अनेन विधिना दद्यान्मासिमासि सदा नरः।। वाससी वृषभं हैमं तद्वद्गां कांचनोद्भवाम्
या पद्धतीने प्रत्येक महिन्याला मनुष्याने वस्त्रे, सोन्याचा वृषभ आणि त्याचप्रमाणे सोन्याची गायी द्यावी.
संवत्सरांते शयनमिक्षुदंडगुडान्वितम्।। ताम्रपात्रे तिलप्रस्थं सौवर्णं वृषभं तथा
वर्षाच्या शेवटी, ऊसाचा दांडा आणि गूळ असलेले शय्यासन, तांब्याच्या भांड्यात एक प्रस्थ तीळ, तसेच सोन्याचा वृषभ द्यावा.
दद्याद्वेदविदे सर्वं विश्वात्मा प्रीयतामिति।। अनेन विधिना विद्वान्कुर्याद्यः शुभसप्तमीम्
हे सर्व वेदज्ञ ब्राह्मणाला 'विश्वात्मा प्रसन्न होवो' असे म्हणत द्यावे. या पद्धतीने ज्ञानी पुरुषाने शुभ सप्तमीचे व्रत करावे.
तस्य श्रीर्विमला कीर्त्तिर्भवेज्जन्मनि जन्मनि।। अप्सरोगणगंधर्वैः पूज्यमानः सुरालये
त्याला प्रत्येक जन्मात शुद्ध लक्ष्मी आणि कीर्ती प्राप्त होते; अप्सरा आणि गंधर्व यांच्या संगतीत तो देवांच्या लोकात पूजिला जातो.
वसेद्गणाधिपो भूत्वा यावदाभूतसंप्लवम्।। कल्पादाववतीर्णश्च सप्तद्वीपाधिपो भवेत्
तो गणांचा अधिपती होऊन सृष्टीच्या संहारापर्यंत वास करतो; आणि कल्पाच्या प्रारंभी सात द्वीपांचा राजा होतो.
भ्रूणहत्यासहस्रस्य ब्रह्महत्याशतस्य च।। नाशायालमियं पुण्या पठ्यते शुभसप्तमी
ही पुण्य सप्तमी हजार भ्रूणहत्यांचा आणि शंभर ब्रह्महत्यांचा नाश करण्यासाठी सांगितली आहे.
इमां पठेद्यः शृणुयान्मुहूर्तं पश्येत्प्रसंगादपि दीयमानम्।। सोप्यत्र सर्वाघविमुक्तदेहः प्राप्नोति विद्याधरनायकत्वम्
जो कोणी हे व्रत वाचतो, ऐकतो किंवा प्रसंगी अर्पण होताना पाहतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विद्याधरांचा अधिपती होतो.
यावत्समास्सप्त नरः करोति यः सप्तमीं सप्तविधानयुक्ताम्।। स सप्तलोकाधिपतिः क्रमेण भूत्वा पदं याति परं मुरारेः
जो मनुष्य सात वर्षे सात प्रकारे सप्तमी व्रत करतो, तो क्रमाने सातही लोकांचा स्वामी होतो आणि शेवटी मुरारिच्या परम पदाला पोहोचतो.
भीष्म उवाच वैष्णवा ये तु वै धर्मा यान्रुद्रः प्रोक्तवानिह तान्मे कथय विप्रेंद्र कीदृशास्ते फलं तु किम्
भीष्म म्हणाले: हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, येथे रुद्रांनी सांगितलेले वैष्णव धर्म कोणते आहेत, ते कसे आहेत आणि त्यांचे फळ काय आहे, ते मला सांग.
पुलस्त्य उवाच पुरा रथन्तरे कल्पे परिपृष्टो महात्मना मन्दरस्थो महादेवः पिनाकी ब्रह्मणा स्वयम्
पुलस्त्य म्हणाले: पूर्वी रथंतर कल्पात, मंदार पर्वतावर असलेल्या महादेवाला, स्वयं ब्रह्मदेवाने विचारले.
