न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तॄणं क्वचित्। लोभाद्विनाशः सर्वेषामिहलोके परत्र च
आणि कधीही, लोभामुळे धोकादायक ठिकाणी गवत तोडू नकोस. लोभामुळे या जगात आणि पुढच्या जन्मात सर्वांचा नाश होतो.
समुद्रमटवीं पुत्र विशंति लोभमोहिताः। लोभादकार्यमत्युग्रं विद्वानपि समाचरेत्
लोभाने फसलेले लोक समुद्रात किंवा जंगलात शिरतात. अगदी ज्ञानी माणसाही लोभामुळे भयंकर कृत्य करू शकतो.
लोभात्प्रमादाद्विस्रंभात्त्रिभिर्नाशो भवेन्नॄणाम्। तस्माल्लोभं न कुर्वीत न प्रमादं न विश्वसेत्
लोभ, बेफिकीरी आणि अतीविश्वास — या तिघांमुळे माणसाचा नाश होतो. म्हणून, लोभ करू नकोस, बेफिकीर होऊ नकोस, आणि कुणावरही अतीविश्वास ठेवू नकोस.
आत्मा हि सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नः। सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छचोरादिसंकटात्
बाळा, स्वतःचं रक्षण नेहमी काळजीपूर्वक करावं लागतं — सर्व हिंस्र प्राण्यांपासून, आणि म्लेच्छ, चोर, अशा सर्व संकटांपासून.
तिरश्चां पापयोनीनामेकत्र वसतामपि। विपरीतानि चित्तानि विज्ञायंते न पुत्रक
पापी जन्म घेतलेल्या प्राण्यांनी एकत्र राहिलं तरी त्यांची मनं एकमेकांशी जुळत नाहीत, मुला.
नखिनां च नदीनां च शृंगिणां शस्त्रधारिणाम्। न विश्वासस्त्वया कार्यः स्त्रीणां प्रेष्यजनस्य च
नख असलेल्यांवर, नद्यांवर, शिंग असलेल्यांवर, शस्त्र धारण करणाऱ्यांवर, स्त्रियांवर आणि नोकरांवर कधीच विश्वास ठेवू नकोस.
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्तेनाति विश्वसेत्। विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृंतति
जो विश्वासास पात्र नाही त्याच्यावर विश्वास ठेवू नकोस, आणि जो विश्वासास पात्र आहे त्याच्यावरही अती विश्वास ठेवू नकोस; कारण विश्वासातून भीती निर्माण होते आणि ती मुळांसुद्धा छाटू शकते.
न विश्वसेत्स्वदेहेपि बलिष्ठे भीतचेतसि। वक्ष्यंति गूढमत्यर्थं सुप्तं मत्तं प्रमादतः
आपलं शरीर जरी बळकट असलं तरी घाबरलेल्या मनाने त्यावरही विश्वास ठेवू नये; कारण माणसं झोपेत, नशेत किंवा बेफिकिरीने गुपितं सांगून टाकतात.
गंधः सर्वत्र सततमाघ्रातव्यः प्रयत्नतः। गावः पश्यंति गंधेन राजानश्चारचक्षुषा
सुगंध सर्वत्र आणि नेहमी काळजीपूर्वक ओळखावा; कारण गायींना वासाने कळतं आणि राजांना त्यांच्या गुप्तहेरांच्या नजरेतून.
नैकस्तिष्ठेद्वनेघोरे धर्ममेकं च चिंतयेत्। नचोद्वेगस्त्वयाकार्यः सर्वस्य मरणं ध्रुवं
कोणीही भीषण जंगलात एकट्याने राहू नये; तिथे फक्त धर्माचाच विचार करावा आणि मृत्यू सर्वांना निश्चित आहे म्हणून मनात घबराट ठेवू नये.
यथा हि पथिकः कश्चिच्छायामाश्रित्य तिष्ठति। विश्रम्य च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः
जसा एखादा प्रवासी सावलीत विसावा घेतो आणि नंतर पुन्हा निघून जातो, तसंच सर्व जीवांचं एकत्र येणं असतं.
पुत्र नित्यं जगत्सर्वं तत्रैकः शोचसे कथं। तावत्त्वं शोकमुत्सृज्य मद्वाक्यमनुपालय
मुला, हे जग नेहमी असंच असतं, मग तू एकटाच का शोक करतोस? म्हणून दुःख सोडून माझं म्हणणं ऐक.
शिरस्याघ्राय तं पुत्रमवलिह्य च मूर्द्धनि। शोकेन महताविष्टा बाष्पव्याकुललोचना
ती आपल्या मुलाच्या डोक्याचा वास घेत, त्याच्या शिरावरून हलकेच चाटत, मोठ्या दुःखाने भरून, डोळ्यांत अश्रू घेऊन उभी होती.
विनिःश्वसंती नागीव दीर्घमुष्णं मुहुर्मुहुः। पुत्रहीनं जगच्छून्यं प्रपश्यंतीव साऽभवत्
ती वारंवार, सर्पासारखी, दीर्घ आणि उष्ण श्वास घेत होती; आणि मुलाशिवाय जग तिला अगदी रिकामं वाटत होतं.
महापंकनिमग्नेव तिष्ठंती चावसीदती। विलप्य नंदिनी पुत्रमुवाचेदं पुनर्वचः
ती जणू काही खोल चिखलात बुडाल्यासारखी उभी होती, खचलेली होती, आणि रडत-रडत नंदिनीने पुन्हा आपल्या मुलाला हे शब्द सांगितले.
नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्तिपुत्रसमं सुखं। नास्ति पुत्रसमा प्रीतिर्नास्ति पुत्रसमा गतिः
मुलासारखा स्नेह नाही, मुलासारखं सुख नाही, मुलासारखी प्रीती नाही आणि मुलासारखी गतीही नाही.
अपुत्रस्य जगच्छून्यमपुत्रस्य गृहेऽसुखम्। पुत्रेण लभते लोकमपुत्रो नरकं व्रजेत्
ज्याला मुलगा नाही त्याला हे जग रिकामं वाटतं; ज्याला मुलगा नाही त्याच्या घरात सुख नसतं; मुलामुळे लोक मिळतात आणि मुलाविना नरक मिळतो.
लोको वदति वाक्यानि चंदनं किल शीतलं। पुत्रगात्रपरिष्वंगश्चंदनादतिशीतलः
लोक म्हणतात चंदन थंड असतं, पण मुलाच्या अंगाचं आलिंगन चंदनापेक्षा जास्त थंडगार असतं.
इति पुत्रगुणानुक्त्वा निरीक्ष्य च पुनःपुनः। स्वमातरं सखीर्गोपीस्त्वरमाणा च पृच्छति
मुलाच्या गुणांची स्तुती करून, पुन्हा पुन्हा आपल्या आईकडे, मैत्रिणीकडे आणि गवळणींकडे पाहत, तिने घाईने विचारलं.
यूथस्याग्रे चरंतीं मामाससाद मृगाधिपः। मुक्ताहं तेन शपथैः पुनर्यास्यामि तत्र वै
मेंढपाळीच्या पुढे चालताना मला वनराज भेटला; त्याने शपथ घेऊन मला सोडलं आणि मी पुन्हा तिथे परत जाणार आहे.
सुतं च मातरं चैव सखीर्द्रष्टुं च गोकुलं। आगता सत्यवाक्येन पुनर्यास्यामि तत्र वै
मी माझ्या मुलाला, आईला, मैत्रिणींना आणि गोकुळाला पाहण्यासाठी, सत्य बोलण्याच्या बळावर इथे आले आहे; मी पुन्हा तिथे परत जाणार आहे.
मातः क्षमस्व तत्सर्वं दौःशील्यादि कृतं मम। बालस्तवायं दौहित्रः किमत्रान्यद्ब्रवीम्यहं
आई, मी केलेल्या सर्व वाईट गोष्टी आणि दोष क्षमा कर; हा तुझा नातू आहे—यापेक्षा मी काय सांगू?
विपुले चंपके मातर्भद्रे सुरभि मानिनि। वसुधारे प्रियानंदे महानंदे घटस्रवे
विपुला, चंपका, मातर्भद्रा, सुरभी, मानिनी, वसुधारा, प्रियांदा, महानंदा, घटश्रवा — या सर्व मातांनो, मी तुम्हांला वंदन करतो.
अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यदुक्तं किंचिदप्रियं। तत्क्षमध्वं महाभागा यच्चान्यच्च कृतं मया
माझ्याकडून अज्ञानाने किंवा जाणूनबुजून काही अप्रिय बोलले गेले असेल, तर हे भाग्यवती मातांनो, ते कृपया मला माफ करा. मी अजून काही केले असेल, तेही क्षमा करा.
सर्वाः सर्वगुणोपेताः सर्वा लोकस्य मातरः। सर्वाः सर्वप्रदा नित्यं रक्षध्वं मम बालकं
तुम्ही सर्व गुणांनी संपन्न आहात, जगाच्या मातां आहात, सर्व काही देणाऱ्या आहात. माझ्या मुलाचे नेहमी रक्षण करा.
अनाथं विकलं दीनं रक्षध्वं मम पुत्रकं। मातृशोकाभिसंतप्तं भगिन्यः पालयिष्यथ
माझा मुलगा अनाथ, असहाय आणि दुःखी आहे, आईच्या विरहाने त्याचे मन जळत आहे. बहिणींनो, त्याची काळजी घ्या, त्याचे रक्षण करा.
यस्मादनाथमबलं पुत्रवत्पालयिष्यथ। क्षमध्वं च महाभागा यास्यामि सत्यसंश्रयात्
तुम्ही हा अनाथ आणि दुर्बल मुलगा स्वतःच्या मुलासारखा सांभाळणार आहात, हे भाग्यवती मातांनो, म्हणून मला क्षमा करा. मी आता सत्यावर विश्वास ठेवून निघणार आहे.
न चिंता महती कार्या सखीभिश्च कथंचन। प्रथमस्यास्य जातस्य स्थितं मरणमग्रतः
माझ्या मैत्रिणींनी काहीही मोठी चिंता करू नये, कारण या पहिल्या जन्मलेल्या मुलासमोर मृत्यू उभा आहे.
श्रुत्वा तु नंदावचनं माता सख्यश्च दुःखिताः। विषादं परमं जग्मुरिदमूचुश्च विस्मिताः
नंदेचे शब्द ऐकून आई आणि तिच्या मैत्रिणी दुःखी झाल्या, त्या फारच खचल्या आणि आश्चर्याने म्हणू लागल्या—
अहोऽत्र महदाश्चर्यं यद्व्याघ्रवचनं त्वया। प्रकर्तुमुद्यतं भीमं नंदा त्वं सत्यवादिनी
अहो, हे किती मोठे आश्चर्य! नंदे, तू सत्य बोलणारी असूनही, वाघाने सांगितलेली भीषण गोष्ट पूर्ण करण्यासाठी तयार झाली आहेस.