एतद्भवेच्च सर्वस्वं धातूनामिव कांचनम्। सर्वभूतहितं राजन्नधीत्यामृतमश्नुते
हे सर्व काही असावं, जसं धातूंमध्ये सोनं असतं. सर्व प्राण्यांच्या हिताचं शिक्षण घेतल्यावर, माणूस अमरत्व मिळवतो, राजन.
एवं वै धर्मसर्वस्वमुक्त्वा ते तु शुनःसखम्। तेनैव सहिताः सर्वे निविष्टास्सरसस्तटे
असं सर्व धर्माचं सार सांगून, शुनःशेखासह ते सर्व जण सरोवराच्या काठी एकत्र बसले.
सरोपश्यन्सुविस्तीर्णं पद्मोत्पलजलावृतम्। तत्रावतारं कृत्वा ते बिसानि च कलापशः
ते विस्तीर्ण आणि कमळांनी, पाणलिलीने भरलेलं सरोवर पाहून, तिथे उतरले आणि कमळाच्या बिसांची गाठोडी बांधू लागले.
तीरे निक्षिप्य सरसश्चक्रुः पुण्यां जलक्रियाम्। अथोत्तीर्य जलात्तस्मात्ते समेत्य परस्परम्
सरोवराच्या काठावर ती गाठोडी ठेवून, त्यांनी पुण्य जलक्रीया केली. मग पाण्यातून बाहेर येऊन, सगळे एकत्र जमले.
बिसान्येतान्यपश्यंत इदं वचनमब्रुवन्। ऋषय ऊचुः। केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं पापकर्मणाम्
कमळाच्या कंदांचा अभाव पाहून त्यांनी असे शब्द उच्चारले: ऋषी म्हणाले — आपल्यातल्या कोणत्या पापी आणि उपाशी माणसाने हे कंद चोरले?
नृशंसेनापनीतानि बिसान्याहारकांक्षिणा। ते शंकमानास्त्वन्योन्यं पर्यपृच्छन्द्विजोत्तमाः
कोणीतरी क्रूरपणे, खाण्याच्या इच्छेने हे कंद नेले का? असे शंका येऊन, त्या श्रेष्ठ द्विजांनी एकमेकांना विचारले.
चक्रुश्च निश्चयं सर्वे शपथं प्रति पार्थिव। कश्यप उवाच। सर्वत्र सर्वं हरतु न्यासलोपं करोतु च
सर्वांनी शपथ घेण्याचा निश्चय केला, राजन. कश्यप म्हणाला — ज्याने हे कंद चोरले, त्याचे सर्व काही सर्वत्र नष्ट होवो आणि त्याने ठेवलेल्या वस्तूंचा विश्वासघात करावा.
कूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः। दंभेन धर्मं चरतु राजानं चोपसेवताम्
ज्याने हे कंद चोरले, तो खोटा साक्षीदार होवो. तो ढोंगाने धर्माचरण करावा आणि राजांची सेवा करावी.
मधुमांसं समश्नातु बिसस्तैन्यं करोति यः। अनृतं भाषतु सदा विषयांश्चोपसेवतु
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने मध आणि मांस खावो. तो नेहमी खोटं बोलो आणि विषयसुखात रममाण होवो.
ददातु कन्यां शुल्केन बिसस्तैन्यं करोति यः। वसिष्ठ उवाच। अनृतौ मैथुनं यातु दिवास्वप्नं निषेवतु
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने आपली मुलगी विकून लग्न लावून द्यावी. वसिष्ठ म्हणाला — तो खोटेपणाने मैथुन करावा आणि दिवसा स्वप्नरंजनात गुंतावा.
अन्योन्यातिथितामेतु बिसस्तैन्यं करोति यः। एककूपे वसेद्ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने एकमेकांकडून पाहुणचार घ्यावा. ब्राह्मण असून, नीच स्त्रीचा स्वामी एकाच विहिरीच्या गावात एकटा राहावा.
तस्य सालोक्यतां यातु बिसस्तैन्यं करोति यः। भरद्वाज उवाच। नृशंसस्सोऽस्तु सर्वेषु समृध्या चाप्यहंकृतः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने अशाच लोकांच्या लोकात जावे. भरद्वाज म्हणाला — तो सर्वांशी क्रूर असावा आणि संपत्तीमुळे गर्विष्ठ व्हावा.
मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः। प्रत्याक्रोशत्ववाक्रुष्टस्ताडयत्वन्यताडितः३५० 1.19.
ज्याने हे कंद चोरले, तो मत्सरी आणि निंदा करणारा असावा. तो दुसऱ्याला शिवी दिल्यावर स्वतःही अपमानित व्हावा आणि मारल्यावर स्वतःही मार खावा.
विक्रीणातु रसांश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः। गौतम उवाच। अतिथिं त्वागतं प्राप्य पाकभेदं करोतु सः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने रस विकावे. गौतम म्हणाला — त्याने पाहुणा आल्यावर त्याला निकृष्ट जेवण द्यावे.
शूद्रान्नं च सदाश्नातु बिसस्तैन्यं करोति यः। दत्वा दानं कीर्तयतु परभार्यासु तुष्यतु
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने नेहमी शूद्रांनी बनवलेले अन्न खावे. दान दिल्यावर त्याचा गर्व करावा आणि दुसऱ्याच्या स्त्रीमध्ये आनंद मानावा.