कथमारोग्यमैश्वर्यमनंतममरेश्वर अल्पेन तपसा देव भवेन्मोक्षः सदा नृणां
हे अमरांच्या स्वामी, थोड्या तपाने मनुष्यांना आरोग्य, संपत्ती आणि अखंड मुक्ती कशी मिळेल, हे सांग.
किं तज्ज्ञानं महादेव त्वत्प्रसादादधोक्षज अल्पकेनापि तपसा महाफलमिहोच्यते
हे महादेव, तुझ्या कृपेने थोड्या तपानेही मोठे फळ मिळते, असे कोणते ज्ञान आहे, ते सांग.
इति पृष्टस्स विश्वात्मा ब्रह्मणा लोकभावनः उमापतिरुवाचेदं मनसः प्रीतिकारकम्
अशा प्रकारे ब्रह्मदेवाने विचारल्यावर, विश्वात्मा, उमापती, सर्व जगाचा सर्जनहार, मनाला आनंद देणारे हे शब्द बोलले.
ईश्वर उवाच अस्माद्रथंतरात्कल्पाद्भूयो विञ्शतिमो यदा वाराहो भविता कल्पस्तदा मन्वन्तरे शुभे
ईश्वर म्हणाले: त्या रथंतर कल्पानंतर, जेव्हा वीसावा कल्प येईल, तेव्हा वराह कल्प येईल; त्या शुभ मन्वंतरात—
वैवस्वताख्ये सम्प्राप्ते सप्तमे सप्तलोकधृक् द्वापराख्यंयुगं तस्मिन्सप्तविंशतिमं यदा
जेव्हा वैवस्वत नावाचा सातवा मन्वंतर येईल, जो सातही लोकांचे पालन करणारा आहे, त्या वेळेस सत्ताविसावा द्वापार युग येईल—
तस्यां ते तु महातेजा वासुदेवो जनार्दनः भारावतरणार्थाय त्रिधा विष्णुर्भविष्यति
त्या काळात, तेजस्वी वासुदेव जनार्दन, पृथ्वीवरील भार उतरण्यासाठी, विष्णू तीन रूपांनी अवतार घेईल.
द्वैपायन ऋषिस्तत्र रौहिणेयोथ केशवः कंसारिः केशिमथनः केशवः क्लेशनाशनः९ पुरीं द्वारवतीं नाम साम्प्रतं या कुशस्थली दिव्यानुभावसंयुक्तामधिवासाय शार्ङ्गिणः
त्या वेळी द्वैपायन ऋषी, रोहिणीपुत्र आणि केशव—जो कंसाचा आणि केशीचा वध करणारा, दुःखांचा नाश करणारा आहे—हे तिघे तेथे होते. ज्याचे नाव द्वारका आहे, ती पूर्वी कुशस्थळी म्हणून ओळखली जायची, आणि ती दिव्य तेजाने भरलेली आहे. शार्ङ्गधारी भगवान तिथे वास करतात.
त्वष्टा तदाज्ञया ब्रह्मन्करिष्यति जगत्पतेः तस्यां कदाचिदासीनः सभायां सोऽमितद्युतिः
त्याच्या आज्ञेने, हे ब्राह्मण, त्वष्टा जगाचा स्वामी असलेल्या परमेशासाठी ती नगरी उभारेल. त्या सभेत, कधीतरी, अमाप तेज असलेला तो भगवान बसलेला असेल.
भार्याभिर्वृष्णिविद्वद्भिभूरिभिर्भूरिदक्षिणैः कुरुभिर्देवगन्धर्वैरन्वितः कैटभार्दनः
आपल्या पत्नी, विद्वान वृष्णी, उदार लोक, कुरु, देव आणि गंधर्व यांच्या वेढ्यात, कैटभाचा वध करणारा भगवान तिथे उपस्थित असेल.
प्रवृत्तासु पुराणासु धर्मसम्बन्धधिनीषु च कथासु भीमसेनेन परिपृष्टः प्रतापवान्
पुराण कथा आणि धर्माशी संबंधित गोष्टी सांगितल्या जात असताना, पराक्रमी भीमसेन प्रश्न विचारेल.
