अन्योन्यातिथितामेतु बिसस्तैन्यं करोति यः। एककूपे वसेद्ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने एकमेकांकडून पाहुणचार घ्यावा. ब्राह्मण असून, नीच स्त्रीचा स्वामी एकाच विहिरीच्या गावात एकटा राहावा.
तस्य सालोक्यतां यातु बिसस्तैन्यं करोति यः। भरद्वाज उवाच। नृशंसस्सोऽस्तु सर्वेषु समृध्या चाप्यहंकृतः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने अशाच लोकांच्या लोकात जावे. भरद्वाज म्हणाला — तो सर्वांशी क्रूर असावा आणि संपत्तीमुळे गर्विष्ठ व्हावा.
मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः। प्रत्याक्रोशत्ववाक्रुष्टस्ताडयत्वन्यताडितः३५० 1.19.
ज्याने हे कंद चोरले, तो मत्सरी आणि निंदा करणारा असावा. तो दुसऱ्याला शिवी दिल्यावर स्वतःही अपमानित व्हावा आणि मारल्यावर स्वतःही मार खावा.
विक्रीणातु रसांश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः। गौतम उवाच। अतिथिं त्वागतं प्राप्य पाकभेदं करोतु सः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने रस विकावे. गौतम म्हणाला — त्याने पाहुणा आल्यावर त्याला निकृष्ट जेवण द्यावे.
शूद्रान्नं च सदाश्नातु बिसस्तैन्यं करोति यः। दत्वा दानं कीर्तयतु परभार्यासु तुष्यतु
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने नेहमी शूद्रांनी बनवलेले अन्न खावे. दान दिल्यावर त्याचा गर्व करावा आणि दुसऱ्याच्या स्त्रीमध्ये आनंद मानावा.
एकाकीमिष्टमश्नीयाद्बिसस्तैन्यं करोति यः। विश्वामित्र उवाच। नित्यकामपरः सोस्तु दिवसे चैव मैथुनी
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने आपले आवडते अन्न एकट्याने खावे. विश्वामित्र म्हणाला — तो नेहमी कामवासनेत मग्न असावा आणि दिवसा मैथुन करावा.
नित्यं तु पातकी चैव बिसस्तैन्यं करोति यः। परापवादं वदतु परदारांश्च सेवतु
ज्याने हे कंद चोरले, तो नेहमी पापी असावा. तो नेहमी दुसऱ्याची निंदा करावा आणि दुसऱ्याच्या स्त्रियांशी संबंध ठेवावा.
परनिंदारतश्चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः। मातरं पितरं चैव सोवमन्यतु दुर्मतिः
ज्याने हे कंद चोरले, तो नेहमी दुसऱ्याची निंदा करण्यात रममाण असावा. तो दुष्ट बुद्धीने आई-वडिलांचा अवमान करावा.
समातर्यन्यबुद्धिस्याद् बिसस्तैन्यं करोति यः। परपाकं सदाश्नातु परनारीं च सेवतु
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने स्वतःच्या आईला परकी समजावे. तो नेहमी दुसऱ्यांनी बनवलेले अन्न खावा आणि दुसऱ्याच्या स्त्रीशी संबंध ठेवावा.
वेदविक्रयकृच्चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः। जमदग्निरुवाच। परस्य यातु प्रेष्यत्वं स तु जन्मनि जन्मनि
ज्याने हे कंद चोरले, तो वेद विकणारा असावा. जमदग्नी म्हणाला — तो प्रत्येक जन्मात दुसऱ्याचा नोकर व्हावा.
सर्वधर्मक्रियाहीनो बिसस्तैन्यं करोति यः। शुनःसख उवाच। न्यायेन वेदानध्येतु गृहस्थोस्तु प्रियातिथिः
ज्याने हे कंद चोरले, तो सर्व धर्मकृत्यांपासून वंचित असावा. शुनःशेख म्हणाला — त्याने न्यायाने वेद शिकावे आणि गृहस्थ होऊन पाहुण्यांचे प्रेमाने स्वागत करावे.
सत्यं वदतु वाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः। अग्निं जुहोतु विधिवद्यज्ञं यजतु नित्यशः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने नेहमी सत्य बोलावे. तो विधिपूर्वक अग्निला होम करावा आणि नेहमी यज्ञ करावा.
ब्रह्मणस्सदनं यातु बिसस्तैन्यं करोति यः। ऋषय ऊचुः। इष्टमेव द्विजातीनां यदिदं शपथीकृतं
जो मनुष्य कमळाच्या देठांची चोरी करतो, त्याने ब्रह्माच्या निवासस्थानी जावे. ऋषी म्हणाले: द्विजांनी घेतलेली ही शपथ योग्यच आहे.
त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनःसख। शुनःसख उवाच। मया ह्यंतर्हितान्यासन्बिसानीमानि वो द्विजाः
शुनःसख, तू सर्वांसाठी कमळाच्या देठांची चोरी केलीस. शुनःसख म्हणाला: हे द्विजांनो, मीच तुमच्यासाठी हे कमळाचे देठ लपवले होते.
धर्मं च श्रोतुकामेन जानीध्वं मां च वासवम्। अलोभादक्षयालोका जिता वो मुनिसत्तमाः
धर्म ऐकायची इच्छा असणाऱ्यांनो, मला वासव समजा. लोभ न ठेवता आणि नाश न होणाऱ्या दृष्टीने तुम्ही सर्व लोक जिंकलेत, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.
