सर्पिषा विश्वदहनं हुत्वा ब्राह्मणपुङ्गवैः सहैव पुण्डरीकाक्षं द्वादश्यां क्षीरभोजनम्
ब्राह्मणांसह तुपाने अग्निहोत्र करून, द्वादशीला पुण्डरीकाक्ष यांची पूजा करून, दुधाचे जेवण घ्यावे.
करिष्यामि यथात्मानं निर्विघ्नेनास्तु तच्च मे एवमुक्त्वा स्वपेद्भूमावितिहासकथां पुनः
'मी हे माझ्या शक्तीनुसार करीन, ते विघ्नरहित व्हावे' असे म्हणून, पुन्हा प्राचीन कथा ऐकत जमिनीवर झोपावे.
श्रुत्वा प्रभाते सञ्जाते नदीं गत्वा विशाम्पते स्नानं कृत्वा मुदा तद्वत्पाषण्डानभिवर्जयेत्
हे ऐकून, पहाटे नदीवर जाऊन, आनंदाने स्नान करावे आणि नास्तिक लोकांपासून दूर राहावे.
उपास्य सन्ध्यां विधिवत्कृत्वा च पितृतर्पणम् प्रणम्य च हृषीकेशं शेषपर्यङ्कशायिनम्
विधिपूर्वक संध्यावंदन आणि पितरांना तर्पण करून, शेषशय्या घेणाऱ्या हृषीकेशास वंदन करावे.
गृहस्य पुरतो भक्त्या मण्डपं कारयेद्बुधः चतुर्हस्तां शुभां कुर्याद्वेदीमरिनिषूदन
ज्ञानी माणसाने भक्तीभावाने घरासमोर चार हातांची शुभ मंडप उभारावी आणि वेदी तयार करावी.
चतुर्हस्तप्रमाणं तु विन्यसेत्तत्र तोरणम् मध्ये च कलशं तत्र माषमात्रेण सञ्युतम्
त्या ठिकाणी चार हात लांबीचे तोरण बांधावे आणि मध्यभागी काळ्या हरभऱ्याने भरलेला कलश ठेवावा.
छिद्रेण जलसम्पूर्णमधः कृष्णाजिने स्थितः तस्य धारां च शिरसा धारयेत्सकलां निशाम्
त्याखाली काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीवर पाण्याने भरलेला कलश ठेवावा आणि त्या छिद्रातून संपूर्ण रात्र पाण्याचा प्रवाह डोक्यावर सोडावा.
धाराभिर्भूरिभिर्भूरि फलं वेदविदो विदुः यस्मात्तस्मात्कुरुश्रेष्ठ कारयेत्प्रयतो द्विजः
वेदज्ञ लोक सांगतात की जितक्या अधिक पाण्याच्या धारा असतील तितके अधिक फळ मिळते, म्हणून कुरुश्रेष्ठा, श्रद्धेने ब्राह्मणाने हे करावे.
दक्षिणे चार्धचन्द्रं तु पश्चिमे वर्तुलं तथा अश्वत्थपत्राकारं च उत्तरेण तु कारयेत्
दक्षिणेला अर्धचंद्र, पश्चिमेला वर्तुळ आणि उत्तरेला अश्वत्थाच्या पानासारखे आकार करावे.
मध्ये तु पद्माकारं च कारयेद्वैष्णवो द्विजः पूर्वतो वेदिकां स्थो न स्थो न याम्ये च कल्पयेत्
मध्यभागी वैष्णव ब्राह्मणाने कमळाचा आकार करावा; पूर्व किंवा दक्षिण दिशेला वेदी करू नये.
पानीयधारां शिरसि धारयेद्विष्णुतत्परः द्वितीया वेदी देवस्य तत्र पद्मं सकर्णिकम्
विष्णूभक्ताने पाण्याचा प्रवाह डोक्यावर घ्यावा; दुसऱ्या वेदीवर देवासाठी कर्णिका असलेले कमळ काढावे.
