पानीयधारां शिरसि धारयेद्विष्णुतत्परः द्वितीया वेदी देवस्य तत्र पद्मं सकर्णिकम्
विष्णूभक्ताने पाण्याचा प्रवाह डोक्यावर घ्यावा; दुसऱ्या वेदीवर देवासाठी कर्णिका असलेले कमळ काढावे.
तस्य मध्ये स्थितं देवं कुर्याद्वै पुरुषोत्तमम् हस्तमात्रं च तत्कुण्डं कृत्वा तत्र त्रिमेखलम्४५ योनिवक्त्रं ततस्तस्मिन्ब्राह्मणैर्यवसर्पिषी तिलाञ्श्च विष्णुदेवत्यैर्मंत्रैरेवानले हुनेत्
त्याच्या मध्यभागी पुरुषोत्तम देवाची स्थापना करावी, हस्ताएवढी वेदी तयार करावी, तिथे तीन पट्ट्या आणि योनिरूप मुख असावे. ब्राह्मणांनी तिथे जौ, तूप आणि तिळांचे विष्णुसंकेत मंत्रांनी अग्नीत होम करावे.
कृत्वा तु वैष्णवं सम्यग्यागं तत्र प्रकल्पयेत् आज्यधारा मध्यमे तु कुंडे दद्यात्तु यत्नतः
वैष्णव यज्ञ नीट पार पाडल्यानंतर, तिथे समर्पणाची तयारी करावी. काळजीपूर्वक, मध्यभागी असलेल्या अग्निकुंडात तूपाची अखंड धार ओतावी.
क्षीरधारां देवदेवे वारिधारात्मनोपरि निष्पावार्धप्रमाणां वै धारामाज्यस्य पातयेत्
देवतांचा देव असलेल्या परमेश्वराच्या जलस्वरूप मूर्तीवर दूधाची धार ओतावी, आणि अर्धा निष्पाव मापाचे तूपही त्यावर सतत ओतावे.
स्वेच्छया क्षीरजलयोरविच्छिन्नां च शर्वरीं जलकुम्भान्महावीर्य स्थापयित्वा त्रयोदश
आपल्या इच्छेनुसार, संपूर्ण रात्र दूध आणि पाण्याची अखंड धार वाहू द्यावी; मोठ्या शक्तीचे तेरा जलकुंभ ठेवावेत.
भक्ष्यैर्नानाविधैर्युक्तान्सितवस्त्रैरलङ्कृतान् प्रतानौदुम्बरैः पात्रैः पञ्चरत्नसमन्वितैः।1.23.
विविध प्रकारच्या खाण्याच्या पदार्थांनी युक्त, पांढऱ्या वस्त्रांनी सजवलेले, उंबराच्या लाकडाच्या पात्रांमध्ये ठेवलेले आणि पंचरत्नांनी अलंकृत असे सर्व पदार्थ असावेत.
चतुर्भिर्बह्वृचैर्होमः कार्यस्तत्र उदङ्मुखैः रुद्रजाप्यश्चतुर्भिश्च यजुर्वेदपरायणैः
तिथे चार बहुवृच ऋचांचा पाठ करणारे, उत्तर दिशेकडे तोंड करून, होम करावा; आणि चार यजुर्वेद पारायण करणाऱ्यांनी रुद्र जप करावा.
वैष्णवानि च सामानि चतुर्भिः सामवेदिभिः एवं द्वादश वै विप्रान्वस्त्रमाल्यानुलेपनैः
चार सामवेद जाणकारांनी वैष्णव साम गावे; अशा प्रकारे, ब्राह्मणांनो, बारा पुरोहितांचा वस्त्रे, फुले आणि उटणे देऊन सन्मान करावा.
पूजयेदङ्गुलीयैश्च कटकैर्हेमसूत्रकैः वासोभिः शयनीयैश्च वित्तशाठ्यविवर्जितः
त्यांना अंगठ्यांच्या अंगठ्या, कडे, सोन्याच्या दोऱ्यांची दागिने, वस्त्रे आणि झोपायची चादरी देऊन, कुठलाही कंजूषपणा न करता पूजा करावी.
