त्वया पृष्टस्य धर्मस्य वक्ष्यत्यस्य च भेददृक् भविता स तदा ब्रह्मन्कर्ता चैव वृकोदरः
तू धर्माबद्दल विचारल्यावर, तो त्यातील भेद समजून सांगेल; त्या वेळी, हे ब्राह्मण, वृषोदरच विचारणारा आणि करणारा होईल.
प्रवर्तकोऽस्य धर्मस्य पाण्डुसूनुर्महाबलः यस्य तीक्ष्णो वृको नाम जठरे हव्यवाहनः
महाबली पांडुपुत्र या धर्माचा प्रवर्तक असेल, ज्याच्या पोटात 'वृको' नावाचा, आहुतींना भक्षण करणारा तीव्र अग्नी वास करतो.
सम्भाष्यते स धर्मात्मा तेन चासौ वृकोदरः अतीव स्वादशीलश्च नागायुत बलो महान्
तो धर्मात्मा भीमासोबत संवाद साधेल. भीम अत्यंत खाण्याचा शौकीन, दहा हजार हत्तींची ताकद असलेला आणि महान आहे.
धार्मिकस्याप्यशक्तस्य तीव्राग्नित्वादुपोषणे इदं व्रतमशेषाणां व्रतानामधिकं यतः
तीव्र तपश्चर्या सहन करण्याची शक्ती नसलेल्या धर्मनिष्ठांसाठीही, हे व्रत सर्व व्रतांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
कथयिष्यति विश्वात्मा वासुदेवो जगद्गुरुः अशेषयज्ञफलदमशेषाघविनाशनम्
विश्वाचा आत्मा आणि जगाचा गुरु असलेले वासुदेव हे व्रत सांगतील—जे सर्व यज्ञांचे फळ देणारे आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
अशेषदुष्टशमनमशेषसुरपूजितम् पवित्राणां पवित्रं यन्मगलानां च मङ्गलम् भविष्यं च भविष्याणां पुराणानां पुरातनम्
हे सर्व दोषांचा नाश करणारे, सर्व देवांनी पूजिलेले, पवित्रांमध्ये सर्वात पवित्र, मंगलांमध्ये सर्वात मंगल, आणि सर्व प्राचीन व्रतांमध्ये सर्वात जुने आहे.
वासुदेव उवाच यद्यष्टमी चतुर्द्दश्योर्द्वादशीषु च भारत अन्येष्वपि दिनर्क्षेषु नशक्तस्त्वमुपोषितुम्
वासुदेव म्हणाले: हे भारत, जर तू अष्टमी, चतुर्दशी, द्वादशी किंवा इतर शुभ तिथींना उपवास करू शकत नसशील,
ततस्त्वग्र्यामिमां भीम तिथिं पापप्रणाशिनीम् उपोष्य विधिनानेन गच्छ विष्णोः परं पदं
तर मग, भीमा, या श्रेष्ठ आणि पापांचा नाश करणाऱ्या तिथीला योग्य पद्धतीने उपवास कर आणि विष्णूचे परम स्थान प्राप्त कर.
माघमासस्य दशमी यदा शुक्ला भवेत्तदा घृतेनाभ्यंजनं कृत्वा तिलैः स्नानं समाचरेत्
माघ महिन्यात शुक्ल पक्षातील दहावी तिथी आली की, तुपाने अंगाला अभ्यंगन करावे आणि तिळांनी स्नान करावे.
तथैव विष्णुमभ्यर्चेन्नमो नारायणाय च कृष्णाय पादौ संपूज्य शिरःकृष्णात्मनेति च
तसेच, 'नारायणास नमस्कार' म्हणून विष्णूची पूजा करावी, कृष्णाच्या पायांची पूजा करून, 'तू कृष्ण, आत्मा आहेस' असे म्हणत मस्तक वाकवावे.
वैकुण्ठायेति वैकुण्ठमुरः श्रीवत्सधारिणे शङ्खिने गदिने चैव चक्रिणे वरदाय वै
'वैकुंठाय' असे म्हणत वैकुंठाच्या छातीची, श्रीवत्स धारण करणाऱ्याची, शंख, गदा, चक्र आणि वर देणाऱ्याची पूजा करावी.
सर्वं नारायणन्त्वेवं सम्पूज्यावाहनक्रमात् दामोदरायेत्युदरं कटिं पञ्चजनाय वै
असे सर्व नारायणाची, आवाहनाच्या क्रमाने, पूर्ण पूजा करावी. 'दामोदराय' म्हणून पोटाची, 'पांचजन्याय' म्हणून कंबरेची पूजा करावी.
ऊरूसौभाग्यनाथाय जानुनी भूतधारिणे नमो नीलाय वै जङ्घे पादौ विश्वभुजे पुनः
'सौभाग्यनाथा' म्हणून मांड्यांची, 'भूतधारिणे' म्हणून गुडघ्यांची, 'नीलाय' म्हणून पिंडऱ्यांची, आणि 'विश्वभुजे' म्हणून पुन्हा पायांची पूजा करावी.
नमो देव्यै नमः शांत्यै नमो लक्ष्म्यै नमः श्रियै नमस्तुष्ट्यै नमः पुष्ट्यै धृत्यै व्युष्ट्यै नमो नमः
देवीस नमस्कार, शांतिला नमस्कार, लक्ष्मीला नमस्कार, श्रीला नमस्कार, तुष्टीला नमस्कार, पुष्टीला, धैर्याला आणि समृद्धीला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
नमो विहङ्गनाथाय वायुवेगाय पक्षिणे विषप्रमथनायेति गरुडं चाभिपूजयेत्
पक्षिराज, वाऱ्याच्या वेगाने उडणारा, विषाचा नाश करणारा गरुड यांना मी नमस्कार करतो.
