श्लाघ्यं ममापि मरणं त्वया सह न संशयः। एकाकिनापि मर्तव्यं मयार्तेन त्वया विना
आई, तुझ्यासोबत मरणं हे माझ्यासाठी गौरवास्पद आहे, यात शंका नाही. आणि तुझ्याविना, एकट्यानं, दुःखातही मला शेवटी मरावंच लागेल.
यदि मां संहितं मातर्वने व्याघ्रो हनिष्यति। या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति३५० 1.18.
आई, जर वाघानं जंगलात तुलासोबत मलाही मारलं, तर आईवर प्रेम करणाऱ्यांना जी प्राप्ती होते, तीच मला नक्की मिळेल.
तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः। अथवा तिष्ठ मातस्त्वं शपथाः संतु ते मम
म्हणून मी नक्कीच तुझ्यासोबत येईन, यात शंका नाही. किंवा, आई, तूच थांब, आणि त्या शपथा माझ्या नावावर होऊ देत.
जनन्या च वियुक्तस्य जीविते किं प्रयोजनम्। अनाथस्य वने नित्यं को मे नाथो भविष्यति
आईपासून दूर झालेल्या मुलाला जगण्यात काय अर्थ आहे? या जंगलात, कायम अनाथ असताना, माझी काळजी कोण घेईल?
नास्ति मातृसमो बंधुर्बालानां क्षीरजीविनाम्। नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः
दुधावर जगणाऱ्या लेकरांसाठी आईसारखा आप्त कोणी नाही. आईसारखा रक्षक नाही, आईसारखी शरण नाही.
नास्ति मातृसमः स्नेहो नास्ति मातृसमं मुखम्। नास्ति मातृसमो देव इहलोके परत्र च
आईच्या मायेइतकं प्रेम नाही, आईच्या चेहऱ्यासारखं दुसरं कुणाचं नाही. या जगात आणि पुढच्या जन्मातही, आईसारखा देव नाही.
एवं वै परमो धर्मः प्रजापतिविनिर्मितः। ये तिष्ठंति सदा पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्
असं म्हणून, प्रजापतीने घालून दिलेला हा श्रेष्ठ धर्म आहे — जे पुत्र नेहमी आईसोबत राहतात, त्यांना सर्वोच्च स्थिती मिळते.
नंदोवाच। ममैव विहितो मृत्युर्न त्वं पुत्रागमिष्यसि। न चायमन्यजीवानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युना
नंद म्हणाली — माझा मृत्यू ठरलेला आहे; बाळा, तू येऊ नकोस. एकाच जीवासाठी ठरलेला मृत्यू दुसऱ्याला होत नाही.
अपश्चिममिमं पुत्र मातृसंदेशमुत्तमम्। अत्रातिष्ठस्व मद्वाक्यात्ततः शुशूषणं पुनः
बाळा, हा तुझ्यासाठी आईचा शेवटचा आणि श्रेष्ठ संदेश आहे. माझं म्हणणं ऐकून इथेच थांब, नंतर पुन्हा माझी सेवा कर.
जलेस्थले च विचरन्प्रमादं तात मा कुरु। प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः
पाण्यात किंवा जमिनीवर कुठेही असलास तरी, बाळा, अजिबात बेफिकीर होऊ नकोस. बेफिकीरीमुळे सर्व जीव नष्ट होतात, यात शंका नाही.
न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तॄणं क्वचित्। लोभाद्विनाशः सर्वेषामिहलोके परत्र च
आणि कधीही, लोभामुळे धोकादायक ठिकाणी गवत तोडू नकोस. लोभामुळे या जगात आणि पुढच्या जन्मात सर्वांचा नाश होतो.
समुद्रमटवीं पुत्र विशंति लोभमोहिताः। लोभादकार्यमत्युग्रं विद्वानपि समाचरेत्
लोभाने फसलेले लोक समुद्रात किंवा जंगलात शिरतात. अगदी ज्ञानी माणसाही लोभामुळे भयंकर कृत्य करू शकतो.
लोभात्प्रमादाद्विस्रंभात्त्रिभिर्नाशो भवेन्नॄणाम्। तस्माल्लोभं न कुर्वीत न प्रमादं न विश्वसेत्
लोभ, बेफिकीरी आणि अतीविश्वास — या तिघांमुळे माणसाचा नाश होतो. म्हणून, लोभ करू नकोस, बेफिकीर होऊ नकोस, आणि कुणावरही अतीविश्वास ठेवू नकोस.
आत्मा हि सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नः। सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छचोरादिसंकटात्
बाळा, स्वतःचं रक्षण नेहमी काळजीपूर्वक करावं लागतं — सर्व हिंस्र प्राण्यांपासून, आणि म्लेच्छ, चोर, अशा सर्व संकटांपासून.
तिरश्चां पापयोनीनामेकत्र वसतामपि। विपरीतानि चित्तानि विज्ञायंते न पुत्रक
पापी जन्म घेतलेल्या प्राण्यांनी एकत्र राहिलं तरी त्यांची मनं एकमेकांशी जुळत नाहीत, मुला.
नखिनां च नदीनां च शृंगिणां शस्त्रधारिणाम्। न विश्वासस्त्वया कार्यः स्त्रीणां प्रेष्यजनस्य च
नख असलेल्यांवर, नद्यांवर, शिंग असलेल्यांवर, शस्त्र धारण करणाऱ्यांवर, स्त्रियांवर आणि नोकरांवर कधीच विश्वास ठेवू नकोस.
