवे श्रवणे चाथ कुक्षिं पृष्ठं धनिष्ठासु विकर्तनाय
पूर्वाषाढा आणि उत्तराषाढा या दोन्ही नक्षत्रात सप्ताश्वधारी त्वष्ट्याच्या नाभीला नमस्कार करावा; श्रवण नक्षत्रात तिक्ष्णकिरणाच्या पोटाला, धनिष्ठा नक्षत्रात विकर्तनाच्या पाठीला नमस्कार करावा.
वक्षस्थलं ध्वांतविनाशनाय जलाधिपर्क्षे प्रतिपूजनीयम्। पूर्वोत्तरा भाद्रपदद्वये च बाहूत्तमश्चंडकराय पूज्यौ
शतभिषा नक्षत्रात अंधार नष्ट करणाऱ्या छातीचं पूजन करावं; पूर्वभाद्रपदा आणि उत्तरभाद्रपदा या दोन्ही नक्षत्रात चंडकराच्या उत्तम बाहूंचं पूजन करावं.
साम्नामधीशाय करद्वयं च संपूजनीयं नृप रेवतीषु। नखानि पूज्यानि तथाश्विनीषु नमोस्तु सप्ताश्वधुरंधराय
रेवती नक्षत्रात सामगानांचे अधिपती असलेल्या सूर्याच्या दोन्ही हातांचं पूजन करावं; अश्विनी नक्षत्रात सप्ताश्वधारीच्या नखांचं पूजन नमस्कार करून करावं.
कठोरधाम्ने भरणीषु कंठं दिवाकरायेत्यभिपूजनीयम्। ग्रीवाग्निपर्क्षे धरसंपुटे तु संपूजयेद्भारत रोहिणीषु
भरणी नक्षत्रात कठोरतेचं स्थान असलेल्या सूर्याच्या गळ्याचं पूजन 'दिवाकराय नम:' असं म्हणून करावं; रोहिणी नक्षत्रात अग्निस्थान असलेल्या ग्रीवेचं पूजन करावं.
मृगेर्चनीया रसना पुरारे रौद्रे तु दंता हरये नमस्ते। नमः सवित्रे इति शंकरस्य नासाभि पूज्या च पुनर्वसौ च
मृगशीर्ष नक्षत्रात पुरारिपूच्या जिभेचं पूजन करावं; आर्द्रा नक्षत्रात हराच्या दातांचं पूजन करावं; पुनर्वसू नक्षत्रात 'सवित्रे नम:' असं म्हणून शंकराच्या नाकाचं पूजन करावं.
ललाटमंभोरुहवल्लभाय पुष्येलकान्वेदशरीरधारिणे। सार्पे च मौलिविबुधप्रियाय मघासु कर्णाविति पूजनीयौ
पुष्य नक्षत्रात कमलासारख्या मुख असलेल्या प्रियाच्या कपाळाचं पूजन करावं; एलाका नक्षत्रात वेदशरीर धारण करणाऱ्याचं पूजन कपाळावर करावं; आश्लेषा नक्षत्रात देवांना प्रिय असलेल्या कानांचं पूजन करावं.
पूर्वासु गोब्राह्मणनंदनाय नेत्राणि संपूज्यतमानि शंभोः। अथोत्तराफाल्गुनि भे भ्रुवौ च विश्वेश्वरायेति च पूजनीये
पूर्वफाल्गुनी नक्षत्रात गाई आणि ब्राह्मणांना आनंद देणाऱ्या शंभूच्या डोळ्यांचं पूजन करावं; उत्तरफाल्गुनी नक्षत्रात विश्वेश्वराच्या भुवर्हूंचं पूजन करावं.
नमोस्तु पाशांकुशपद्मशूल कपालसर्पेन्दुधनुर्धराय। गयासुरानङ्गपुरांधकादि विनाशमूलाय नमः शिवाय
पाश, अंकुश, कमळ, त्रिशूल, कवटी, सर्प आणि चंद्रधनुष्य धारण करणाऱ्या, गायासुर, अनंग, पुर, अंधक इत्यादींचा नाश करणाऱ्या शिवाला नमस्कार.
इत्यादिकांगानि च पूजयित्वा विश्वेश्वरायेति शिरोभिपूज्यम्। अत्रापि भोक्तव्यमतैलमन्नममांसमक्षारमभुक्तशेषम्
अशा प्रकारे सर्व अंगांचं पूजन केल्यावर, 'विश्वेश्वराय' असं म्हणून डोक्याचं पूजन करावं. या वेळी तेल, मांस, मीठ किंवा उरलेलं अन्न खाऊ नये.
इत्येवं नृप नक्तानि कृत्वा दद्यात्पुनर्वसौ। शालेयतंडुलप्रस्थमौदुंबरमथो घृतम्
राजा, असं रात्रभर जागरण केल्यानंतर, पुनर्वसू नक्षत्रात शेतात पिकलेल्या तांदळाचा एक प्रस्थ, उंबर आणि तूप यांचा नैवेद्य द्यावा.
संस्थाप्य पात्रे विप्राय सहिरण्यं निवेदयेत्। सप्तमे वस्त्रयुग्मं तु पारणे त्वधिकं भवेत्
हे सर्व एका पात्रात ठेवून, सोन्यासह ब्राह्मणाला द्यावं; सप्तमीला व्रताच्या समाप्तीला दोन वस्त्रांचं दान करावं.
चतुर्दशे तु संप्राप्ते पारणे भारतादिके । ब्राह्मणं भोजयेद्भक्त्या गुडक्षीरघृतादिभिः
चौदाव्या दिवशी, व्रताची समाप्ती होताना, भारतादी नक्षत्रात, ब्राह्मणाला भक्तीने गूळ, दूध, तूप इत्यादी पदार्थांनी जेवू घालावं.
कृत्वा च कांचनं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम्। शुद्धमष्टांगुलं तच्च पद्मरागदलान्वितम्
आठ पाकळ्या आणि मध्यभागी कर्णिका असलेले, शुद्ध, आठ बोटे मोठे, कमळाच्या रंगाच्या पाकळ्यांनी सजवलेले सोन्याचे कमळ तयार करावे.
शय्यां सुलक्षणां कृत्वा विरुद्धग्रंथिवर्जिताम्। सोपधानवितानां च स्वास्तरावरणाश्रयाम्
गाठी किंवा दोष नसलेली, नीटस आणि सुंदर अशी शय्या तयार करावी. ती उशा, छत्र आणि मऊ चादरींनी मांडलेली असावी.