प्रथमे वयसि प्राप्ते प्रसूताहं मृगाधिप। इष्टः प्रथमजातश्च सुतस्तु मम बालकः
माझ्या पहिल्या तरुण वयात, मृगांचा राजा, मी बाळाला जन्म दिला. माझा पहिला जन्मलेला मुलगा मला फार प्रिय आहे, तो अजून लहान आहे.
क्षीरपायी च मे वत्सस्तृणं नाद्यापि जिघ्रति। स च गोपकुले बद्धः क्षुधार्तो मामवेक्षते३०० 1.18.
माझा वासरू अजून दूध पितो, त्याने गवताचाही वास घेतलेला नाही. तो गवळ्यांच्या गोठ्यात बांधलेला आहे, उपाशी आहे आणि माझी वाट पाहतो आहे.
तमहं चानुशोचामि कथं जीविष्यते सुतः। तस्येच्छामि स्तनं दातुं पुत्रस्नेहवशं गता
त्याच्यासाठीच मी दुःखी आहे—माझा मुलगा कसा जगेल? मला त्याला दूध द्यायचे आहे, आईच्या मायेने मी बांधली गेले आहे.
पाययित्वा स्तनं वत्समवलिह्य च मूर्द्धनि। सखीनामर्पयित्वा तु संदिश्य च हिताहितम्
माझ्या वासराला दूध पाजून, त्याच्या डोक्यावरून प्रेमाने तोंड फिरवून, त्याला माझ्या मैत्रिणींकडे सोपवून, त्यांना चांगले-वाईट समजावून सांगून,
पुनः प्रत्यागमिष्यामि यथेष्टं भक्षयिष्यसि। स नंदाया वचः श्रुत्वा मृगेंद्रः पुनरब्रवीत्
मी पुन्हा परत येईन, आणि मग तुला हवे तसे मला खाऊ शकतोस. नंदाचे हे बोल ऐकून मृगांचा राजा पुन्हा बोलला.
किं ते पुत्रेण कर्त्तव्यं मरणं किं न बुध्यसे। त्रस्यंति सर्वभूतानि म्रियंते मां निरीक्ष्य च
तुला मुलासोबत काय करायचे आहे? तुला मृत्यूचे ज्ञान नाही का? मला पाहून सर्व प्राणी घाबरतात आणि मरतात.
त्वं पुनः कृपयाविष्टा पुत्रपुत्रेति भाषसे। न पुत्रा न तपो दानं न माता न पिता गुरुः
तरीही तू करुणेने भरून, सारखी 'माझा मुलगा' असे म्हणतेस. ना मुलगा, ना तप, ना दान, ना आई, ना वडील, ना गुरु,
शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालप्रपीडितम्। कथं त्वं गोकुलं गत्वा गोपीजनसमाकुलम्
कोणीही काळाच्या छायेखाली सापडलेल्या माणसाचे रक्षण करू शकत नाही. मग तू गवळ्यांच्या वस्तीमध्ये, जिथे गवळणींनी गर्दी केली आहे,
वृषभैर्नादितं दिव्यं बालवत्सविभूषितम्। भूषणं देवलोकस्य स्वर्गतुल्यं न संशयः
बैलांच्या गर्जनेने निनादलेले, दिव्य, वासरे आणि मुलांनी सजलेले, देवांच्या लोकांचे अलंकार, आणि स्वर्गासारखेच हे स्थान,
नित्यं प्रमुदितं दिव्यं सर्वदेवप्रपूजितम्। यत्पवित्रं पवित्राणां मंगलानां च मंगलम्
सदैव आनंदी, दिव्य, सर्व देवांनी पूजलेले, पवित्रांमध्ये सर्वात पवित्र, आणि मंगलांमध्ये सर्वात मंगल असे आहे.
यत्तीर्थं सर्वतीर्थानां धन्यानां धन्यमुत्तमम्। समस्तगुणसंपन्नमीश्वरायतनं महत्
सर्व तीर्थांमध्ये हे पवित्र स्थान सर्वात श्रेष्ठ, सर्व गुणांनी युक्त आणि परमेश्वराचं मोठं निवासस्थान आहे.
यत्ख्यातं सर्वतीर्थानां भूमिस्वर्गमनुत्तमम्। गोपीमंथनशब्देन बालवत्सरवेण च
हे तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये पृथ्वीवर आणि स्वर्गातही श्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध आहे, ज्याला 'गोपीमंथन' आणि 'बालवत्सरवेण' अशी नावे आहेत.
गवां हुंकारशब्देन अलक्ष्मीः प्रतिहन्यते। यत्र वत्साश्च हुंकारं करुणं मातृकांक्षया
गायींच्या हंबरण्याच्या आवाजाने दारिद्र्य दूर होतं; तिथे वासरं आपल्या आईची ओढ लागून करूण आवाज काढतात.
यद्गोपैः पालितं शूरैर्बाहुयुद्धकृतश्रमैः। प्रगीतनृत्यसंलापं नंदितास्फोटनादितम्
शूर गोपाळांनी, जे आपल्या बाहूंनी लढून दमले आहेत, हे गाव राखले आहे; तिथे गाणं, नृत्य, गप्पा आणि आनंदाने टाळ्या वाजतात.