एवं क्षपातिवाह्या वै गीतमङ्गलनिःस्वनैः उपाध्यायस्य च पुनर्द्विगुणं सर्वमेव तु
अशी रात्र मंगल गीत आणि वाद्यांच्या गजरात घालवावी; आणि उपाध्यायासाठी सर्व काही दुहेरी प्रमाणात द्यावे.
ततः प्रभाते विमले समुत्थाय त्रयोदश गावो देयाः कुरुश्रेष्ठ सौवर्णशृङ्गसंवृताः
नंतर, स्वच्छ पहाटे उठून, तेरा गायी द्याव्यात, कुरूश्रेष्ठा, त्या सोन्याच्या शिंगांनी सजवलेल्या असाव्यात.
पयस्विन्यः शीलवत्यः कांस्यदोहसमन्विताः रौप्यखुराः सवत्साश्च चन्दनेनाभिभूषिताः
त्या गायी दूध देणाऱ्या, चांगल्या स्वभावाच्या, कांस्याच्या दूध काढायच्या पात्रांसह, चांदीच्या खुरांसह, प्रत्येक गायीला वासरू असावे आणि चंदनाने सुशोभित असाव्यात.
तास्तु तेषां ततो दत्वा भक्ष्यभोज्येन तर्पितान् कृत्वा वै ब्राह्मणान्सर्वान्छत्रैर्नानाविधैस्तथा
त्या गायी दिल्यानंतर, त्यांना खाण्यापिण्याने तृप्त करावे आणि सर्व ब्राह्मणांना विविध प्रकारच्या छत्र्या द्याव्यात.
भुक्त्वा चाक्षारलवणमात्मना च विसर्जयेत् अनुगम्य पदान्यष्टौ पुत्रभार्यासमन्वितः
नमक नसलेले जेवण करून, आपल्या मुलांसह आणि पत्नींसह, आठ पावले पायी चालत त्यांचा निरोप घ्यावा.
प्रीयतामत्र देवेशः केशवः क्लेशनाशनः एवं गुर्वाज्ञया कुम्भान्गाश्चैव शयनानि च
इथे देवांचा देव केशव, जो दुःख दूर करणारा आहे, तो प्रसन्न होवो; आणि गुरूच्या आज्ञेने जलकुंभ आणि शय्याही द्याव्यात.
वासांसि चैव सर्वेषां गृहाणि प्रापयेद्बुधः अभावे बहुशय्यानामेकामपि सुसंस्कृताम्
सर्वांना वस्त्रे द्यावीत; आणि अनेक शय्या नसतील, तरी एक तरी नीट सजवलेली शय्या द्यावी.
शय्यां दद्याद्गृही भीम सर्वोपस्करसंयुताम् इतिहासपुराणानि वाचयित्वा तु वाहयेत्
गृहस्थाने सर्व सामानासह शय्या द्यावी, भीम, आणि इतिहास-पुराणे वाचून दाखवून, ती शय्या त्यांच्याकडे पाठवावी.
तद्दिनं कुरुशार्दूल य इच्छेद्विपुलां श्रियम् तस्मात्त्वं सत्त्वमालंब्य भीमसेन विमत्सरः
त्या दिवशी, कुरूशार्दूल, जो कोणी मोठ्या संपत्तीची इच्छा करतो, त्याने, भीमसेन, द्वेष न ठेवता, सद्गुणाचा आधार घ्यावा.
कुरु व्रतमिदं सम्यक्स्नेहाद्गुह्यं मयोदितम् त्वया कृतमिदं वीर त्वन्नाम्ना च भविष्यति
हे व्रत मी तुला प्रेमाने आणि गुप्तपणे सांगितले आहे, ते नीट पार पाड; हे व्रत, वीर, तुझ्या नावाने ओळखले जाईल.
सा भीमद्वादशी ह्येषा सर्वपापहरा शुभा या तु कल्याणिनी नाम पुरा कल्पेषु पठ्यते
ही भीमद्वादशी अत्यंत शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे; पूर्वीच्या कल्पांमध्ये हिला कल्याणीनी असे नाव होते.
