वैष्णवं स पदं याति नीलव्रतमिदं स्मृतम्। आषाढादिचतुर्मासमभ्यंगं वर्जयेन्नरः
तो वैष्णव लोकात पोहोचतो; हे नीलव्रत म्हणून ओळखले जाते. आषाढपासून चार महिन्यांत तेल लावणे टाळावे.
भोजनोपस्करं दद्यात्स याति भवनं हरेः। जनप्रीतिकरं नॄणां प्रीतिव्रतमिहोच्यते ५० 1.20.
जो कोणी जेवणाची भांडी दान करतो, तो हरिच्या लोकात जातो; हे प्रीतिव्रत म्हणून ओळखले जाते, जे लोकांना आनंद देते.
वर्जयित्वा मधौ यस्तु दधिक्षीरघृतैक्षवम्। दद्याद्वस्त्राणि सूक्ष्माणि रसपात्रेण संयुतम्
जो वसंत ऋतूत दही, दूध, तूप आणि ऊस टाळून, द्रव पदार्थांसाठी पात्रासह सूक्ष्म वस्त्रे दान करतो—
संपूज्य विप्रमिथुनं गौरी मे प्रीयतामिति। एतद्गौरीव्रतं नाम भवानीलोकदायकम्
ब्राह्मण दांपत्याची पूजा करून, 'गौरी माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणत, हे गौरीव्रत आहे, जे भवानीचे लोक मिळवून देते.
पुष्यादौ यस्त्रयोदश्यां कृत्वा नक्तमथो पुनः। अशोकं कांचनं दद्यादिक्षुयुक्तं दशांगुलम्
जो पुष्याच्या सुरुवातीला, त्रयोदशीला, रात्रभर उपवास करून, साखर लावलेले, दहा बोटे लांबीचे सोन्याचे अशोकवृक्ष दान करतो—
विप्राय वस्त्रसंयुक्तं प्रद्युम्नः प्रीयतामिति। कल्पं विष्णुपुरे स्थित्वा विशोकस्स्यात्पुनर्नृप
ब्राह्मणाला वस्त्रांसह, 'प्रद्युम्न माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणत, तो विष्णुपुरीत कल्पकाल राहतो आणि दुःखरहित होतो, राजन.
एतत्कामव्रतं नाम सदा शोकविनाशनम्। आषाढादि व्रते यस्तु वर्जयेद्यः फलाशनम्
हेच कामव्रत, जे नेहमीच दुःख नष्ट करते; जो आषाढादि व्रतात फळे खाणे टाळतो—
चातुर्मास्ये निवृत्ते तु घटं सर्पिर्गुडान्वितम्। कार्तिक्यां तत्पुनर्हैमं ब्राह्मणाय निवेदयेत्
चातुर्मास संपल्यावर, तुपाने व गुळाने भरलेला कलश द्यावा; आणि कार्तिक महिन्यात पुन्हा ब्राह्मणाला सोन्याचे दान करावे.
स रुद्रलोकमाप्नोति शिवव्रतमिदं स्मृतम्। वर्जयेद्यस्तु पुष्पाणि हेमंते शिशिरावृते
तो रुद्राच्या लोकात पोहोचतो; हे शिवव्रत म्हणून ओळखले जाते. जो हेमंत व शिशिर ऋतूत फुले टाळतो—
पुष्पत्रयं च फाल्गुन्यां कृत्वा शक्त्या च कांचनम्। दद्याद्द्विकालवेलायां प्रीयेतां शिवकेशवौ
आणि फाल्गुन महिन्यात, दोन वेळा, आपल्या शक्तीनुसार तीन प्रकारची फुले व सोन्याचे दान करतो, त्याच्यावर शिव आणि केशव प्रसन्न होतात.
दत्वा परं पदं याति सौम्यव्रतमिदं स्मृतम्। फाल्गुनादि तृतीयायां लवणं यस्तु वर्जयेत्
असे दान दिल्यावर तो परमपदाला पोहोचतो; हे सौम्यव्रत म्हणून ओळखले जाते. जो फाल्गुनापासून तिसऱ्या दिवशी मीठ टाळतो—
समांते शयनं दद्याद्गृहं चोपस्करान्वितम्। संपूज्य विप्रमिथुनं भवानी प्रीयतामिति
वर्षाच्या शेवटी, ब्राह्मण दांपत्याची पूजा करून, 'भवानी प्रसन्न होवो' असे म्हणत, तो पलंग आणि भांडी असलेले घर दान करतो.
गौरीलोके वसेत्कल्पं सौभाग्यव्रतमुच्यते। संध्यामौनं नरः कृत्वा समांते घृतकुंभकम्
तो गौरीच्या लोकात कल्पकाल वास करतो; हेच सौभाग्यव्रत. जो संध्याकाळी मौन पाळून, वर्षाच्या शेवटी तुपाचा कलश दान करतो—
वस्त्रयुग्मं तिलान्घंटां ब्राह्मणाय निवेदयेत्। लोकं सारस्वतं याति पुनरावृत्तिदुर्लभम्
आणि दोन वस्त्रे, तिळांसह घंटा ब्राह्मणाला अर्पण करतो, तो सरस्वतीच्या लोकात पोहोचतो, जिथून पुन्हा जन्म मिळणे कठीण असते.
