यत्तीर्थं सर्वतीर्थानां धन्यानां धन्यमुत्तमम्। समस्तगुणसंपन्नमीश्वरायतनं महत्
सर्व तीर्थांमध्ये हे पवित्र स्थान सर्वात श्रेष्ठ, सर्व गुणांनी युक्त आणि परमेश्वराचं मोठं निवासस्थान आहे.
यत्ख्यातं सर्वतीर्थानां भूमिस्वर्गमनुत्तमम्। गोपीमंथनशब्देन बालवत्सरवेण च
हे तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये पृथ्वीवर आणि स्वर्गातही श्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध आहे, ज्याला 'गोपीमंथन' आणि 'बालवत्सरवेण' अशी नावे आहेत.
गवां हुंकारशब्देन अलक्ष्मीः प्रतिहन्यते। यत्र वत्साश्च हुंकारं करुणं मातृकांक्षया
गायींच्या हंबरण्याच्या आवाजाने दारिद्र्य दूर होतं; तिथे वासरं आपल्या आईची ओढ लागून करूण आवाज काढतात.
यद्गोपैः पालितं शूरैर्बाहुयुद्धकृतश्रमैः। प्रगीतनृत्यसंलापं नंदितास्फोटनादितम्
शूर गोपाळांनी, जे आपल्या बाहूंनी लढून दमले आहेत, हे गाव राखले आहे; तिथे गाणं, नृत्य, गप्पा आणि आनंदाने टाळ्या वाजतात.
इतस्ततः स्थितैर्वत्सैर्नर्द्यमानं समंततः। सरोवद्राजते गोष्टं चलद्भिरिव पंकजैः
इकडे तिकडे उभ्या असलेल्या वासरांच्या हंबरण्याने सगळीकडे गोंधळ आहे; हे गोठं जणू काही हलणाऱ्या कमळांनी सजवलेल्या सरोवरासारखं शोभून दिसतं.
तं श्रीनिकेतनं सौम्यं हृष्टपुष्टजनाकुलम्। गोलोकप्रतिमं दृष्ट्वा कथं प्रत्यागमिष्यसि
ते श्रीचे सुंदर निवासस्थान, आनंदी आणि तंदुरुस्त लोकांनी गजबजलेलं, गोलोकासारखं दिसतं; असं पाहून परत यावं असं तुला कसं वाटेल?
पंचभूतानि मे भद्रे पिबंतु रुधिरं तव। न निर्विण्णानि भूतानि वाङ्मात्रेण करोम्यहम्
हे सुभगे, पाचही तत्वांनी तुझं रक्त प्यावं; मी फक्त शब्दांनी त्यांना असंतुष्ट करत नाही.
नंदोवाच। एवं प्रथमवत्साया मृगेंद्र शृणु मे वचः। दृष्ट्वा सखीः सुतं बालं गोपांश्च प्रतिपालकान्
नंद म्हणाला: हे मृगराजा, माझं बोलणं ऐक. मी माझ्या सख्या, लहान मुलगा आणि त्याचे रक्षण करणारे गोप पाहिल्यावर,
गोपीजनमुपामंत्र्य जननीं च विशेषतः। शपथैरागमिष्यामि मन्यसे यदि मुंच मां
गोपिकांशी आणि विशेषतः माझ्या आईशी निरोप घेऊन, मी शपथपूर्वक परत येईन; जर तुला विश्वास वाटत असेल तर मला सोड.
यत्पापं ब्रह्मवध्यायां मातृपितृवधेषु च। तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर ब्राह्मणहत्या किंवा आई-वडिलांच्या हत्येचं जे पाप आहे, त्याने मी इथे कलंकित होऊं.
यत्पापं लुब्धकानां तु म्लेच्छानां गरदायिनाम्। तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर शिकारी, म्लेच्छ किंवा विष देणाऱ्यांच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
गोषु विघ्नांश्च ये कुर्युः स्वपंतीं ताडयंति च। तेन पापे नलिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर जो गायींना त्रास देतो किंवा झोपणाऱ्यांना मारतो, त्याच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
सकृद्दत्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति। तस्य पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर ज्याने एकदा कन्यादान केलं आणि पुन्हा दुसऱ्याला द्यायचं ठरवलं, त्याच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
यस्त्वनर्हान्बलीवर्दान्विषमे वाहयेत्पुमान्। कथायां कथ्यमानायां विघ्नं कारयते तु यः
जो अपात्र बैलांना ओझं वाहायला लावतो किंवा कथा सांगताना मध्ये अडथळा आणतो,
तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः। गृहे यस्यागतं मित्रं निराशं प्रतिगच्छति
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं; किंवा ज्याच्या घरी आलेला पाहुणा निराश होऊन परत जातो.
तस्य पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः। इत्येतैः पातकैर्घोरैरागमिष्याम्यहं पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं; या भयंकर पापांची शपथ घेऊन मी नक्की परत येईन.