त्वं चादिकर्ता भव सौकरेस्मिन्कल्पे महावीर वरप्रधान यस्याः स्मृतेः कीर्तनतोप्यशेषं पापं प्रणष्टं त्रिदशाधिपस्य
तूच या सृष्टीचा आद्यकर्ता आहेस, महावीर, श्रेष्ठांमध्ये सर्वात श्रेष्ठ. ज्याच्या केवळ आठवणीने किंवा कीर्तीने, देवांचा अधिपती असलेले सर्व पाप नष्ट होते.
दृष्ट्वा च तामप्सरसामभीष्टां वेश्याकृतामन्यभवान्तरेषु। आभीरकन्या हि कुतूहलेन सैवोर्वशी सम्प्रति नाकपृष्ठे
स्वर्गातील सर्वात प्रिय अप्सरेला, जी मागील जन्मांत वेश्या झाली होती, तीच उत्सुकतेने आता गवळणीच्या रूपात स्वर्गात आहे.
जाताऽथ सा वैश्यकुलोद्भवापि पुलोमकन्या पुरुहूतपत्नी।। तत्रापि तस्याः परिचारिकेयं मम प्रिया सम्प्रति सत्यभामा
ती मग वैश्याच्या घरात जन्मली, पुलोमाची कन्या म्हणूनही, पुरुहूताची पत्नी म्हणूनही झाली; तिथेही ती तिची दासी होती, आणि आता माझी प्रिय सत्यभामा आहे.
कृतं पुरा मंगलमेतदेव द्विजात्मजा वेदवती बभूव
हेच पुण्यपूर्वक कृत्य पूर्वीही झाले होते, जेव्हा द्विजाच्या कन्या वेदवतीचा जन्म झाला होता.
अस्यां च कल्याणतिथौ विवस्वान्सहस्रधारेण सहस्ररश्मिः स्नातः पुरा मण्डलमेत्य तद्वत्तेजोमयं खेटपतिर्बभूव
या शुभ तिथीला, तेजस्वी सूर्य, हजार किरणांसह, इथे स्नान केला होता, आणि त्यामुळे ग्रहांचा स्वामी तेजाने उजळून निघाला.
इदमेवकृतं महेंद्रमुख्यैर्बहुभिर्देवसुरारिकोटिभिश्च फलमस्येह न शक्यते हि वक्तुं यदि जिह्वायुतकोटयो मुखे स्युः
हेच कृत्य इंद्रासह अनेक देवांनी, असंख्य देव-दानवांनी केले आहे; त्याचे फळ सांगता येणार नाही, जरी तोंडात कोट्यवधी जीभा असल्या तरी.
इदमनघशृणोति वक्ति भक्त्या परिपठतीह परोपकारहेतोः इह पंकजनाभभक्तिमान्भवेदथ शक्रस्य सपूज्यतामुपैति
जो कोणी हे दोषरहितपणे ऐकतो, भक्तीने म्हणतो, किंवा इथे दुसऱ्याच्या उपकारासाठी वाचतो, तो कमळनाभाच्या भक्तीत रमतो आणि इंद्रासारखा सन्मान मिळवतो.
कल्याणिनी नाम पुरा विसर्गे या द्वादशी माघसितेभिपूज्या सा पाण्डुपुत्रेण कृता भविष्यत्यंनतपुण्यानघभीमपूर्वा।७२ ब्रह्मोवाच वर्णाश्रमाणां प्रभवः पुराणेषु मया श्रुतः सदाचारश्च भगवान्धर्मशास्त्रांगविस्तरैः
पूर्वी 'कल्याणी' नावाची एक पवित्र द्वादशी होती, माघ महिन्यातील शुक्ल पक्षातील, जी पूजली जायची; ती पांडुपुत्राने केली होती, आणि पुढेही इतर पुण्यवान, भीमाच्या पुढाकाराने, करतील.