विमानमधितिष्ठध्वं गच्छामस्त्रिदशालयम्। ततो महर्षयस्ते तु विज्ञायाथ पुरंदरम्
आता विमानात बसा, आपण देवांच्या निवासस्थानी जाऊया. मग त्या महर्षींनी हे समजून पुरंदराकडे गेले.
ऊचुः पुरंदरं चेदं वाक्यं वाक्यविशारदाः। इहागत्य नरो यस्तु मध्यमं पुष्करं विशेत्
वाक्प्रवीण असलेल्या त्या ऋषींनी पुरंदराला असे सांगितले: जो मनुष्य इथे येऊन मध्यम पुष्करात प्रवेश करतो—
त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा लभेदावश्यकं फलम्। द्वादशवार्षिकीदीक्षा स्मृता यातु वनौकसां
तीन रात्र उपवास केल्यावर त्याला हवे ते फळ मिळते. वनवासात राहणाऱ्यांमध्ये बारा वर्षांची दीक्षा प्रसिद्ध आहे.
तस्याः फलं समग्रं च लभेदिह न संशयः। नासौ दुर्गतिमाप्नोति स्वगणैः सह मोदते
त्याला त्या व्रताचे सर्व फळ इथेच नक्की मिळते. तो कधीही दुर्दशेला सामोरा जात नाही; आपल्या सोबत्यांसह आनंदात राहतो.
विरिञ्चिस्थानमासाद्य तिष्ठेद्वै ब्रह्मणो दिनम्। पुलस्त्य उवाच। इंद्रेण सह संप्रीतास्तदा जग्मुस्त्रिविष्टपम्
विरिंचीच्या स्थानी पोहोचून तो ब्रह्मदेवाचा एक दिवस तिथे राहतो. पुलस्त्य म्हणाला: मग ते इंद्रासह आनंदाने स्वर्गात गेले.
एवं विलोभ्यमानास्ते लोभैर्बहुविधैरिह। नैव लोभं तथा चक्रुस्तेन जग्मुस्त्रिविष्टपम्
इथे अनेक प्रकारच्या लोभांनी त्यांना फसवायचा प्रयत्न झाला, तरीही त्यांनी कधीच लोभ केला नाही आणि म्हणूनच ते स्वर्गात गेले.
इदं यः शृणुयान्नित्यमृषीणां चरितं शुभम्। विमुक्तः सर्वपापेभ्यः स्वर्गलोके महीयते
जो कोणी रोज हे ऋषींचे पवित्र चरित्र ऐकतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि स्वर्गलोकात सन्मान मिळवतो.
भीष्म उवाच। अत्याश्चर्यवती रम्या कथेयं पापनाशिनी। विस्तरेण च मे ब्रूहि याथातथ्येन पृच्छतः
भीष्म म्हणाले: ही कथा फारच अद्भुत आणि रम्य आहे, पापांचा नाश करणारी आहे. मी विचारतो आहे, म्हणून कृपया मला ती सविस्तर आणि खरीखुरी सांग.
माहात्म्यं मध्यमस्यापि ऋषिभिः परिकीर्तितम्। फलं चान्नस्य कथितं माहात्म्यं च दमस्य तु
मध्यम प्रदेशाचे माहात्म्य ऋषींनी गौरवले आहे. अन्नाचे फळ आणि संयमाचे माहात्म्यही सांगितले आहे.
विष्णुना च पदन्यासः कृतो यत्र महामुने। कनीयसस्तथोत्पत्तिर्यथाभूता वदस्व मे
महामुने, जिथे विष्णूंनी पाऊल ठेवले आणि जो सर्वात लहान आहे त्याची उत्पत्ती कशी झाली, ते मला जसे घडले तसे सांग.
पुलस्त्य उवाच। पुरा रथंतरे कल्पे राजासीत्पुष्पवाहनः। नाम्ना लोकेषु विख्यातस्तेजसा सूर्यसन्निभः
पुलस्त्य म्हणाले: पूर्वी रथंतर कल्पात पुष्पवाहन नावाचा राजा होता. तो आपल्या तेजाने सूर्यासारखा आणि सर्व लोकांमध्ये प्रसिद्ध होता.
तपसा तस्य तुष्टेन चतुर्वक्त्रेण भारत। कमलं कांचनं दत्तं यथाकामगमं नृप
त्याच्या तपामुळे त्याने चार मुख असलेल्या ब्रह्मदेवाला प्रसन्न केले आणि त्याला हवे तिथे जाणारे सोन्याचे कमळ मिळाले.
सप्तद्वीपानि लोकं च यथेष्टं विचरत्सदा। कल्पादौ तु समं द्वीपं तस्य पुष्करवासिना
तो नेहमी सातही द्वीपांत आणि संपूर्ण जगात मनासारखे फिरत असे. कल्पाच्या सुरुवातीला पुष्करवासी लोकांसोबत तो द्वीप सामायिक करत असे.
लोकेन पूजितं तस्मात्पुष्करद्वीपमुच्यते। तदेव ब्रह्मणा दत्तं यानमस्य ततोंबुजम्
लोकांनी त्याचा सन्मान केल्यामुळे त्याला पुष्करद्वीप असे म्हणतात. ते वाहन, म्हणजेच कमळ, त्याला ब्रह्मदेवाने दिले होते.
पुष्पवाहन इत्याहुस्तस्मात्तं देवदानवाः। नौपम्यमस्तीह जगत्त्रयेपि ब्रह्मांबुजस्थस्य च तस्य राज्ञः
म्हणून देव आणि दानव त्याला पुष्पवाहन म्हणू लागले. ब्रह्माच्या कमळावर राहणाऱ्या त्या राजासारखा या तिन्ही लोकांत कोणीही नाही.