यत्पापं लुब्धकानां तु म्लेच्छानां गरदायिनाम्। तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर शिकारी, म्लेच्छ किंवा विष देणाऱ्यांच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
गोषु विघ्नांश्च ये कुर्युः स्वपंतीं ताडयंति च। तेन पापे नलिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर जो गायींना त्रास देतो किंवा झोपणाऱ्यांना मारतो, त्याच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
सकृद्दत्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति। तस्य पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर ज्याने एकदा कन्यादान केलं आणि पुन्हा दुसऱ्याला द्यायचं ठरवलं, त्याच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
यस्त्वनर्हान्बलीवर्दान्विषमे वाहयेत्पुमान्। कथायां कथ्यमानायां विघ्नं कारयते तु यः
जो अपात्र बैलांना ओझं वाहायला लावतो किंवा कथा सांगताना मध्ये अडथळा आणतो,
तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः। गृहे यस्यागतं मित्रं निराशं प्रतिगच्छति
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं; किंवा ज्याच्या घरी आलेला पाहुणा निराश होऊन परत जातो.
तस्य पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः। इत्येतैः पातकैर्घोरैरागमिष्याम्यहं पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं; या भयंकर पापांची शपथ घेऊन मी नक्की परत येईन.
बुध्वा संप्रत्ययं द्वीपी पुनर्वचनमब्रवीत्। व्याघ्र उवाच। संजातः प्रत्ययोस्माकं शपथैर्धेनुके तव
हे ऐकून वाघाला विश्वास वाटला आणि त्याने पुन्हा बोलायला सुरुवात केली: वाघ म्हणाला: या शपथांमुळे, धेनुक, आमचा तुझ्यावर विश्वास बसला आहे.
कदाचिन्मन्यसे गत्वा मूर्खोयं वंचितो मया। अत्रापि केचिद्वक्ष्यंति शपथे नास्ति पातकम्
कधी तुला वाटलं, 'हा मूर्ख गेला आणि मला फसवलं,' तरी काहीजण म्हणतील की शपथेने काही पाप लागत नाही.
कामिनीषु विवाहेषु गवां मुक्तौ तथैव च। प्राणत्यागे समुत्पन्ने श्रद्धातव्यं न च त्वया
स्त्रियांमध्ये, लग्नाच्या वेळी, गायी सोडताना आणि प्राण सोडायच्या वेळी, तू कधीच विश्वास ठेवू नकोस.
लोकेस्मिन्नास्तिकाः केचिन्मूर्खाः पंडितमानिनः। भ्रामयिष्यंति ते चित्तं चक्रारूढमिव क्षणात्
या जगात काही लोक नास्तिक असतात, काही मूर्ख स्वतःला शहाणे समजतात; असे लोक क्षणात तुझं मन गोंधळवून टाकतील, जणू काही चाकावर बसवल्यासारखं.
कुतर्कहेतुवृत्तांतैरज्ञानावृतचेतसः। मोहयंति नराः क्षुद्रा आगमानविशारदाः
चुकीच्या युक्त्या आणि गोष्टी सांगून, अज्ञानाने झाकलेल्या मनाने, हे क्षुद्र लोक, जे शास्त्रात निपुण नाहीत, इतरांना फसवतात.
अतथ्यान्यपि तथ्यानि दर्शयंत्यतिपेशलाः। समे निम्नोन्नतानीव चित्रकर्मविदो जनाः
खूप चतुर लोक असत्य गोष्टीही सत्यासारख्या दाखवतात, जसं चित्रकार सपाट गोष्टी उंच-खाली दाखवतात.
प्रायः कृतार्थो लोकोयं मन्यते नोपकारिणम्। वत्सः क्षीरक्षयं दृष्ट्वा परित्यजति मातरम्
बहुतेक लोक आपलं काम झालं की उपकार करणाऱ्याची आठवण ठेवत नाहीत; जसं वासरू दूध संपल्यावर आईला सोडून देतं.
न तं पश्यामि लोकेस्मिन्कृते प्रतिकरोति यः। सर्वस्य हि कृतार्थस्य मतिरन्या प्रवर्तते
या जगात मी असा कुणी पाहिलं नाही की जो केलेल्या उपकाराचं फेड करतो; कारण ज्याचं काम झालं त्याचं मन दुसरीकडे वळतं.
ऋषिदेवासुरनरैः शपथाः कार्यसिद्धये। कृताः परस्परं पूर्वं तान्न मन्यामहे वयम्
पूर्वी ऋषी, देव, दैत्य आणि माणसं आपलं काम साधण्यासाठी शपथा घेत असत, पण आता आपण त्यांना महत्त्व देत नाही.
सत्येनापि शपेद्यस्तु देवाग्निगुरुसन्निधौ। तस्य वैवस्वतो राजा धर्मस्यार्द्धं निकृंतति
जो माणूस देव, अग्नी किंवा गुरु यांच्या साक्षीने सत्याचीही शपथ घेतो, त्याचं पुण्य यमराज अर्धं कमी करतो.
