स्नातोऽहं सर्वतीर्थेषु ह्रदप्रस्रवणेषु च । नदीषु देवखातेषु इदं स्नानं तु मे भवेत्
‘मी सर्व तीर्थांमध्ये, सरोवरांमध्ये, नद्या आणि देवांनी खणलेल्या कुंडांमध्ये स्नान केले आहे; हे स्नान माझ्यासाठी असेच असो.’
इति स्नानमंत्रः । जामदग्न्यं मुनिं चैव कारयित्वा हिरण्मयम् । माषकस्य सुवर्णस्य तदर्द्धार्द्धेन वा पुनः
हा स्नानाचा मंत्र — नंतर, जमदग्नींच्या पुत्राची सोन्याची मूर्ती तयार करावी, एक माषक किंवा त्याच्या अर्ध्या सोन्याने, किंवा पुन्हा—
गृहमागत्य पूजायाः पूजाहोमं तु कारयेत् । ततश्चामलकीं गच्छेत्सर्वोपस्करसंयुतः
घरी परतल्यावर, पूजेची पूजा आणि होम करावा. त्यानंतर सर्व साहित्य घेऊन आवळ्याच्या झाडाजवळ जावे.
आमलकीं ततो गत्वा परिशोध्य समंततः । स्थापयेत्सततं कुंभमव्रणं मंत्रपूर्वकम्
आवळ्याच्या झाडाजवळ गेल्यावर, चारही बाजूंनी स्वच्छ करावे आणि मंत्र म्हणत एक सुंदर, निर्दोष कलश ठेवावा.
पंचरत्नसमोपेतं दिव्यगंधाधिवासितम् । छत्रोपानद्युगोपेतं सितचंदनचर्चितम्
तो कलश पाच रत्नांनी सजवावा, दिव्य सुवासिकांनी भरावा, छत्री आणि जोडीच्या पादत्राणांनी सजवावा, आणि पांढऱ्या चंदनाने लेपावा.
स्रग्दामलंबितग्रीवं सर्वधूपविधूपितम् । दीपमालाकुलं कुर्यात्सर्वतः सुमनोहरम्
त्याच्या गळ्यात फुलांची माळ लटकवावी, सर्व प्रकारच्या धूपांनी सुवासित करावे, आणि सर्व बाजूंनी दिव्यांची माळ लावावी, ज्यामुळे तो फारच सुंदर दिसेल.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं दिव्यलाजैः प्रपूरितम् । पात्रोपरि न्यसेद्देवं जामदग्न्यं महाप्रभम्
त्यावर एक पात्र ठेवावे, जे दिव्य भाजलेल्या तांदळांनी भरलेले असावे. त्या पात्रावर तेजस्वी आणि प्रसिद्ध जामदग्न्य देवतेची स्थापना करावी.
विशोकाय नमः पादौ जानुनी विश्वरूपिणे । उग्राय च ततोऽप्यूरू कटी दामोदराय च
विशोक या नावाने पायांना नमस्कार करावा, विश्वरूपिण या नावाने गुडघ्यांना, नंतर उग्र या नावाने मांड्यांना आणि दामोदर या नावाने कंबरेला नमस्कार करावा.
उदरं पद्मनाभाय उरः श्रीवत्सधारिणे । चक्रिणे वामबाहुं च दक्षिणं गदिने नमः 6.45.
पोटाला पद्मनाभ या नावाने, छातीला श्रीवत्सधारी या नावाने, डाव्या हाताला चक्रधारी या नावाने आणि उजव्या हाताला गदाधारी या नावाने नमस्कार करावा.
वैकुंठाय नमः कंठमास्यं यज्ञमुखाय वै । नासां विशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी
कंठाला वैकुंठ या नावाने, तोंडाला यज्ञमुख या नावाने, नाकाला विशोकनिधी या नावाने आणि डोळ्यांना वासुदेव या नावाने नमस्कार करावा.
ललाटं वामनायेति रामायेति भ्रुवौ नमः । सर्वात्मने तु तच्छीर्षं नम इत्यभिपूजयेत्
कपाळाला वामन या नावाने, भुवयांना राम या नावाने नमस्कार करावा. डोक्याला सर्वात्मा या नावाने 'नमस्कार' असे म्हणून पूजा करावी.
इति पूजामंत्रः । ततो देवाधिदेवाय अर्घं चैव प्रदापयेत् । फलेन चैव शुभ्रेण भक्तियुक्तेन चेतसा
ही पूजा मंत्र आहे. त्यानंतर देवाधिदेवाला शुद्ध फळ आणि भक्तीपूर्ण मनाने अर्घ्य अर्पण करावे.
ततो जागरणं कुर्याद्भक्तियुक्तेन चेतसा । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैर्द्धर्माख्यानैः स्तवैरपि
नंतर भक्तीने मन लावून जागरण करावे, त्यात नृत्य, गीते, वाद्य, धर्मकथा आणि स्तोत्रे म्हणावीत.
वैष्णवैश्च तथाख्यानैः क्षपयेत्सर्वशर्वरीम् । प्रदक्षिणां ततः कुर्याद्धात्र्या वै विष्णुनामभिः
वैष्णव कथांनी संपूर्ण रात्र घालवावी. त्यानंतर त्या पात्राची विष्णूच्या नावांनी प्रदक्षिणा करावी.
