ऋषय ऊचुः - को भवान्न हि जानीमः कस्मात्कारणतां गतः । देवो वा यदि वा चान्यः कथयस्व यथातथम्
ऋषी म्हणाले — 'आपण कोण आहात? आम्हाला माहीत नाही. आपण कोणत्या कारणासाठी आला आहात? आपण देव आहात का, की दुसरे कोणी? कृपया खरी माहिती सांगा.'
वागुवाच - यः कर्ता सर्वभूतानां भुवनानां च सर्वशः । विस्मितान्विदुषः प्रेक्ष्य सोऽहं विष्णुः सनातनः
तो आवाज म्हणाला — 'मीच सर्व जीवांचा आणि सर्व जगांचा कर्ता, सनातन विष्णू आहे. तुम्ही आश्चर्यचकित होऊन विचारता म्हणून मी स्वतः प्रकट झालो.'
तच्छ्रुत्वा देवदेवस्य भाषितं ब्रह्मणः सुताः । अनादिनिधनं देवं स्तोतुं तत्र प्रचक्रमुः
देवाधिदेवांचे हे वचन ऐकून, ब्रह्मदेवांचे पुत्र त्या अनादि, अनंत देवाचे स्तवन करू लागले.
नमो भूतात्मभूताय आत्मने परमात्मने । अच्युताय नमो नित्यमनंताय नमो नमः
'सर्व जीवांचा आत्मा, परात्मा, अच्युत, नित्य, अनंत — अशा आपल्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.'
दामोदराय कवये यज्ञेशाय नमो नमः । एवं स्तुतस्तु ऋषिभिस्तुतोष भगवान्हरिः
'दामोदर, ज्ञानी, यज्ञांचे स्वामी — अशा आपल्याला वारंवार नमस्कार.' अशा प्रकारे ऋषींनी स्तुती केल्यावर भगवान हरि प्रसन्न झाले.
प्रत्युवाच महर्षींस्तानभीष्टं किं ददामि वः । ऋषय ऊचुः यदि तुष्टोऽसि भगवन्नस्माकं हितकाम्यया
मग त्यांनी त्या महर्षींना विचारले, 'तुम्हाला कोणते वर हवे आहे?' ऋषी म्हणाले, 'भगवान, जर आपण आमच्यावर प्रसन्न असाल, तर आमच्या कल्याणासाठी—'
व्रतं किंचित्समाख्याहि स्वर्गमोक्षफलप्रदम् । धनधान्यप्रदं पुण्यमात्मनस्तुष्टिकारकम्
'स्वर्ग आणि मोक्ष देणारे, धनधान्य मिळवून देणारे, पुण्य आणि आत्म्याला समाधान देणारे असे कोणते व्रत आहे ते कृपया सांगा.'
अल्पायासं बहुफलं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । कृतेन येन देवेश विष्णुलोके महीयते
'जे सहज करता येईल, मोठे फळ देईल, आणि सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ आहे, असे व्रत सांगा, जे केल्यावर देवेश्वरा, विष्णुलोकात मान मिळतो.'
विष्णुरुवाच- फाल्गुने शुक्लपक्षे तु पुष्येण द्वादशी यदि । भवेत्सा च महापुण्या महापातकनाशिनी
विष्णू म्हणाले — फाल्गुन महिन्यातील शुक्ल पक्षात, द्वादशी आणि पुष्य नक्षत्र एकत्र आले, तर तो दिवस फारच पुण्याचा असतो आणि मोठ्या पापांचा नाश करणारा असतो.
विशेषस्तत्र कर्त्तव्यः शृणुध्वं द्विजसत्तमाः । आमलकीं च संप्राप्य जागरं तत्र कारयेत्
त्या दिवशी एक विशेष व्रत करायचे असते; हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, ऐका. आवळ्याच्या झाडाजवळ जाऊन तिथे जागरण करावे.
सर्वपापविनिर्मुक्तो गोसहस्रफलं लभेत् । एतद्वः कथितं विप्रा व्रतानां व्रतमुत्तमम् । अर्चयित्वाच्युतं तस्यां विष्णुलोकान्न मुच्यते
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, माणसाला हजार गायी दान केल्याचे फळ मिळते. हे ब्राह्मणहो, हे व्रत सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ आहे. त्या झाडाजवळ अच्युताची पूजा केल्यावर, मनुष्य कधीही विष्णूच्या लोकातून खाली पडत नाही.
ऋषय ऊचुः - व्रतस्यास्य विधिं ब्रूहि परिपूर्णं कथं भवेत् । के मंत्राः के नमस्काराः देवता का प्रकीर्तिता
ऋषी म्हणाले — या व्रताची पूर्ण पद्धत आम्हाला सांग, ते कसे पूर्ण होते? कोणते मंत्र, कोणते नमस्कार, आणि कोणती देवता इथे पूजली जाते?
कथं दानं कथं स्नानं कश्च पूजाविधिः स्मृतः । अर्घार्चनस्य मंत्रं तु कथयस्व यथातथम्
दान कसे द्यावे, स्नान कसे करावे, आणि पूजा कशी करावी हे सांग. अर्घ्य आणि पूजेचे मंत्र नेमकेपणाने सांग.
विष्णुरुवाच- श्रूयतां यो विधिः सम्यग्व्रतस्यास्य द्विजर्षभाः । एकादश्यां निराहारः स्थित्वा चैव परेऽहनि
विष्णू म्हणाले — या व्रताची योग्य पद्धत ऐका, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो. एकादशीला उपवास करावा आणि दुसऱ्या दिवशी—
भोक्ष्येऽहं पुंडरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत । इति कृत्वा तु नियमं दंतधावनपूर्वकम्
‘मी दुसऱ्या दिवशी अन्न घेईन, कमलनयन, तू माझा आधार हो,’ असा संकल्प करून, दात घासून—
नालपेत्पतितांश्चौरांस्तथा पाषंडिनो नरान् । दुर्वृत्तान्भिन्नमर्यादान्गुरुदारप्रधर्षकान्
पतन झालेले, चोर, नास्तिक, वाईट वर्तन करणारे, मर्यादा ओलांडणारे, आणि गुरुच्या पत्नीचा अपमान करणारे यांच्याशी बोलू नये.