एवं सम्पूज्य गोविन्दमुमापतिविनायकौ गन्धैर्माल्यैस्तथा धूपैर्भक्ष्यैर्नानाविधैरपि
अशा प्रकारे गोविंद, उमापती आणि विनायक यांची सुगंध, फुलांच्या माळा, धूप आणि विविध प्रकारच्या नैवेद्याने पूजा करावी.
गव्येन पयसा सिक्तां कृसरामथ पायसम् सर्पिषा सह भुक्त्वा तु गत्वा स्थानांतरं पुनः
गायीच्या दुधात शिजवलेला भात किंवा तुपासह पायस खाऊन, नंतर दुसऱ्या ठिकाणी जावे.
नैयग्रोधं दन्तकाष्ठमथवा खादिरं बुधः गृहीत्वा धावयेद्दन्तानाचान्तः प्रागुदङ्मुखः
ज्ञानी माणसाने वड किंवा खैर याची दात घासायची काडी घेऊन, तोंड धुवून, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून दात घासावेत.
ब्रूयात्सायन्तनीं कृत्वा सन्ध्यामस्तमिते रवौ नमो नारायणायेति त्वामहं शरणं गतः
संध्याकाळी सूर्यास्तानंतर संध्यावंदन करून, 'नारायणास नमस्कार, मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे' असे म्हणावे.
एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य च केशवम् तां रात्रिं सकलां स्थित्वा शेषपर्यंकशायिनम्
एकादशीला उपवास करून, केशवाची पूजा करून, जमिनीवर किंवा साध्या पलंगावर झोपून अख्खी रात्र जागरण करावे.
सर्पिषा विश्वदहनं हुत्वा ब्राह्मणपुङ्गवैः सहैव पुण्डरीकाक्षं द्वादश्यां क्षीरभोजनम्
ब्राह्मणांसह तुपाने अग्निहोत्र करून, द्वादशीला पुण्डरीकाक्ष यांची पूजा करून, दुधाचे जेवण घ्यावे.
करिष्यामि यथात्मानं निर्विघ्नेनास्तु तच्च मे एवमुक्त्वा स्वपेद्भूमावितिहासकथां पुनः
'मी हे माझ्या शक्तीनुसार करीन, ते विघ्नरहित व्हावे' असे म्हणून, पुन्हा प्राचीन कथा ऐकत जमिनीवर झोपावे.
श्रुत्वा प्रभाते सञ्जाते नदीं गत्वा विशाम्पते स्नानं कृत्वा मुदा तद्वत्पाषण्डानभिवर्जयेत्
हे ऐकून, पहाटे नदीवर जाऊन, आनंदाने स्नान करावे आणि नास्तिक लोकांपासून दूर राहावे.
उपास्य सन्ध्यां विधिवत्कृत्वा च पितृतर्पणम् प्रणम्य च हृषीकेशं शेषपर्यङ्कशायिनम्
विधिपूर्वक संध्यावंदन आणि पितरांना तर्पण करून, शेषशय्या घेणाऱ्या हृषीकेशास वंदन करावे.
गृहस्य पुरतो भक्त्या मण्डपं कारयेद्बुधः चतुर्हस्तां शुभां कुर्याद्वेदीमरिनिषूदन
ज्ञानी माणसाने भक्तीभावाने घरासमोर चार हातांची शुभ मंडप उभारावी आणि वेदी तयार करावी.
चतुर्हस्तप्रमाणं तु विन्यसेत्तत्र तोरणम् मध्ये च कलशं तत्र माषमात्रेण सञ्युतम्
त्या ठिकाणी चार हात लांबीचे तोरण बांधावे आणि मध्यभागी काळ्या हरभऱ्याने भरलेला कलश ठेवावा.
छिद्रेण जलसम्पूर्णमधः कृष्णाजिने स्थितः तस्य धारां च शिरसा धारयेत्सकलां निशाम्
त्याखाली काळ्या कृष्णमृगाच्या कातडीवर पाण्याने भरलेला कलश ठेवावा आणि त्या छिद्रातून संपूर्ण रात्र पाण्याचा प्रवाह डोक्यावर सोडावा.
धाराभिर्भूरिभिर्भूरि फलं वेदविदो विदुः यस्मात्तस्मात्कुरुश्रेष्ठ कारयेत्प्रयतो द्विजः
वेदज्ञ लोक सांगतात की जितक्या अधिक पाण्याच्या धारा असतील तितके अधिक फळ मिळते, म्हणून कुरुश्रेष्ठा, श्रद्धेने ब्राह्मणाने हे करावे.
दक्षिणे चार्धचन्द्रं तु पश्चिमे वर्तुलं तथा अश्वत्थपत्राकारं च उत्तरेण तु कारयेत्
दक्षिणेला अर्धचंद्र, पश्चिमेला वर्तुळ आणि उत्तरेला अश्वत्थाच्या पानासारखे आकार करावे.
मध्ये तु पद्माकारं च कारयेद्वैष्णवो द्विजः पूर्वतो वेदिकां स्थो न स्थो न याम्ये च कल्पयेत्
मध्यभागी वैष्णव ब्राह्मणाने कमळाचा आकार करावा; पूर्व किंवा दक्षिण दिशेला वेदी करू नये.