द्विजं गां कांचनं चैव दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा गृहं व्रजेत्। स्वगेहस्थां ततः पुण्यां प्रतिमां चापि पूजयेत्
ब्राह्मण, गाय किंवा सोने पाहून आणि स्पर्श करून मग घरी जावं. नंतर, घरात ठेवलेल्या पुण्य प्रतिमेची पूजा करावी.
भोजनं च ततः पश्चाद्द्विजपूर्वं च कारयेत्। अनेन विधिना सर्वॠषयः सिद्धिमागताः
नंतर, प्रथम ब्राह्मणाला जेवण द्यावं. या विधीने सर्व ऋषींना सिद्धी प्राप्त झाली.
पुलस्त्य उवाच सुहृच्छक्रस्य निहता येन दैत्यास्सहस्रशः
पुलस्त्य म्हणाले — ज्याने देवांचे शत्रू असलेल्या असंख्य दैत्यांचा संहार केला,
सोमसूर्यादयो यस्य तेजसा विगतप्रभाः।। भवंति शतशो येन दानवाश्च पराजिताः
ज्याच्या तेजामुळे चंद्र, सूर्य आणि इतरांचे तेज कमी होते; ज्याने शेकडो दानवांना पराभूत केले,
यथेच्छरूपधारी च मानुषोप्यपराजितः।। तस्य भानुमती भार्या सती त्रैलोक्यसुंदरी
जो इच्छेनुसार कोणतेही रूप धारण करू शकतो आणि मानव असूनही कधीही हरत नाही — त्याची पत्नी म्हणजे भानुमती, अत्यंत पतिव्रता आणि त्रैलोक्यातील सर्वात सुंदर स्त्री आहे.
लक्ष्मीसदृशरूपेण निर्जितामरसुंदरी।। राज्ञस्तस्याग्रमहिषी प्राणेभ्योपि गरीयसी
जी लक्ष्मीप्रमाणे रूपवान असून, अमरांच्या सुंदर स्त्रियांनाही मागे टाकते, ती त्या राजाची मुख्य राणी आहे आणि त्याला प्राणाहूनही प्रिय आहे.
दशनारीसहस्राणां मध्ये श्रीरिव राजते।। नृपकोटिसहस्रेण न कदाचित्समुच्यते
दहा हजार स्त्रियांच्या मध्ये ती श्रीसारखी तेजस्वी दिसते; आणि लाखो राजांमध्ये तिची सर कुणीही करू शकत नाही.
कदाचिदास्थानगतः पप्रच्छ स्वपुरोहितम्।। विस्मयेनावृतो नत्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम्
एकदा दरबारात बसलेला असताना, त्याने आपल्या कुलगुरूंना — वसिष्ठ ऋषींना — आदराने व नम्रतेने नमस्कार करून, आश्चर्याने विचारले:
भगवन्केन धर्मेण मम लक्ष्मीरनुत्तमा।। कस्माच्च विपुलं तेजो मच्छरीरे सदोत्तमम्
"भगवन्, कोणत्या पुण्यामुळे मला अशी अनुपम पत्नी लाभली? आणि हे श्रेष्ठ तेज नेहमी माझ्या अंगी का आहे?"
वसिष्ठ उवाच तया दत्तश्चतुर्दश्यां पुष्करे लवणाचलः
वसिष्ठ म्हणाले — चतुर्दशीच्या दिवशी पुष्कर येथे तिने लवणाचल पर्वत दान केला,
हेमवृक्षामरैः सार्द्धं यथावद्विधिपूर्वकं।। शूद्रः सुवर्णकारश्च कर्मकृत्सोऽभवत्तदा
सोन्याच्या झाडांसह आणि देवतांच्या उपस्थितीत, सर्व विधीने; त्यावेळी एक शूद्र सुवर्णकार ते कार्य पार पाडत होता.
भृत्यो लीलावतीगेहे तेन हैमा विनिर्मिताः।। तरवो हेमपुष्पाश्च श्रद्धायुक्तेन पार्थिव
लिलावतीच्या घरी असलेल्या त्या नोकराने श्रद्धेने सोन्याची झाडे आणि त्यावर सोन्याची फुले अतिशय कुशलतेने तयार केली, हे राजन्.
अतिरूपेण संपन्ना घटितास्ते सुशोभनाः।। धर्मकार्यमिति ज्ञात्वा न गृहीतं च वेतनम्
ती झाडे फारच सुंदर आणि देखणी बनवली गेली; हे धर्मकार्य आहे असे जाणून त्याने काहीही मोबदला घेतला नाही.
उज्ज्वालिताश्च ते पत्न्या सुवर्णमयपादपाः।। लीलावतीगृहे चापि परिचर्या च पार्थिव
तुझ्या पत्नीने ते सोन्याचे वृक्ष अर्पण केले, आणि लिलावतीच्या घरीही सेवा केली गेली, हे राजन्.
कृता ताभ्यामशाठ्येन द्विजशुश्रूषणादिका।। सा च लीलावती वेश्या कालेन महतानघ
त्यांनी दोघांनीही कपट न करता ब्राह्मणांची सेवा व इतर सत्कर्मे केली; आणि लिलावती ही वेश्या असूनही, काळानुसार, हे निष्पाप राजा,
सर्वपापविनिर्मुक्ता जगाम शिवमंदिरम्।। योऽसौ सुवर्णकारश्च दरिद्रोप्यतिसत्त्ववान्
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन शिवाच्या लोकात गेली; आणि तो सुवर्णकार गरीब असूनही अत्यंत सद्गुणी होता.