मा ते बुद्धिर्भवेदेवं शपथैरेष वंचितः। त्वयैव दर्शितं सर्वं यथेष्टं कुरु सांप्रतं
अशा शपथांनी तुझं मन फसवू नये; तू स्वतः सर्व काही दाखवलं आहेस — आता जसं वाटतं तसं कर.
नंदोवाच। एवमेव महासाधो कस्त्वां वंचयितुं क्षमः। आत्मैव वंचितस्तेन यः परं वंचयिष्यति
नंद म्हणाले: खरंच आहे, महात्म्या! तुला फसवायला कोण समर्थ आहे? जो दुसऱ्याला फसवतो, तो स्वतःलाच फसवतो.
द्वीप्युवाच। धेनुके पश्य गच्छ त्वं पुत्रकं पुत्रवत्सले। पाययित्वा स्तनं वत्समवलिह्य च मूर्द्धनि
व्याघ्र म्हणाला: गायी, जा आणि तुझ्या वासराला भेट, तू मुलावर प्रेम करणारी आहेस; त्याला दूध पाज आणि त्याच्या डोक्यावरून तुझ्या जिभेने लाव.
मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीस्वजनबांधवान्। सत्यमेवाग्रतः कृत्वा शीघ्रमागमनं कुरु
आई, भाऊ, सख्या आणि नातेवाईकांना भेटून, सत्याला पुढे ठेवून, लवकर परत ये.
एवं सा शपथं कृत्वा धेनुर्वै सत्यवादिनी। अनुज्ञाता मृगेंद्रेण प्रयाता पुत्रवत्सला
अशी शपथ घेऊन, सत्य बोलणारी गाय, मृगराजाने परवानगी दिल्यावर, आपल्या वासरावर प्रेम करत निघून गेली.
अश्रुपूर्णमुखीदीना वेपमाना सुदुःखिता। हंभारवं प्रमुंचंती पतिता शोकसागरे
तिचं तोंड अश्रूंनी भरलेलं, ती दुःखी, थरथर कापणारी, फारच व्याकुळ, मोठ्याने हंबरणारी, शोकाच्या सागरात बुडाली होती.
करीव चरणग्राहं गृहीतः सलिलाशये। अशक्ता स्वपरित्राणे विलपंती मुहुर्मुहुः
जसं हत्तीला पाण्यात पाय अडकला की तो स्वतःला वाचवू शकत नाही, तशी ती गाय वारंवार रडत होती.
सा तत्र गोकुलं प्राप्ता हरिन्नद्यास्तटे स्थितम्। श्रुत्वा वत्सं तु क्रोशंतं पर्यधावत संमुखी
ती त्या सुवर्णनदीच्या काठी असलेल्या गोठ्यात पोहोचली; वासरू रडतंय हे ऐकून ती सरळ त्याच्याकडे धावली.
उपसृप्य च तं बालं बाष्पपर्याकुलेक्षणम्। संप्राप्य मातरं वत्सः शंकितः परिपृच्छति
ती आपल्या अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांच्या बाळाजवळ गेली; आईला भेटल्यावर वासरू घाबरत विचारू लागलं.
न ते पश्याम्यहं स्वास्थ्यं धैर्यं नैवाद्य लक्षये। उद्विग्ना चापि ते दृष्टिर्भीता चातीव लक्ष्यसे
आज मला तुझ्यात शांतता दिसत नाही, धीरही नाहीसा वाटतो; तुझी नजर अस्वस्थ आहे आणि तू फार घाबरलेली दिसतेस.
नन्दोवाच। पिब पुत्र स्तनं मेद्य कारणं यदि पृच्छसि। अशक्ताहं तवाख्यातुं कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्
नंद म्हणाली — बाळा, हे पौष्टिक दूध प्यावं. का प्यावं असं विचारशील तर मी तुला कारण सांगू शकत नाही. तू जसा हवं तसा तृप्त हो.
अपश्चिमं तु ते पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम्। एकाहमद्य मे पीत्वा प्रभाते कस्य पास्यसि
पण बाळा, आज आईला पाहायची ही शेवटची आणि दुर्मिळ संधी आहे. आजचं दूध प्यायल्यानंतर, उद्या सकाळी कुणाचं दूध पिणार?
त्वां त्यक्त्वा पुत्र गंतव्यं शपथैरागता ह्यहम्। क्षुत्क्षामस्य च व्याघ्रस्य दातव्यमात्मजीवितम्
बाळा, मी शपथेने बांधली गेले आहे, म्हणून मला तुला सोडून जावंच लागेल. उपाशी आणि तहानलेल्या वाघाला माझं स्वतःचं जीवन द्यावं लागणार आहे.
नंदायाश्च वचः श्रुत्वा वत्सो वचनमब्रवीत्। वत्स उवाच। अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि
नंदाचं बोलणं ऐकून वासराने उत्तर दिलं — आई, तू जिथे जायचं ठरवशील तिथे मीही येईन.