बुध्वा संप्रत्ययं द्वीपी पुनर्वचनमब्रवीत्। व्याघ्र उवाच। संजातः प्रत्ययोस्माकं शपथैर्धेनुके तव
हे ऐकून वाघाला विश्वास वाटला आणि त्याने पुन्हा बोलायला सुरुवात केली: वाघ म्हणाला: या शपथांमुळे, धेनुक, आमचा तुझ्यावर विश्वास बसला आहे.
कदाचिन्मन्यसे गत्वा मूर्खोयं वंचितो मया। अत्रापि केचिद्वक्ष्यंति शपथे नास्ति पातकम्
कधी तुला वाटलं, 'हा मूर्ख गेला आणि मला फसवलं,' तरी काहीजण म्हणतील की शपथेने काही पाप लागत नाही.
कामिनीषु विवाहेषु गवां मुक्तौ तथैव च। प्राणत्यागे समुत्पन्ने श्रद्धातव्यं न च त्वया
स्त्रियांमध्ये, लग्नाच्या वेळी, गायी सोडताना आणि प्राण सोडायच्या वेळी, तू कधीच विश्वास ठेवू नकोस.
लोकेस्मिन्नास्तिकाः केचिन्मूर्खाः पंडितमानिनः। भ्रामयिष्यंति ते चित्तं चक्रारूढमिव क्षणात्
या जगात काही लोक नास्तिक असतात, काही मूर्ख स्वतःला शहाणे समजतात; असे लोक क्षणात तुझं मन गोंधळवून टाकतील, जणू काही चाकावर बसवल्यासारखं.
कुतर्कहेतुवृत्तांतैरज्ञानावृतचेतसः। मोहयंति नराः क्षुद्रा आगमानविशारदाः
चुकीच्या युक्त्या आणि गोष्टी सांगून, अज्ञानाने झाकलेल्या मनाने, हे क्षुद्र लोक, जे शास्त्रात निपुण नाहीत, इतरांना फसवतात.
अतथ्यान्यपि तथ्यानि दर्शयंत्यतिपेशलाः। समे निम्नोन्नतानीव चित्रकर्मविदो जनाः
खूप चतुर लोक असत्य गोष्टीही सत्यासारख्या दाखवतात, जसं चित्रकार सपाट गोष्टी उंच-खाली दाखवतात.
प्रायः कृतार्थो लोकोयं मन्यते नोपकारिणम्। वत्सः क्षीरक्षयं दृष्ट्वा परित्यजति मातरम्
बहुतेक लोक आपलं काम झालं की उपकार करणाऱ्याची आठवण ठेवत नाहीत; जसं वासरू दूध संपल्यावर आईला सोडून देतं.
न तं पश्यामि लोकेस्मिन्कृते प्रतिकरोति यः। सर्वस्य हि कृतार्थस्य मतिरन्या प्रवर्तते
या जगात मी असा कुणी पाहिलं नाही की जो केलेल्या उपकाराचं फेड करतो; कारण ज्याचं काम झालं त्याचं मन दुसरीकडे वळतं.
ऋषिदेवासुरनरैः शपथाः कार्यसिद्धये। कृताः परस्परं पूर्वं तान्न मन्यामहे वयम्
पूर्वी ऋषी, देव, दैत्य आणि माणसं आपलं काम साधण्यासाठी शपथा घेत असत, पण आता आपण त्यांना महत्त्व देत नाही.
सत्येनापि शपेद्यस्तु देवाग्निगुरुसन्निधौ। तस्य वैवस्वतो राजा धर्मस्यार्द्धं निकृंतति
जो माणूस देव, अग्नी किंवा गुरु यांच्या साक्षीने सत्याचीही शपथ घेतो, त्याचं पुण्य यमराज अर्धं कमी करतो.
मा ते बुद्धिर्भवेदेवं शपथैरेष वंचितः। त्वयैव दर्शितं सर्वं यथेष्टं कुरु सांप्रतं
अशा शपथांनी तुझं मन फसवू नये; तू स्वतः सर्व काही दाखवलं आहेस — आता जसं वाटतं तसं कर.
नंदोवाच। एवमेव महासाधो कस्त्वां वंचयितुं क्षमः। आत्मैव वंचितस्तेन यः परं वंचयिष्यति
नंद म्हणाले: खरंच आहे, महात्म्या! तुला फसवायला कोण समर्थ आहे? जो दुसऱ्याला फसवतो, तो स्वतःलाच फसवतो.
द्वीप्युवाच। धेनुके पश्य गच्छ त्वं पुत्रकं पुत्रवत्सले। पाययित्वा स्तनं वत्समवलिह्य च मूर्द्धनि
व्याघ्र म्हणाला: गायी, जा आणि तुझ्या वासराला भेट, तू मुलावर प्रेम करणारी आहेस; त्याला दूध पाज आणि त्याच्या डोक्यावरून तुझ्या जिभेने लाव.
मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीस्वजनबांधवान्। सत्यमेवाग्रतः कृत्वा शीघ्रमागमनं कुरु
आई, भाऊ, सख्या आणि नातेवाईकांना भेटून, सत्याला पुढे ठेवून, लवकर परत ये.