अपराह्णे ततः स्नानं विधिना कारयेद्बुधः । नद्यां तडागे कूपे वा गृहे वा नियतात्मवान्
दुपारी, ज्ञानी माणसाने नियमाने स्नान करावे — नदी, तळे, विहीर किंवा घरी, आणि मन एकाग्र ठेवावे.
मृत्तिकालंभनं पूर्वं ततः स्नानं च कारयेत् । अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे
सर्वप्रथम माती उचलावी, मग स्नान करावे, आणि म्हणावे — ‘घोड्यांनी, रथांनी आणि विष्णूने पावलांनी स्पर्श केलेली पृथ्वी—’
मृत्तिके हर मे पापं यन्मया दुष्कृतं कृतम्
‘माती, मी जे काही वाईट केले असेल, ते पाप तू दूर कर.’
इति मृत्तिकामंत्रः । त्वमंबु सर्वभूतानां जीवनं तनुरक्षकम् । स्वेदजोद्भिज्जजातीनां रसानां पतये नमः
हा मातीचा मंत्र — ‘तू पाणी आहेस, सर्व जीवांचे जीवन आहेस, शरीराचे रक्षण करणारी आहेस. घामातून आणि अंड्यातून जन्मणाऱ्यांच्या रसांची अधिपतीस, मी नमस्कार करतो.’
स्नातोऽहं सर्वतीर्थेषु ह्रदप्रस्रवणेषु च । नदीषु देवखातेषु इदं स्नानं तु मे भवेत्
‘मी सर्व तीर्थांमध्ये, सरोवरांमध्ये, नद्या आणि देवांनी खणलेल्या कुंडांमध्ये स्नान केले आहे; हे स्नान माझ्यासाठी असेच असो.’
इति स्नानमंत्रः । जामदग्न्यं मुनिं चैव कारयित्वा हिरण्मयम् । माषकस्य सुवर्णस्य तदर्द्धार्द्धेन वा पुनः
हा स्नानाचा मंत्र — नंतर, जमदग्नींच्या पुत्राची सोन्याची मूर्ती तयार करावी, एक माषक किंवा त्याच्या अर्ध्या सोन्याने, किंवा पुन्हा—
गृहमागत्य पूजायाः पूजाहोमं तु कारयेत् । ततश्चामलकीं गच्छेत्सर्वोपस्करसंयुतः
घरी परतल्यावर, पूजेची पूजा आणि होम करावा. त्यानंतर सर्व साहित्य घेऊन आवळ्याच्या झाडाजवळ जावे.
आमलकीं ततो गत्वा परिशोध्य समंततः । स्थापयेत्सततं कुंभमव्रणं मंत्रपूर्वकम्
आवळ्याच्या झाडाजवळ गेल्यावर, चारही बाजूंनी स्वच्छ करावे आणि मंत्र म्हणत एक सुंदर, निर्दोष कलश ठेवावा.
पंचरत्नसमोपेतं दिव्यगंधाधिवासितम् । छत्रोपानद्युगोपेतं सितचंदनचर्चितम्
तो कलश पाच रत्नांनी सजवावा, दिव्य सुवासिकांनी भरावा, छत्री आणि जोडीच्या पादत्राणांनी सजवावा, आणि पांढऱ्या चंदनाने लेपावा.
स्रग्दामलंबितग्रीवं सर्वधूपविधूपितम् । दीपमालाकुलं कुर्यात्सर्वतः सुमनोहरम्
त्याच्या गळ्यात फुलांची माळ लटकवावी, सर्व प्रकारच्या धूपांनी सुवासित करावे, आणि सर्व बाजूंनी दिव्यांची माळ लावावी, ज्यामुळे तो फारच सुंदर दिसेल.
तस्योपरि न्यसेत्पात्रं दिव्यलाजैः प्रपूरितम् । पात्रोपरि न्यसेद्देवं जामदग्न्यं महाप्रभम्
त्यावर एक पात्र ठेवावे, जे दिव्य भाजलेल्या तांदळांनी भरलेले असावे. त्या पात्रावर तेजस्वी आणि प्रसिद्ध जामदग्न्य देवतेची स्थापना करावी.
विशोकाय नमः पादौ जानुनी विश्वरूपिणे । उग्राय च ततोऽप्यूरू कटी दामोदराय च
विशोक या नावाने पायांना नमस्कार करावा, विश्वरूपिण या नावाने गुडघ्यांना, नंतर उग्र या नावाने मांड्यांना आणि दामोदर या नावाने कंबरेला नमस्कार करावा.
उदरं पद्मनाभाय उरः श्रीवत्सधारिणे । चक्रिणे वामबाहुं च दक्षिणं गदिने नमः 6.45.
पोटाला पद्मनाभ या नावाने, छातीला श्रीवत्सधारी या नावाने, डाव्या हाताला चक्रधारी या नावाने आणि उजव्या हाताला गदाधारी या नावाने नमस्कार करावा.
वैकुंठाय नमः कंठमास्यं यज्ञमुखाय वै । नासां विशोकनिधये वासुदेवाय चाक्षिणी
कंठाला वैकुंठ या नावाने, तोंडाला यज्ञमुख या नावाने, नाकाला विशोकनिधी या नावाने आणि डोळ्यांना वासुदेव या नावाने नमस्कार करावा.