एकाकीमिष्टमश्नीयाद्बिसस्तैन्यं करोति यः। विश्वामित्र उवाच। नित्यकामपरः सोस्तु दिवसे चैव मैथुनी
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने आपले आवडते अन्न एकट्याने खावे. विश्वामित्र म्हणाला — तो नेहमी कामवासनेत मग्न असावा आणि दिवसा मैथुन करावा.
नित्यं तु पातकी चैव बिसस्तैन्यं करोति यः। परापवादं वदतु परदारांश्च सेवतु
ज्याने हे कंद चोरले, तो नेहमी पापी असावा. तो नेहमी दुसऱ्याची निंदा करावा आणि दुसऱ्याच्या स्त्रियांशी संबंध ठेवावा.
परनिंदारतश्चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः। मातरं पितरं चैव सोवमन्यतु दुर्मतिः
ज्याने हे कंद चोरले, तो नेहमी दुसऱ्याची निंदा करण्यात रममाण असावा. तो दुष्ट बुद्धीने आई-वडिलांचा अवमान करावा.
समातर्यन्यबुद्धिस्याद् बिसस्तैन्यं करोति यः। परपाकं सदाश्नातु परनारीं च सेवतु
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने स्वतःच्या आईला परकी समजावे. तो नेहमी दुसऱ्यांनी बनवलेले अन्न खावा आणि दुसऱ्याच्या स्त्रीशी संबंध ठेवावा.
वेदविक्रयकृच्चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः। जमदग्निरुवाच। परस्य यातु प्रेष्यत्वं स तु जन्मनि जन्मनि
ज्याने हे कंद चोरले, तो वेद विकणारा असावा. जमदग्नी म्हणाला — तो प्रत्येक जन्मात दुसऱ्याचा नोकर व्हावा.
सर्वधर्मक्रियाहीनो बिसस्तैन्यं करोति यः। शुनःसख उवाच। न्यायेन वेदानध्येतु गृहस्थोस्तु प्रियातिथिः
ज्याने हे कंद चोरले, तो सर्व धर्मकृत्यांपासून वंचित असावा. शुनःशेख म्हणाला — त्याने न्यायाने वेद शिकावे आणि गृहस्थ होऊन पाहुण्यांचे प्रेमाने स्वागत करावे.
सत्यं वदतु वाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः। अग्निं जुहोतु विधिवद्यज्ञं यजतु नित्यशः
ज्याने हे कंद चोरले, त्याने नेहमी सत्य बोलावे. तो विधिपूर्वक अग्निला होम करावा आणि नेहमी यज्ञ करावा.
ब्रह्मणस्सदनं यातु बिसस्तैन्यं करोति यः। ऋषय ऊचुः। इष्टमेव द्विजातीनां यदिदं शपथीकृतं
जो मनुष्य कमळाच्या देठांची चोरी करतो, त्याने ब्रह्माच्या निवासस्थानी जावे. ऋषी म्हणाले: द्विजांनी घेतलेली ही शपथ योग्यच आहे.
त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनःसख। शुनःसख उवाच। मया ह्यंतर्हितान्यासन्बिसानीमानि वो द्विजाः
शुनःसख, तू सर्वांसाठी कमळाच्या देठांची चोरी केलीस. शुनःसख म्हणाला: हे द्विजांनो, मीच तुमच्यासाठी हे कमळाचे देठ लपवले होते.
धर्मं च श्रोतुकामेन जानीध्वं मां च वासवम्। अलोभादक्षयालोका जिता वो मुनिसत्तमाः
धर्म ऐकायची इच्छा असणाऱ्यांनो, मला वासव समजा. लोभ न ठेवता आणि नाश न होणाऱ्या दृष्टीने तुम्ही सर्व लोक जिंकलेत, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.
विमानमधितिष्ठध्वं गच्छामस्त्रिदशालयम्। ततो महर्षयस्ते तु विज्ञायाथ पुरंदरम्
आता विमानात बसा, आपण देवांच्या निवासस्थानी जाऊया. मग त्या महर्षींनी हे समजून पुरंदराकडे गेले.
ऊचुः पुरंदरं चेदं वाक्यं वाक्यविशारदाः। इहागत्य नरो यस्तु मध्यमं पुष्करं विशेत्
वाक्प्रवीण असलेल्या त्या ऋषींनी पुरंदराला असे सांगितले: जो मनुष्य इथे येऊन मध्यम पुष्करात प्रवेश करतो—
त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा लभेदावश्यकं फलम्। द्वादशवार्षिकीदीक्षा स्मृता यातु वनौकसां
तीन रात्र उपवास केल्यावर त्याला हवे ते फळ मिळते. वनवासात राहणाऱ्यांमध्ये बारा वर्षांची दीक्षा प्रसिद्ध आहे.
तस्याः फलं समग्रं च लभेदिह न संशयः। नासौ दुर्गतिमाप्नोति स्वगणैः सह मोदते
त्याला त्या व्रताचे सर्व फळ इथेच नक्की मिळते. तो कधीही दुर्दशेला सामोरा जात नाही; आपल्या सोबत्यांसह आनंदात राहतो.
विरिञ्चिस्थानमासाद्य तिष्ठेद्वै ब्रह्मणो दिनम्। पुलस्त्य उवाच। इंद्रेण सह संप्रीतास्तदा जग्मुस्त्रिविष्टपम्
विरिंचीच्या स्थानी पोहोचून तो ब्रह्मदेवाचा एक दिवस तिथे राहतो. पुलस्त्य म्हणाला: मग ते इंद्रासह आनंदाने स्वर्गात गेले.