अष्टाधिकं शतं चैव अष्टाविंशतिरेव वा । ततः प्रभाते समये कृत्वा नीराजनं हरेः
एकशेआठ किंवा अठ्ठावीस वेळा प्रदक्षिणा करावी. मग पहाटे हरिचे निराजन करावे.
ब्राह्मणं पूजयित्वा तु सर्वं तस्मै निवेदयेत् । जामदग्न्य घटे तत्र वस्त्रयुग्ममुपानहौ
ब्राह्मणाची पूजा करून सर्व वस्तू त्याला अर्पण कराव्यात. जामदग्न्य पात्रात वस्त्रांची जोडी आणि पादत्राणे ठेवावीत.
जामदग्न्यस्वरूपेण प्रीयतां मम केशवः । ततश्चामलकीं स्पृष्ट्वा कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
जामदग्न्य रूपाने केशव माझ्यावर प्रसन्न होवो. मग आमलक फळाला स्पर्श करून त्याची प्रदक्षिणा करावी.
स्नानं कृत्वा विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । ततश्च स्वयमश्नीयात्कुटुंबेन समावृतः
नियमाने स्नान करून ब्राह्मणांना जेवू घालावे. त्यानंतर कुटुंबासह स्वतः जेवावे.
एवं कृतेन यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयामि ते । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम्
अशा प्रकारे केल्याने जे पुण्य मिळते ते सर्व मी तुला सांगतो—सर्व तीर्थांमध्ये जे पुण्य मिळते आणि सर्व दानांचे जे फळ मिळते ते मिळते.
सर्वयज्ञाधिकं चैव लभते नात्र संशयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं व्रतम्
सर्व यज्ञांपेक्षा अधिक पुण्य निश्चित मिळते, यात शंका नाही. हे सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ व्रत मी तुम्हाला सांगितले आहे.
एतावदुक्त्वा देवेशस्तत्रैवांतरधीयत । ते चापि ऋषयः सर्वे चक्रुः सर्वमशेषतः
इतके सांगून देवांचा स्वामी तिथेच अदृश्य झाला. आणि सर्व ऋषींनी ते सर्व विधी पूर्णपणे केले.
तथा त्वमपि राजेन्द्र कर्तुमर्हसि सत्तम । व्रतमेतद्दुराधर्षं सर्वपापप्रमोचनम्
म्हणून, राजेंद्र, तू देखील हे कठीण आणि सर्व पापांपासून मुक्त करणारे व्रत अवश्य करावे.
युधिष्ठिर उवाच- वैशाख शुक्लपक्षे तु किन्नामैकादशी भवेत् । किं फलं को विधिस्तत्र कथयस्व जनार्दन
युधिष्ठिर म्हणाला—वैशाख शुद्ध पक्षात एकादशीचे नाव काय आहे? तिचे फळ काय आणि विधी काय आहे? हे जनार्दन, कृपया मला सांग.
श्रीकृष्ण उवाच- इदमेव पुरा पृष्टं रामचंद्रेण धीमता । वसिष्ठं प्रति राजेंद्र यत्त्वं मामनुपृच्छसि
श्रीकृष्ण म्हणाले—राजेंद्र, हेच प्रश्न पूर्वी बुद्धिमान रामचंद्राने वसिष्ठांना विचारले होते, जसे तू आता मला विचारतो आहेस.
राम उवाच- भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि व्रतानामुत्तमं व्रतम् । सर्वपापक्षयकरं सर्वदुःखनिकृंतनम्
राम म्हणाला — भगवंत, मला सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे, सर्व पापांचा नाश करणारे आणि सर्व दुःख दूर करणारे व्रत ऐकायचे आहे.
मया दुःखानि भुक्तानि सीताविरहजानि तु । ततोऽहं भयभीतोऽस्मि पृच्छामि त्वां महामुने
सीतेपासून दूर राहिल्यामुळे मी अनेक दुःख भोगली आहेत. म्हणूनच मी घाबरलो आहे आणि हे महर्षे, मी आपल्याला विचारतो.
वसिष्ठ उवाच- साधु पृष्टं त्वया राम तवैषा नैष्ठिकी मतिः । त्वन्नामग्रहणेनैव पूतो भवति मानवः
वसिष्ठ म्हणाले — राम, तू फार चांगला प्रश्न विचारलास. तुझी ही निश्चयबुद्धी फारच श्रेष्ठ आहे. फक्त तुझे नाव घेतल्यानेही माणूस पवित्र होतो.
तथापि कथयिष्यामि लोकानां हितकाम्यया । पवित्रं पावनानां च व्रतानामुत्तमं व्रतम्
तरीही, लोकांच्या कल्याणासाठी मी तुला सर्वात पवित्र आणि सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे व्रत सांगतो.
वैशाखस्य सिते पक्षे राम चैकादशी भवेत् । मोहिनी नाम सा प्रोक्ता सर्वपापहरापराः
वैशाख महिन्यातील शुद्ध पक्षात, राम, एकादशी येते, जिला मोहिनी असे नाव आहे. ती सर्व पापांचा नाश करणारी म्हणून प्रसिद्ध आहे.
मोहजालात्प्रमुच्यंते पातकानां समूहतः । अस्या व्रत प्रभावेन सत्यं सत्यं वदाम्यहम्
या व्रताच्या प्रभावामुळे माणसे मोहाच्या जाळ्यातून आणि सर्व पापांच्या राशीतून मुक्त होतात. हे मी खरे, खरे सांगतो.