माघस्यामलपक्षे तु पंचम्यां लघुभुङ्नरः।। दंतकाष्ठं ततः कृत्वा षष्ठीमुपवसेद्बुधः
माघ महिन्याच्या शुद्ध पक्षातील पंचमीला मनुष्याने हलके अन्न घ्यावे. त्यानंतर, दात घासण्यासाठी काडी करून, सहाव्या दिवशी ज्ञानी व्यक्तीने उपवास करावा.
विप्रान्संपूजयित्वा तु मंदारं प्रार्थयेन्निशि।। ततः प्रभात उत्थाय कृत्वा स्नानं पुनर्द्विजान्
ब्राह्मणांचे पूजन करून, रात्री मन्दाराची प्रार्थना करावी. मग पहाटे उठून स्नान करून, पुन्हा ब्राह्मणांचे पूजन करावे.
भोजयेच्छक्तितः कुर्यान्मंदारकुसुमाष्टकं।। सौवर्णं पुरुषं तद्वत्पद्महस्तं सुशोभनं
स्वतःच्या सामर्थ्यानुसार ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि आठ मन्दार फुले तयार करावीत. त्याचप्रमाणे, कमळ हातात असलेली सुंदर सोन्याची पुरुषमूर्ती बनवावी.
पद्मं कृष्णतिलैः कृत्वा ताम्रपात्रेष्टपत्रकं।। हेममंदारकुसुमैर्भास्करायेति पूर्वतः
तांब्याच्या पात्रात काळ्या तीळांनी कमळ तयार करून, त्याखाली पान ठेवावे. सोन्याच्या मन्दार फुलांनी पूर्व दिशेला भास्कराचे पूजन करावे.
नमस्कारेण तद्वच्च सूर्यायेत्यमले दले।। दक्षिणे तद्वदर्काय तथार्यम्णे च नैर्ऋते
नमस्कार करून, तसाच पूजन अमल डाळीवर सूर्याचे करावे. दक्षिणेला त्याचप्रमाणे अर्काचे, आणि नैऋत्य दिशेला अर्यमणाचे पूजन करावे.
पश्चिमे वेदधाम्ने च वायव्ये चंडभानवे।। पूष्णे चोत्तरतः पूज्य आनंदायेति तत्परम्
पश्चिम दिशेला वेदधामाचे, वायव्येला चंडभानूचे, उत्तरेला पूष्णाचे आणि शेवटी आनंदाचे पूजन करावे.
कर्णिकायां च पुरुषः स्थाप्यः सर्वात्मनेपि च।। शुक्लवस्त्रैः समावेष्ट्य भक्ष्यैर्माल्यफलादिभिः
कमळाच्या मध्यभागी पुरुषमूर्ती ठेवावी, ती सर्वात्म्याचे प्रतीक असावी. तिला पांढऱ्या वस्त्रांनी गुंडाळून, विविध पक्वान्न, फुले, फळे आणि इतर नैवेद्य अर्पण करावे.
एवमभ्यर्च्य तत्सर्वं दद्याद्वेदविदे पुनः।। भुंजीतातैललवणं वाग्यतः प्राङ्मुखो गृही
अशा प्रकारे सर्वांचे पूजन करून, ते पुन्हा वेदज्ञ ब्राह्मणाला द्यावे. मग गृहस्थाने पूर्वेकडे तोंड करून, मौन धारण करून, तेल व मीठ असलेले अन्न सेवन करावे.
अनेन विधिना सर्वं सप्तम्यां मासिमासि च।। कुर्यात्संवत्सरं यावद्वित्तशाठ्यविवर्जितः
या पद्धतीने, प्रत्येक महिन्याच्या सप्तमीला, वर्षभर सर्व विधी करावेत आणि धनाबद्दल कंजूषपणा ठेवू नये.
एतदेव व्रतांते तु निधाय कलशोपरि।। गोभिर्विभवतः सार्द्धं दातव्यं भूतिमिच्छता३०० 1.21.