इतस्ततः स्थितैर्वत्सैर्नर्द्यमानं समंततः। सरोवद्राजते गोष्टं चलद्भिरिव पंकजैः
इकडे तिकडे उभ्या असलेल्या वासरांच्या हंबरण्याने सगळीकडे गोंधळ आहे; हे गोठं जणू काही हलणाऱ्या कमळांनी सजवलेल्या सरोवरासारखं शोभून दिसतं.
तं श्रीनिकेतनं सौम्यं हृष्टपुष्टजनाकुलम्। गोलोकप्रतिमं दृष्ट्वा कथं प्रत्यागमिष्यसि
ते श्रीचे सुंदर निवासस्थान, आनंदी आणि तंदुरुस्त लोकांनी गजबजलेलं, गोलोकासारखं दिसतं; असं पाहून परत यावं असं तुला कसं वाटेल?
पंचभूतानि मे भद्रे पिबंतु रुधिरं तव। न निर्विण्णानि भूतानि वाङ्मात्रेण करोम्यहम्
हे सुभगे, पाचही तत्वांनी तुझं रक्त प्यावं; मी फक्त शब्दांनी त्यांना असंतुष्ट करत नाही.
नंदोवाच। एवं प्रथमवत्साया मृगेंद्र शृणु मे वचः। दृष्ट्वा सखीः सुतं बालं गोपांश्च प्रतिपालकान्
नंद म्हणाला: हे मृगराजा, माझं बोलणं ऐक. मी माझ्या सख्या, लहान मुलगा आणि त्याचे रक्षण करणारे गोप पाहिल्यावर,
गोपीजनमुपामंत्र्य जननीं च विशेषतः। शपथैरागमिष्यामि मन्यसे यदि मुंच मां
गोपिकांशी आणि विशेषतः माझ्या आईशी निरोप घेऊन, मी शपथपूर्वक परत येईन; जर तुला विश्वास वाटत असेल तर मला सोड.
यत्पापं ब्रह्मवध्यायां मातृपितृवधेषु च। तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर ब्राह्मणहत्या किंवा आई-वडिलांच्या हत्येचं जे पाप आहे, त्याने मी इथे कलंकित होऊं.
यत्पापं लुब्धकानां तु म्लेच्छानां गरदायिनाम्। तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर शिकारी, म्लेच्छ किंवा विष देणाऱ्यांच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
गोषु विघ्नांश्च ये कुर्युः स्वपंतीं ताडयंति च। तेन पापे नलिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर जो गायींना त्रास देतो किंवा झोपणाऱ्यांना मारतो, त्याच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
सकृद्दत्वा तु यः कन्यां द्वितीये दातुमिच्छति। तस्य पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर ज्याने एकदा कन्यादान केलं आणि पुन्हा दुसऱ्याला द्यायचं ठरवलं, त्याच्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं.
यस्त्वनर्हान्बलीवर्दान्विषमे वाहयेत्पुमान्। कथायां कथ्यमानायां विघ्नं कारयते तु यः
जो अपात्र बैलांना ओझं वाहायला लावतो किंवा कथा सांगताना मध्ये अडथळा आणतो,
तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः। गृहे यस्यागतं मित्रं निराशं प्रतिगच्छति
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं; किंवा ज्याच्या घरी आलेला पाहुणा निराश होऊन परत जातो.
तस्य पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः। इत्येतैः पातकैर्घोरैरागमिष्याम्यहं पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापाने मी इथे कलंकित होऊं; या भयंकर पापांची शपथ घेऊन मी नक्की परत येईन.
बुध्वा संप्रत्ययं द्वीपी पुनर्वचनमब्रवीत्। व्याघ्र उवाच। संजातः प्रत्ययोस्माकं शपथैर्धेनुके तव
हे ऐकून वाघाला विश्वास वाटला आणि त्याने पुन्हा बोलायला सुरुवात केली: वाघ म्हणाला: या शपथांमुळे, धेनुक, आमचा तुझ्यावर विश्वास बसला आहे.
कदाचिन्मन्यसे गत्वा मूर्खोयं वंचितो मया। अत्रापि केचिद्वक्ष्यंति शपथे नास्ति पातकम्
कधी तुला वाटलं, 'हा मूर्ख गेला आणि मला फसवलं,' तरी काहीजण म्हणतील की शपथेने काही पाप लागत नाही.
कामिनीषु विवाहेषु गवां मुक्तौ तथैव च। प्राणत्यागे समुत्पन्ने श्रद्धातव्यं न च त्वया
स्त्रियांमध्ये, लग्नाच्या वेळी, गायी सोडताना आणि प्राण सोडायच्या वेळी, तू कधीच विश्वास ठेवू नकोस.
लोकेस्मिन्नास्तिकाः केचिन्मूर्खाः पंडितमानिनः। भ्रामयिष्यंति ते चित्तं चक्रारूढमिव क्षणात्
या जगात काही लोक नास्तिक असतात, काही मूर्ख स्वतःला शहाणे समजतात; असे लोक क्षणात तुझं मन गोंधळवून टाकतील, जणू काही चाकावर बसवल्यासारखं.