तस्य मध्ये स्थितं देवं कुर्याद्वै पुरुषोत्तमम् हस्तमात्रं च तत्कुण्डं कृत्वा तत्र त्रिमेखलम्४५ योनिवक्त्रं ततस्तस्मिन्ब्राह्मणैर्यवसर्पिषी तिलाञ्श्च विष्णुदेवत्यैर्मंत्रैरेवानले हुनेत्
त्याच्या मध्यभागी पुरुषोत्तम देवाची स्थापना करावी, हस्ताएवढी वेदी तयार करावी, तिथे तीन पट्ट्या आणि योनिरूप मुख असावे. ब्राह्मणांनी तिथे जौ, तूप आणि तिळांचे विष्णुसंकेत मंत्रांनी अग्नीत होम करावे.
कृत्वा तु वैष्णवं सम्यग्यागं तत्र प्रकल्पयेत् आज्यधारा मध्यमे तु कुंडे दद्यात्तु यत्नतः
वैष्णव यज्ञ नीट पार पाडल्यानंतर, तिथे समर्पणाची तयारी करावी. काळजीपूर्वक, मध्यभागी असलेल्या अग्निकुंडात तूपाची अखंड धार ओतावी.
क्षीरधारां देवदेवे वारिधारात्मनोपरि निष्पावार्धप्रमाणां वै धारामाज्यस्य पातयेत्
देवतांचा देव असलेल्या परमेश्वराच्या जलस्वरूप मूर्तीवर दूधाची धार ओतावी, आणि अर्धा निष्पाव मापाचे तूपही त्यावर सतत ओतावे.
स्वेच्छया क्षीरजलयोरविच्छिन्नां च शर्वरीं जलकुम्भान्महावीर्य स्थापयित्वा त्रयोदश
आपल्या इच्छेनुसार, संपूर्ण रात्र दूध आणि पाण्याची अखंड धार वाहू द्यावी; मोठ्या शक्तीचे तेरा जलकुंभ ठेवावेत.
भक्ष्यैर्नानाविधैर्युक्तान्सितवस्त्रैरलङ्कृतान् प्रतानौदुम्बरैः पात्रैः पञ्चरत्नसमन्वितैः।1.23.
विविध प्रकारच्या खाण्याच्या पदार्थांनी युक्त, पांढऱ्या वस्त्रांनी सजवलेले, उंबराच्या लाकडाच्या पात्रांमध्ये ठेवलेले आणि पंचरत्नांनी अलंकृत असे सर्व पदार्थ असावेत.
चतुर्भिर्बह्वृचैर्होमः कार्यस्तत्र उदङ्मुखैः रुद्रजाप्यश्चतुर्भिश्च यजुर्वेदपरायणैः
तिथे चार बहुवृच ऋचांचा पाठ करणारे, उत्तर दिशेकडे तोंड करून, होम करावा; आणि चार यजुर्वेद पारायण करणाऱ्यांनी रुद्र जप करावा.
वैष्णवानि च सामानि चतुर्भिः सामवेदिभिः एवं द्वादश वै विप्रान्वस्त्रमाल्यानुलेपनैः
चार सामवेद जाणकारांनी वैष्णव साम गावे; अशा प्रकारे, ब्राह्मणांनो, बारा पुरोहितांचा वस्त्रे, फुले आणि उटणे देऊन सन्मान करावा.
पूजयेदङ्गुलीयैश्च कटकैर्हेमसूत्रकैः वासोभिः शयनीयैश्च वित्तशाठ्यविवर्जितः
त्यांना अंगठ्यांच्या अंगठ्या, कडे, सोन्याच्या दोऱ्यांची दागिने, वस्त्रे आणि झोपायची चादरी देऊन, कुठलाही कंजूषपणा न करता पूजा करावी.
एवं क्षपातिवाह्या वै गीतमङ्गलनिःस्वनैः उपाध्यायस्य च पुनर्द्विगुणं सर्वमेव तु
अशी रात्र मंगल गीत आणि वाद्यांच्या गजरात घालवावी; आणि उपाध्यायासाठी सर्व काही दुहेरी प्रमाणात द्यावे.