पण्यस्त्रीणां समाचारं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ईश्वर उवाच तस्मिन्नेव पुरे ब्रह्मन्सहस्राणि तु षोडश७४ वासुदेवस्य नारीणां भविष्यंत्यंबुजोद्भव ताभिर्वसंतसमये कोकिलालिकुलाकुले७५ पुष्पितोपवने फुल्लकल्हारसरसस्तटे निर्भरं सहपत्नीभिः प्रशस्ताभिरलंकृतः७६ रमयिष्यति विश्वात्मा कृष्णो यदुकुलोद्वहः कुरंगनयनः श्रीमान्मालतीकृतशेखरः७७ गच्छन्समीपमार्गेण सांबो जांबवतीसुतः साक्षात्कंदर्परूपेण सर्वाभरणभूषितः७८ अनंगशरतप्ताभिः साभिलाषमवेक्षितः प्रबुद्धो मन्मथस्तासां भविष्यति यदात्मनि७९ तदवेक्ष्य जगन्नाथस्सर्वज्ञो ध्यानचक्षुषा स्वयंप्रभुर्वक्ष्यति ता वो हरिष्यंति दस्यवः८० अपरोक्षं यतस्त्वेवं स्निग्धमेतद्विचिंतितम् ततः प्रसादितो देव इदं वक्ष्यति शार्ङ्गभृत्८१ ताभिः शापाभितप्ताभिर्भगवान्भूतभावनः उत्तराश्रितदाशानामुद्धर्ता ब्राह्मणप्रियः८२ उपदेक्ष्यत्यनंतात्मा भावि कल्याणकारकम् भवतीनामृषिर्दाल्भ्यो यद्व्रतं कथयिष्यति८३ इत्युक्त्वा ताः परित्यज्य गतोन्तर्धानमीश्वरः ततः कालेन महता भारावतरणे कृते८४ निवृत्ते मौसले तद्वत्केशवे दिवमागते शून्ये यदुकुले सर्वे चोरैरपि जितेर्जुने८५ हृतासु कृष्णपत्नीषु दाशभोग्यासु चार्बुदे तिष्ठंतीषु च दौर्गत्यसंतप्तासु चतुर्मुख८६ आगमिष्यति योगात्मा दाल्भ्योनाम महातपाः तास्तमर्घ्येण संपूज्य प्रणिपत्य पुनःपुनः८७ लालप्यमाना बहुशो वाष्पपर्याकुलेक्षणाः स्मरंत्यो विविधान्भोगान्दिव्यमाल्यानुलेपनान्८८ भर्त्तारं जगतामीशमनंतमपराजितम् दिव्यानुभावां च पुरींनानारत्नगृहाणि च८९ द्वारकावासिनः सर्वान्देवरूपान्कुमारकान् प्रश्नमेतं करिष्यंति मुनेरभिमुखंस्थिताः९० दस्युमिर्भगवन्सर्वाः परिभुक्ता वयं बलात् स्वधर्मश्च्यावितोस्माकमस्मिन्नः शरणं भवान्९१ आदिष्टोसि पुरा ब्रह्मन्केशवेन च धीमता कस्मादीशेन संयोगं प्राप्य वेश्यात्वमागताः९२ वेश्यानामपि यो धर्मस्तं नो ब्रूहि तपोधन कथयिष्ये वदत्तासां यद्दाल्भ्यश्चैकितायनः९३ दाल्भ्य उवाच जलक्रीडाविहारेषु पुरा सरसि मानसे भवतीनां सगर्वाणां नारदोभ्याशमागतः९४ हुताशनसुताः सर्वा भवत्योप्सरसः पुरा अप्रणम्यावलेपेन परिपृष्टः स योगवित्९५ कथं नारायणोस्माकं भर्त्ता स्यादित्युपादिश तस्माद्वरप्रदानं च शापश्चायमभूत्पुरा९६ शय्याद्वयप्रदानेन मधुमाधवमासयोः सुवर्णोपस्करोत्संगं द्वादश्यां शुक्लपक्षतः९७ भर्ता नारायणो नूनं भविष्यत्यन्यजन्मनि यदकृत्वा प्रणामं मे रूपसौभाग्यमत्सरात्९८ परिपृष्टोस्मि तेनाशु वियोगो वो भविष्यति चोरैरपहृताः सर्वा वेश्यात्वं समवाप्स्यथ९९ एवं नारदशापेन केशवस्य च शापतः वेश्यात्वमागताः सर्वा भवत्यः काममोहिताः1.23.