व्रताच्या शेवटी, हे सर्व वस्तू कलशावर ठेवून, ज्याला संपत्ती हवी आहे त्याने आपल्या सामर्थ्यानुसार गायींसह दान करावे.
नमो मंदारनाथाय मंदारभवनाय च।। त्वं रवे तारयस्वास्मानस्मात्संसारसागरात्
मन्दारनाथास व मन्दारनिवासास नमस्कार असो. हे रवि, आम्हाला या संसारसागरातून तार.
अनेन विधिना यस्तु कुर्यान्मंदारसप्तमीम्।। विपाप्मा स सुखी मर्त्यः कल्पं च दिवि मोदते
जो कोणी या विधीने मन्दार सप्तमी करतो, तो मनुष्य पापमुक्त होतो, सुखी राहतो आणि एक कल्प काळ स्वर्गात आनंद अनुभवतो.
इमामघौघपटलभीषणध्वांतदीपिकां।। गच्छन्संगृह्य संसारशर्वर्यां न स्खलेन्नरः
ही पापांच्या अंधकाराचा नाश करणारी दीपिका घेऊन, मनुष्य संसाराच्या रात्रीत कधीच चुकत नाही.
मंदारसप्तमीमेतामीप्सितार्थफलप्रदां।। यः पठेच्छृणुयाद्वापि सोपि पापैः प्रमुच्यते
ही इच्छित फळ देणारी मन्दार सप्तमी जो वाचतो किंवा ऐकतो, तोही पापांपासून मुक्त होतो.
अथान्यामपि वक्ष्यामि शोभनां शुभसप्तमीं।। यामुपोष्य नरो रोगशोकौघात्तु प्रमुच्यते
आता मी दुसरी शुभ सप्तमी सांगतो, जी पाळल्याने मनुष्य रोग व दुःख यांच्या ओघातून मुक्त होतो.
पुण्यमाश्वयुजे मासि कृतस्नानजपः शुचिः।। वाचयित्वा ततो विप्रानारभेच्छुभसप्तमीं
पवित्र अश्वयुज महिन्यात, स्नान व जप करून शुद्ध राहावे. त्यानंतर ब्राह्मणांकडून वाचन करवून, शुभ सप्तमी सुरू करावी.
कपिलां पूजयेद्भक्त्या गंधमाल्यानुलेपनैः।। नमामि सूर्यसंभूतामशेषभुवनालयां
श्रद्धेने, सुगंध, फुले व उटणे लावून कपिला गायीचे पूजन करावे. 'सूर्यापासून उत्पन्न झालेल्या, सर्व जगांचे निवासस्थान असलेल्या तुला मी नमस्कार करतो,' असे म्हणावे.
त्वामहं शुभकल्याणि स्वशरीरविशुद्धये।। अथ कृत्वा तिलप्रस्थं ताम्रपात्रेणसंयुतम्
हे शुभकल्याणी, माझ्या शरीराच्या शुद्धीसाठी मी तुझे पूजन करतो. त्यानंतर तांब्याच्या पात्रासह एक प्रस्थ तीळ तयार करावे.
कांचनं वृषभं तद्वद्वस्त्रमाल्यगुडान्वितं।। सोपधानं च विश्रामभाजनासनसंयुतम्
कांस्याचा वृषभ, त्याचप्रमाणे वस्त्र, फुलांची माळ आणि गूळ यांनी सुशोभित केलेला, तसेच गादी, विश्रांतीसाठी भांडे आणि आसन यांसह द्यावा.
फलैर्नानाविधैर्भक्ष्यैः घृतपायससंयुतैः।। दद्याद्द्विकालवेलायामर्यमा प्रीयतामिति३१० विकाल ततः प्रभाते संजाते भक्त्या संतर्पयेद्द्विजान्
नाना प्रकारची फळे, खाण्याच्या वस्तू, तुपात आणि गोड भातात मिसळून, सकाळ-संध्याकाळ अशा दोन वेळा 'आर्यमान प्रसन्न होवो' असे म्हणत अर्पण करावे. त्यानंतर सकाळी उठल्यावर भक्तीने ब्राह्मणांचे समाधान करावे.