ततः प्रभाते विमले समुत्थाय त्रयोदश गावो देयाः कुरुश्रेष्ठ सौवर्णशृङ्गसंवृताः
नंतर, स्वच्छ पहाटे उठून, तेरा गायी द्याव्यात, कुरूश्रेष्ठा, त्या सोन्याच्या शिंगांनी सजवलेल्या असाव्यात.
पयस्विन्यः शीलवत्यः कांस्यदोहसमन्विताः रौप्यखुराः सवत्साश्च चन्दनेनाभिभूषिताः
त्या गायी दूध देणाऱ्या, चांगल्या स्वभावाच्या, कांस्याच्या दूध काढायच्या पात्रांसह, चांदीच्या खुरांसह, प्रत्येक गायीला वासरू असावे आणि चंदनाने सुशोभित असाव्यात.
तास्तु तेषां ततो दत्वा भक्ष्यभोज्येन तर्पितान् कृत्वा वै ब्राह्मणान्सर्वान्छत्रैर्नानाविधैस्तथा
त्या गायी दिल्यानंतर, त्यांना खाण्यापिण्याने तृप्त करावे आणि सर्व ब्राह्मणांना विविध प्रकारच्या छत्र्या द्याव्यात.
भुक्त्वा चाक्षारलवणमात्मना च विसर्जयेत् अनुगम्य पदान्यष्टौ पुत्रभार्यासमन्वितः
नमक नसलेले जेवण करून, आपल्या मुलांसह आणि पत्नींसह, आठ पावले पायी चालत त्यांचा निरोप घ्यावा.
प्रीयतामत्र देवेशः केशवः क्लेशनाशनः एवं गुर्वाज्ञया कुम्भान्गाश्चैव शयनानि च
इथे देवांचा देव केशव, जो दुःख दूर करणारा आहे, तो प्रसन्न होवो; आणि गुरूच्या आज्ञेने जलकुंभ आणि शय्याही द्याव्यात.
वासांसि चैव सर्वेषां गृहाणि प्रापयेद्बुधः अभावे बहुशय्यानामेकामपि सुसंस्कृताम्
सर्वांना वस्त्रे द्यावीत; आणि अनेक शय्या नसतील, तरी एक तरी नीट सजवलेली शय्या द्यावी.
शय्यां दद्याद्गृही भीम सर्वोपस्करसंयुताम् इतिहासपुराणानि वाचयित्वा तु वाहयेत्
गृहस्थाने सर्व सामानासह शय्या द्यावी, भीम, आणि इतिहास-पुराणे वाचून दाखवून, ती शय्या त्यांच्याकडे पाठवावी.
तद्दिनं कुरुशार्दूल य इच्छेद्विपुलां श्रियम् तस्मात्त्वं सत्त्वमालंब्य भीमसेन विमत्सरः
त्या दिवशी, कुरूशार्दूल, जो कोणी मोठ्या संपत्तीची इच्छा करतो, त्याने, भीमसेन, द्वेष न ठेवता, सद्गुणाचा आधार घ्यावा.
कुरु व्रतमिदं सम्यक्स्नेहाद्गुह्यं मयोदितम् त्वया कृतमिदं वीर त्वन्नाम्ना च भविष्यति
हे व्रत मी तुला प्रेमाने आणि गुप्तपणे सांगितले आहे, ते नीट पार पाड; हे व्रत, वीर, तुझ्या नावाने ओळखले जाईल.
सा भीमद्वादशी ह्येषा सर्वपापहरा शुभा या तु कल्याणिनी नाम पुरा कल्पेषु पठ्यते
ही भीमद्वादशी अत्यंत शुभ आणि सर्व पापे दूर करणारी आहे; पूर्वीच्या कल्पांमध्ये हिला कल्याणीनी असे नाव होते.