१०० इदानीमपि यद्वक्ष्ये तच्छ्रणुध्वं वरांगनाः पुरा दैवासुरे युद्धे हतेषु शतशः सुरैः१०१ दानवासुरदैत्येषु राक्षसेषु ततस्ततः तेषां दारसहस्राणि शतशोथ सहस्रशः१०२ परिणीतानि यानि स्युर्बलाद्भुक्तानि यानि वै तानि सर्वाणि देवेशः प्रोवाच वदतां वरः१०३ वेश्याधर्मेण वर्तध्वमधुना नृपमंदिरे भक्तिमत्यो वरारोहास्तथा देवकुलेषु च१०४ राजतः स्वामिनश्चापि जीविकां च प्रलप्स्यथ भविष्यति च सौभाग्यं सर्वासामपि शक्तितः१०५ यः कश्चिच्छुल्कमादाय गृहमेष्यति वः सदा निश्छद्मनैवोपचर्यः प्रीतिभावैरदांभिकैः१०६ देवतानां पितॄणां च पुण्येह्नि समुपस्थिते गोभूहिरण्यधान्यानि प्रदेयानि च शक्तितः१०७ यद्व्रतं चोपदेक्ष्यामि तत्कुरुध्वं च सर्वशः संसारोत्तारणायालमेतद्वेदविदो विदुः१०८ यदा सूर्यदिने हस्तः पुष्यो वाथ पुनर्वसुः भवेत्सर्वौषधिस्नानं सम्यक्नारी समाचरेत्१०९ तदा पंचशरात्मा तु हरिस्सन्निधिमेष्यति अर्चयेत्पुंडरीकाक्षमनंगस्यानुकीर्तनैः११० कामाय पादौ संपूज्य जंघे वै मोहकारिणे मेढ्रं कंदर्पनिधये कटिं प्रीतिमते नमः१११ नाभिं सौख्यसमुद्राय वामनाय तथोदरम् हृदयं हृदयेशाय स्तनावाह्लादकारिणे११२ उत्कंठायेति वै कंठमास्यमानंदकारिणे वामांसं पुष्पचापाय पुष्पबाणाय दक्षिणम्११३ मानसायेति वै मालि विलोलायेति मूर्द्धजम् सर्वात्मने शिरस्तद्वद्देवदेवस्य पूजयेत्११४ नमः शिवाय शांताय पाशांकुशधराय च गदिने पीतवस्त्राय शंखचक्रधराय च११५ नमो नारायणायेति कामदेवात्मने नमः नमः शांत्यै नमः प्रीत्यै नमारेत्यै नमः श्रियै११६ नमः पुष्ट्यै नमस्तुष्ट्यै नमः सर्वार्थसंपदे एवं संपूज्य गोविंदमनंगात्मकमीश्वरम्११७ गंधमाल्यैस्तथा धूपैर्नैवेद्येन च भामिनी तत आहूय धर्मज्ञं ब्राह्मणं वेदपारगम्११८ अव्यंगमथ संपूज्य गंधपुष्पार्चनादिभिः शालेयतंडुलप्रस्थं घृतपात्रेण संयुतम्११९ तस्मै विप्राय वै दद्यान्माधवः प्रीयतामिति यथेष्टाहारसंभुक्तमेनं द्विजमनुत्तमम्१२० रत्यर्थं कामदेवोयमिति चित्ते च धारयेत् यद्यदिच्छति विप्रेंद्रस्तत्तत्कुर्याद्विलासिनी१२१ सर्वभावेन चात्मानमर्पयेत्स्मितभाषिणी एवमादित्यवारेण सर्वमेतत्समाचरेत्
तंडुलप्रस्थदानं च यावन्मासास्त्रयोदश ततस्त्रयोदशे मासि संप्राप्ते चास्य भामिनी
तीन महिन्यांच्या तेरा काळपर्यंत तांदळाचा एक प्रस्थ द्यावा; आणि तेराव्या महिन्यात, हे सुंदरिनी,
माझ्या मनात आहे की, वेश्यांचे आचार-विचार मी प्रत्यक्ष जाणून घ्यावेत.