न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्तेनाति विश्वसेत्। विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृंतति
जो विश्वासास पात्र नाही त्याच्यावर विश्वास ठेवू नकोस, आणि जो विश्वासास पात्र आहे त्याच्यावरही अती विश्वास ठेवू नकोस; कारण विश्वासातून भीती निर्माण होते आणि ती मुळांसुद्धा छाटू शकते.
न विश्वसेत्स्वदेहेपि बलिष्ठे भीतचेतसि। वक्ष्यंति गूढमत्यर्थं सुप्तं मत्तं प्रमादतः
आपलं शरीर जरी बळकट असलं तरी घाबरलेल्या मनाने त्यावरही विश्वास ठेवू नये; कारण माणसं झोपेत, नशेत किंवा बेफिकिरीने गुपितं सांगून टाकतात.
गंधः सर्वत्र सततमाघ्रातव्यः प्रयत्नतः। गावः पश्यंति गंधेन राजानश्चारचक्षुषा
सुगंध सर्वत्र आणि नेहमी काळजीपूर्वक ओळखावा; कारण गायींना वासाने कळतं आणि राजांना त्यांच्या गुप्तहेरांच्या नजरेतून.
नैकस्तिष्ठेद्वनेघोरे धर्ममेकं च चिंतयेत्। नचोद्वेगस्त्वयाकार्यः सर्वस्य मरणं ध्रुवं
कोणीही भीषण जंगलात एकट्याने राहू नये; तिथे फक्त धर्माचाच विचार करावा आणि मृत्यू सर्वांना निश्चित आहे म्हणून मनात घबराट ठेवू नये.
यथा हि पथिकः कश्चिच्छायामाश्रित्य तिष्ठति। विश्रम्य च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः
जसा एखादा प्रवासी सावलीत विसावा घेतो आणि नंतर पुन्हा निघून जातो, तसंच सर्व जीवांचं एकत्र येणं असतं.
पुत्र नित्यं जगत्सर्वं तत्रैकः शोचसे कथं। तावत्त्वं शोकमुत्सृज्य मद्वाक्यमनुपालय
मुला, हे जग नेहमी असंच असतं, मग तू एकटाच का शोक करतोस? म्हणून दुःख सोडून माझं म्हणणं ऐक.
शिरस्याघ्राय तं पुत्रमवलिह्य च मूर्द्धनि। शोकेन महताविष्टा बाष्पव्याकुललोचना
ती आपल्या मुलाच्या डोक्याचा वास घेत, त्याच्या शिरावरून हलकेच चाटत, मोठ्या दुःखाने भरून, डोळ्यांत अश्रू घेऊन उभी होती.
विनिःश्वसंती नागीव दीर्घमुष्णं मुहुर्मुहुः। पुत्रहीनं जगच्छून्यं प्रपश्यंतीव साऽभवत्
ती वारंवार, सर्पासारखी, दीर्घ आणि उष्ण श्वास घेत होती; आणि मुलाशिवाय जग तिला अगदी रिकामं वाटत होतं.
महापंकनिमग्नेव तिष्ठंती चावसीदती। विलप्य नंदिनी पुत्रमुवाचेदं पुनर्वचः
ती जणू काही खोल चिखलात बुडाल्यासारखी उभी होती, खचलेली होती, आणि रडत-रडत नंदिनीने पुन्हा आपल्या मुलाला हे शब्द सांगितले.
नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्तिपुत्रसमं सुखं। नास्ति पुत्रसमा प्रीतिर्नास्ति पुत्रसमा गतिः
मुलासारखा स्नेह नाही, मुलासारखं सुख नाही, मुलासारखी प्रीती नाही आणि मुलासारखी गतीही नाही.
अपुत्रस्य जगच्छून्यमपुत्रस्य गृहेऽसुखम्। पुत्रेण लभते लोकमपुत्रो नरकं व्रजेत्
ज्याला मुलगा नाही त्याला हे जग रिकामं वाटतं; ज्याला मुलगा नाही त्याच्या घरात सुख नसतं; मुलामुळे लोक मिळतात आणि मुलाविना नरक मिळतो.
लोको वदति वाक्यानि चंदनं किल शीतलं। पुत्रगात्रपरिष्वंगश्चंदनादतिशीतलः
लोक म्हणतात चंदन थंड असतं, पण मुलाच्या अंगाचं आलिंगन चंदनापेक्षा जास्त थंडगार असतं.
इति पुत्रगुणानुक्त्वा निरीक्ष्य च पुनःपुनः। स्वमातरं सखीर्गोपीस्त्वरमाणा च पृच्छति
मुलाच्या गुणांची स्तुती करून, पुन्हा पुन्हा आपल्या आईकडे, मैत्रिणीकडे आणि गवळणींकडे पाहत, तिने घाईने विचारलं.
यूथस्याग्रे चरंतीं मामाससाद मृगाधिपः। मुक्ताहं तेन शपथैः पुनर्यास्यामि तत्र वै
मेंढपाळीच्या पुढे चालताना मला वनराज भेटला; त्याने शपथ घेऊन मला सोडलं आणि मी पुन्हा तिथे परत जाणार आहे.