अनेन विधिना दद्यान्मासिमासि सदा नरः।। वाससी वृषभं हैमं तद्वद्गां कांचनोद्भवाम्
या पद्धतीने प्रत्येक महिन्याला मनुष्याने वस्त्रे, सोन्याचा वृषभ आणि त्याचप्रमाणे सोन्याची गायी द्यावी.
संवत्सरांते शयनमिक्षुदंडगुडान्वितम्।। ताम्रपात्रे तिलप्रस्थं सौवर्णं वृषभं तथा
वर्षाच्या शेवटी, ऊसाचा दांडा आणि गूळ असलेले शय्यासन, तांब्याच्या भांड्यात एक प्रस्थ तीळ, तसेच सोन्याचा वृषभ द्यावा.
दद्याद्वेदविदे सर्वं विश्वात्मा प्रीयतामिति।। अनेन विधिना विद्वान्कुर्याद्यः शुभसप्तमीम्
हे सर्व वेदज्ञ ब्राह्मणाला 'विश्वात्मा प्रसन्न होवो' असे म्हणत द्यावे. या पद्धतीने ज्ञानी पुरुषाने शुभ सप्तमीचे व्रत करावे.
तस्य श्रीर्विमला कीर्त्तिर्भवेज्जन्मनि जन्मनि।। अप्सरोगणगंधर्वैः पूज्यमानः सुरालये
त्याला प्रत्येक जन्मात शुद्ध लक्ष्मी आणि कीर्ती प्राप्त होते; अप्सरा आणि गंधर्व यांच्या संगतीत तो देवांच्या लोकात पूजिला जातो.
वसेद्गणाधिपो भूत्वा यावदाभूतसंप्लवम्।। कल्पादाववतीर्णश्च सप्तद्वीपाधिपो भवेत्
तो गणांचा अधिपती होऊन सृष्टीच्या संहारापर्यंत वास करतो; आणि कल्पाच्या प्रारंभी सात द्वीपांचा राजा होतो.
भ्रूणहत्यासहस्रस्य ब्रह्महत्याशतस्य च।। नाशायालमियं पुण्या पठ्यते शुभसप्तमी
ही पुण्य सप्तमी हजार भ्रूणहत्यांचा आणि शंभर ब्रह्महत्यांचा नाश करण्यासाठी सांगितली आहे.
इमां पठेद्यः शृणुयान्मुहूर्तं पश्येत्प्रसंगादपि दीयमानम्।। सोप्यत्र सर्वाघविमुक्तदेहः प्राप्नोति विद्याधरनायकत्वम्
जो कोणी हे व्रत वाचतो, ऐकतो किंवा प्रसंगी अर्पण होताना पाहतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विद्याधरांचा अधिपती होतो.
यावत्समास्सप्त नरः करोति यः सप्तमीं सप्तविधानयुक्ताम्।। स सप्तलोकाधिपतिः क्रमेण भूत्वा पदं याति परं मुरारेः
जो मनुष्य सात वर्षे सात प्रकारे सप्तमी व्रत करतो, तो क्रमाने सातही लोकांचा स्वामी होतो आणि शेवटी मुरारिच्या परम पदाला पोहोचतो.
भीष्म उवाच वैष्णवा ये तु वै धर्मा यान्रुद्रः प्रोक्तवानिह तान्मे कथय विप्रेंद्र कीदृशास्ते फलं तु किम्
भीष्म म्हणाले: हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, येथे रुद्रांनी सांगितलेले वैष्णव धर्म कोणते आहेत, ते कसे आहेत आणि त्यांचे फळ काय आहे, ते मला सांग.
पुलस्त्य उवाच पुरा रथन्तरे कल्पे परिपृष्टो महात्मना मन्दरस्थो महादेवः पिनाकी ब्रह्मणा स्वयम्
पुलस्त्य म्हणाले: पूर्वी रथंतर कल्पात, मंदार पर्वतावर असलेल्या महादेवाला, स्वयं ब्रह्मदेवाने विचारले.