त्वया पृष्टस्य धर्मस्य वक्ष्यत्यस्य च भेददृक् भविता स तदा ब्रह्मन्कर्ता चैव वृकोदरः
तू धर्माबद्दल विचारल्यावर, तो त्यातील भेद समजून सांगेल; त्या वेळी, हे ब्राह्मण, वृषोदरच विचारणारा आणि करणारा होईल.
प्रवर्तकोऽस्य धर्मस्य पाण्डुसूनुर्महाबलः यस्य तीक्ष्णो वृको नाम जठरे हव्यवाहनः
महाबली पांडुपुत्र या धर्माचा प्रवर्तक असेल, ज्याच्या पोटात 'वृको' नावाचा, आहुतींना भक्षण करणारा तीव्र अग्नी वास करतो.
सम्भाष्यते स धर्मात्मा तेन चासौ वृकोदरः अतीव स्वादशीलश्च नागायुत बलो महान्
तो धर्मात्मा भीमासोबत संवाद साधेल. भीम अत्यंत खाण्याचा शौकीन, दहा हजार हत्तींची ताकद असलेला आणि महान आहे.
धार्मिकस्याप्यशक्तस्य तीव्राग्नित्वादुपोषणे इदं व्रतमशेषाणां व्रतानामधिकं यतः
तीव्र तपश्चर्या सहन करण्याची शक्ती नसलेल्या धर्मनिष्ठांसाठीही, हे व्रत सर्व व्रतांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
कथयिष्यति विश्वात्मा वासुदेवो जगद्गुरुः अशेषयज्ञफलदमशेषाघविनाशनम्
विश्वाचा आत्मा आणि जगाचा गुरु असलेले वासुदेव हे व्रत सांगतील—जे सर्व यज्ञांचे फळ देणारे आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.
अशेषदुष्टशमनमशेषसुरपूजितम् पवित्राणां पवित्रं यन्मगलानां च मङ्गलम् भविष्यं च भविष्याणां पुराणानां पुरातनम्
हे सर्व दोषांचा नाश करणारे, सर्व देवांनी पूजिलेले, पवित्रांमध्ये सर्वात पवित्र, मंगलांमध्ये सर्वात मंगल, आणि सर्व प्राचीन व्रतांमध्ये सर्वात जुने आहे.
वासुदेव उवाच यद्यष्टमी चतुर्द्दश्योर्द्वादशीषु च भारत अन्येष्वपि दिनर्क्षेषु नशक्तस्त्वमुपोषितुम्
वासुदेव म्हणाले: हे भारत, जर तू अष्टमी, चतुर्दशी, द्वादशी किंवा इतर शुभ तिथींना उपवास करू शकत नसशील,
ततस्त्वग्र्यामिमां भीम तिथिं पापप्रणाशिनीम् उपोष्य विधिनानेन गच्छ विष्णोः परं पदं
तर मग, भीमा, या श्रेष्ठ आणि पापांचा नाश करणाऱ्या तिथीला योग्य पद्धतीने उपवास कर आणि विष्णूचे परम स्थान प्राप्त कर.
माघमासस्य दशमी यदा शुक्ला भवेत्तदा घृतेनाभ्यंजनं कृत्वा तिलैः स्नानं समाचरेत्
माघ महिन्यात शुक्ल पक्षातील दहावी तिथी आली की, तुपाने अंगाला अभ्यंगन करावे आणि तिळांनी स्नान करावे.
तथैव विष्णुमभ्यर्चेन्नमो नारायणाय च कृष्णाय पादौ संपूज्य शिरःकृष्णात्मनेति च
तसेच, 'नारायणास नमस्कार' म्हणून विष्णूची पूजा करावी, कृष्णाच्या पायांची पूजा करून, 'तू कृष्ण, आत्मा आहेस' असे म्हणत मस्तक वाकवावे.