एतत्सारस्वतं नाम रूपविद्याप्रदायकम्। लक्ष्मीमभ्यर्च्य पंचम्यामुपवासी भवेन्नरः
हे सरस्वत व्रत म्हणतात, जे रूपज्ञान देणारे आहे. पंचमीच्या दिवशी लक्ष्मीची पूजा करून पुरुषाने उपवास करावा.
समांते हेमकमलं दद्याद्धेनुसमन्वितम्। स वै विष्णुपदं याति लक्ष्मीः स्याज्जन्मजन्मनि
व्रताच्या शेवटी सोन्याचे कमळ आणि गाय द्यावी. अशाने तो विष्णूच्या पादात पोहोचतो आणि प्रत्येक जन्मी त्याला लक्ष्मी मिळते.
एतल्लक्ष्मीव्रतं नाम दुःखशोकविनाशनम्। कृत्वोपलेपनं शंभोरग्रतः केशवस्य च
हे लक्ष्मी व्रत म्हणतात, जे दुःख आणि शोक नष्ट करते. शंभू आणि केशव यांच्या समोर अभिषेक करावा.
यावदब्दं पुनर्देया धेनुर्जलघटस्तथा। जन्मायुतं स राजा स्यात्ततः शिवपुरं व्रजेत्
एक वर्षभर पुन्हा गाय आणि जलघट द्यावा. त्यामुळे तो दहा हजार जन्म राजा होतो आणि नंतर शिवाच्या नगरीत जातो.
एतदायुर्व्रतं नाम सर्वकामप्रदायकम्। अश्वत्थं भास्करं गंगां प्रणम्यैकाग्रमानसः
हे आयुव्रत म्हणतात, जे सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे. एकाग्र मनाने अश्वत्थ वृक्ष, सूर्य आणि गंगेचे वंदन करावे.
एकभक्तं नरः कुर्यादब्दमेकं विमत्सरः। व्रतांते विप्रमिथुनं पूज्यं धेनुत्रयान्वितम्
एक वर्षभर द्वेष न ठेवता फक्त एकदाच जेवावे. व्रताच्या शेवटी तीन गायींसह दोन ब्राह्मणांची पूजा करावी.
वृक्षं हिरण्मयं दद्यात्सोश्वमेधफलं लभेत्। एतत्कीर्तिव्रतं नाम भूतिकीर्तिफलप्रदम्
सोन्याचा वृक्ष द्यावा आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते. हे कीर्तीव्रत म्हणतात, जे ऐश्वर्य आणि कीर्ती देते.
घृतेन स्नपनं कृत्वा शंभोर्वा केशवस्य वा। अक्षताभिः सपुष्पाभिः कृत्वा गोमयमंडलम्
शंभू किंवा केशव यांना तुपाने अभिषेक करून, अक्षता आणि फुलांनी गायीच्या शेणाचा मंडळ तयार करावा.
समांते हेमकमलं तिलधेनुसमन्वितम्। शूलमष्टांगुलं दद्याच्छिवलोके महीयते
व्रताच्या शेवटी सोन्याचे कमळ आणि तीळासह गाय द्यावी. आठ अंगुळ लांब त्रिशूळ द्यावा आणि शिवलोकात मान मिळतो.
सामगायनकं चैव सामव्रतमिहोच्यते। नवम्यामेकभक्तं तु कृत्वा कन्याश्च शक्तितः
सामगायनासह सामव्रत येथे सांगितले आहे. नवमीत एकदाच जेवावे आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार कन्यांचा सन्मान करावा.
भोजयित्वा समं दद्याद्धेमकंचुकवाससी। हैमं सिंहं च विप्रा यदद्याच्छिवपदं व्रजेत्
त्यांना समानपणे जेवू घालून, सोन्याचे वस्त्र आणि ब्राह्मणांना सोन्याचा सिंह द्यावा. असे केल्याने शिवपद मिळते.
जन्मार्बुदं सुरूपः स्याच्छत्रुभिश्चापराजितः। एतद्वीरव्रतं नाम नराणां च सुखप्रदम्
शंभर कोटी जन्म सुंदर राहतो आणि शत्रूंनी कधीही हरवता येत नाही. हे वीरव्रत म्हणतात, जे पुरुषांना सुख देते.
चैत्रादि चतुरोमासाञ्जलं दद्याद्दयान्वितः। व्रतांते मणिकं दद्यादन्नं वस्त्रसमन्वितम्
चैत्रपासून चार महिन्यांत दयाळूपणे एक मूठ द्यावी. व्रताच्या शेवटी मणी, अन्न आणि वस्त्र द्यावे.
तिलपात्रं हिरण्यं च ब्रह्मलोके महीयते। कल्पांते भूतिजननमानंदव्रतमुच्यते
तीळाचे पात्र आणि सोने द्यावे, आणि ब्रह्मलोकात मान मिळतो. कल्पाच्या शेवटी हे भूतिजननमानंद व्रत म्हणतात.
पंचामृतेन स्नपनं कृत्वा संवत्सरं विभोः। वत्सरांते पुनर्दद्याद्धेनुं पंचामृतान्वितां
पंचामृताने एक वर्ष प्रभूचा अभिषेक करावा. वर्षाच्या शेवटी पुन्हा पंचामृतयुक्त गाय द्यावी.
विप्राय दद्याच्छंखं च सपदं याति शांकरम्। राजा भवति कल्पांते धृतिव्रतमिदं स्मृतम्
ब्राह्मणाला शंख द्यावा आणि शिवपद मिळते. कल्पाच्या शेवटी राजा होतो—हे धृतिव्रत म्हणून ओळखले जाते.