न मूल्यमादाद्वेश्यातः स भवानिह सांप्रतम्।। सप्तद्वीपपतिर्जातः सूर्यायुतसमप्रभः
त्याने वेश्येकडून कधीच मोबदला घेतला नाही; म्हणूनच, हे राजन्, तो आता सात द्वीपांचा अधिपती झाला आहे आणि सूर्याच्या हजारो किरणांसारखा तेजस्वी आहे.
यया सुवर्णकारस्य तरवो हेमनिर्मिताः।। सम्यगुज्ज्वलिताः पत्न्या सेयं भानुमती तव
ज्याच्या पत्नीने सुवर्णाचे झाडे योग्य रीतीने अर्पण केली — तीच तुझी पत्नी भानुमती आहे.
तस्मान्नृलोकेष्वपराजितस्त्वमारोग्यसौभाग्ययुता च लक्ष्मीः।। तस्मात्त्वमप्यत्र विधानपूर्वं धान्याचलादीन्नृपते कुरुष्व
म्हणूनच, लोकांत तू कधीही हरत नाहीस, आरोग्य, सौभाग्य आणि लक्ष्मी तुझ्या ठिकाणी आहे; म्हणून, हे राजन्, तूही विधिपूर्वक धान्याचे पर्वत वगैरे दान करावे.
पुलस्त्य उवाच धान्याचलादीन्विधिनास्मरारेर्लोकं गतोसौ सुरपूज्यमानः
पुलस्त्य म्हणाले — ज्याने विधिपूर्वक धान्याचे पर्वत वगैरे अर्पण केले, तो स्मराचा शत्रू असलेल्या देवाच्या लोकात गेला आणि देवांकडून पूजिला गेला.
पश्येद्यदीमानुपनीयमानान्स्पृशेन्मनुष्यैरिह दीयमानान्।। शृणोति भक्त्याथ मतिं ददाति विकल्मषः सोपि दिवं प्रयाति
जो कुणी या वस्तू आणताना पाहतो, किंवा इथे लोकांनी अर्पण केलेल्या वस्तूला स्पर्श करतो, किंवा भक्तीभावाने ऐकतो, किंवा मन लावतो—even जर तो पापरहित असला तरी—तोही स्वर्गात जातो.
दुःस्वप्नप्रशममुपैति पठ्यमानैः शैलेंद्रैर्भवभयभेदनैर्मनुष्यः।। यः कुर्यात्किमु नृपपुंगवेह सम्यक्शांतात्मा सकलगिरींद्रसंप्रदानम्
या श्लोकांचे पठण केल्याने, जे जगातील भीती दूर करतात आणि सर्वश्रेष्ठ पर्वतांनी गौरविले आहेत, माणसाला वाईट स्वप्नांपासून मुक्ती मिळते; मग जो शांतचित्ताने इथे सर्व उत्तम पर्वत अर्पण करतो, त्याचे काय वर्णन करावे, हे राजाधिराज?
भीष्म उवाच विभवध्रुवकारिभूतलेस्मिन्भवभीतेरपि सूदनं च पुंसः
भीष्म म्हणाले: या पृथ्वीवर, जी संपत्ती आणि नश्वरता दोन्ही देते, माणसाच्या जगण्याच्या भीतीचा नाश करणारे काय आहे?
पुलस्त्य उवाच तव भक्तिमतस्तथापि वक्ष्ये व्रतमिंद्रासुरमानवेषु गुह्यम्
पुलस्त्य म्हणाले: तुझ्या भक्तीमुळे मी तुला एक व्रत सांगतो, जे देव, दैत्य आणि माणसांमध्येही गुप्त आहे.
पुण्यमाश्वयुजे मासि विशोकद्वादशीव्रतम्।। दशम्यां लघुभुग्विद्वान्प्रारभेत यमेन तु
पुण्यदायक, दुःखरहित द्वादशी व्रत आश्विन महिन्यात करावे. दहाव्या दिवशी, ज्ञानी माणसाने अल्प आहार घेऊन आणि संयम पाळून व्रत सुरू करावे.
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा दंतधावनपूर्वकम्।। एकादश्यां निराहारः सम्यगभ्यर्च्य केशवम्
उत्तर किंवा पूर्व दिशेला तोंड करून, दात घासून, एकादशीच्या दिवशी उपवास करावा आणि नीटपणे केशवाची पूजा करावी.
श्रियं चाभ्यर्च्य विधिवद्भोक्ष्येऽहं चापरेहनि।। एवं नियमकृत्सुप्त्वा प्रातरुत्थाय मानवः
श्रीची विधिपूर्वक पूजा करून, दुसऱ्या दिवशी भोजन करीन; अशा प्रकारे नियम पाळून, माणसाने झोपावे आणि सकाळी उठावे.
स्नानं सर्वौषधैः कुर्यात्पंचगव्यजलेन तु।। शुभ्रमाल्यांबरधरःपूजयेच्छ्रीशमुत्पलैः
सर्व औषधी वनस्पती आणि पंचगव्याने स्नान करावे. स्वच्छ फुलांची माळ आणि वस्त्र परिधान करून, श्रीची कमळांनी पूजा करावी.
विशोकाय नमः पादौ जंघे च वरदाय वै।। श्रीशाय जानुनी तद्वदूरू च जलशायिने
पायांना विषोकाला नमस्कार, पिंडांना वरदाला, गुडघ्यांना श्रीशाला, आणि मांड्यांना जलशायिनाला नमस्कार.
कंदर्पाय नमो गुह्यं माधवाय नमः कटिं।। दामोदरायेत्युदरं पार्श्वे च विपुलायवै
गुप्तांगांना कंदर्पाला, कंबरेला माधवाला, पोटाला दामोदराला आणि बाजूंना विपुलाला नमस्कार.