दह्यंती पुत्रशोकेन नंदा सा पुत्रवत्सला। रुदंती करुणं चैव निराशा पुत्रदर्शने
पुत्रशोकाने होरपळणारी, वासरावर जीव ओवाळणारी नंदा, मुलाचं दर्शन होणार नाही या निराशेत, करूण रडू लागली.
द्वीपी दृष्ट्वा तु तां धेनुं क्रंदमानां सुदुःखिताम्। उवाच वचनं घोरं धेनुके किं प्ररुद्यते
ती गाय अश्रू ढाळत, फार दुःखी होऊन ओरडताना पाहून, बिबट्याने तिला भीतीदायक शब्दांत विचारलं, 'गायी, तू का रडतेस?'
दैवात्सुखोपपन्नासि भक्षस्त्वं मे यदृच्छया। रुदंत्या वा हसंत्या वा तवात्तं जीवितं भवेत्
नशीबाने तू माझ्या हाती सहज लागली आहेस, आणि मी तुला खाणारच. तू रडलीस किंवा हसलीस, तरी तुझे प्राण मीच घेणार.
विहितं भुज्यते लोके स्वयंप्राप्तासि धेनुके। मृत्युस्ते विहितोद्यैव वृथा किमनुशोचसि
जगात ज्याचे जे ठरले आहे तेच प्रत्येकाला मिळते; तू आपोआप माझ्याकडे आलीस, गायीच्या पिल्ला. आजच तुझा मृत्यू ठरलेला आहे, मग उगाच का दुःख करतेस?
पप्रच्छ तां पुनर्द्वीपी किमर्थं रुदितं त्वया। कौतुकं चात्र मे जातं महन्मे कथयस्व वै
त्या वाघाने तिला पुन्हा विचारले, 'तू का रडतेस? मला याचे कुतूहल वाटते, मला ते कारण सांग, ते माझ्यासाठी मोठे आहे.'
व्याघ्रस्य वचनं श्रुत्वा नंदा वाक्यमथाब्रवीत्। क्षंतुमर्हसि मे नाथ कामरूपिन्नमोस्तु ते
वाघाचे बोल ऐकून नंदा म्हणाली, 'माझी चूक माफ करा, प्रभु. इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणाऱ्या स्वामी, तुम्हाला नमस्कार.'
त्वां समासाद्य लोकस्य परित्राणं न विद्यते। जीवितार्थं न शोचामि प्राप्तव्यं मरणं मया
तुम्हाला भेटल्यावर कुणाच्याही सुटकेचा मार्ग नाही. मी माझ्या जीवासाठी दुःख करत नाही—माझा मृत्यू ठरलेलाच आहे.
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च। तस्मादपरिहार्येर्थे न शोचामि मृगाधिप
ज्याचा जन्म झाला आहे त्याचा मृत्यू निश्चित आहे, आणि जो मेला त्याचा जन्मही ठरलेला आहे. म्हणून, टाळता न येणाऱ्या गोष्टीसाठी मी दुःख करत नाही, मृगांचा राजा.
देवैरपि यथा सर्वैर्मर्त्तव्यमवशैर्ध्रुवम्। तस्मात्तु नाहमेवैका व्याघ्र शोचामि जीवितम्
सर्व देवतांनाही, जरी ते नको असले तरी, मृत्यूला सामोरे जावेच लागते. म्हणून, वाघा, मीच एकटीच जीवासाठी दुःख करते असे नाही.
किंतु स्नेहेन वै साधो दुःखेन रुदितं मया। अस्ति मे हृदि संतापस्तं च त्वं श्रोतुमर्हसि
पण, सज्जना, मी प्रेम आणि दुःखामुळे रडले आहे. माझ्या मनात खूप वेदना आहे, ती तुला ऐकायला हवी.
प्रथमे वयसि प्राप्ते प्रसूताहं मृगाधिप। इष्टः प्रथमजातश्च सुतस्तु मम बालकः
माझ्या पहिल्या तरुण वयात, मृगांचा राजा, मी बाळाला जन्म दिला. माझा पहिला जन्मलेला मुलगा मला फार प्रिय आहे, तो अजून लहान आहे.
क्षीरपायी च मे वत्सस्तृणं नाद्यापि जिघ्रति। स च गोपकुले बद्धः क्षुधार्तो मामवेक्षते३०० 1.18.
माझा वासरू अजून दूध पितो, त्याने गवताचाही वास घेतलेला नाही. तो गवळ्यांच्या गोठ्यात बांधलेला आहे, उपाशी आहे आणि माझी वाट पाहतो आहे.
तमहं चानुशोचामि कथं जीविष्यते सुतः। तस्येच्छामि स्तनं दातुं पुत्रस्नेहवशं गता
त्याच्यासाठीच मी दुःखी आहे—माझा मुलगा कसा जगेल? मला त्याला दूध द्यायचे आहे, आईच्या मायेने मी बांधली गेले आहे.
पाययित्वा स्तनं वत्समवलिह्य च मूर्द्धनि। सखीनामर्पयित्वा तु संदिश्य च हिताहितम्
माझ्या वासराला दूध पाजून, त्याच्या डोक्यावरून प्रेमाने तोंड फिरवून, त्याला माझ्या मैत्रिणींकडे सोपवून, त्यांना चांगले-वाईट समजावून सांगून,
पुनः प्रत्यागमिष्यामि यथेष्टं भक्षयिष्यसि। स नंदाया वचः श्रुत्वा मृगेंद्रः पुनरब्रवीत्
मी पुन्हा परत येईन, आणि मग तुला हवे तसे मला खाऊ शकतोस. नंदाचे हे बोल ऐकून मृगांचा राजा पुन्हा बोलला.
किं ते पुत्रेण कर्त्तव्यं मरणं किं न बुध्यसे। त्रस्यंति सर्वभूतानि म्रियंते मां निरीक्ष्य च
तुला मुलासोबत काय करायचे आहे? तुला मृत्यूचे ज्ञान नाही का? मला पाहून सर्व प्राणी घाबरतात आणि मरतात.
त्वं पुनः कृपयाविष्टा पुत्रपुत्रेति भाषसे। न पुत्रा न तपो दानं न माता न पिता गुरुः
तरीही तू करुणेने भरून, सारखी 'माझा मुलगा' असे म्हणतेस. ना मुलगा, ना तप, ना दान, ना आई, ना वडील, ना गुरु,
शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालप्रपीडितम्। कथं त्वं गोकुलं गत्वा गोपीजनसमाकुलम्
कोणीही काळाच्या छायेखाली सापडलेल्या माणसाचे रक्षण करू शकत नाही. मग तू गवळ्यांच्या वस्तीमध्ये, जिथे गवळणींनी गर्दी केली आहे,
वृषभैर्नादितं दिव्यं बालवत्सविभूषितम्। भूषणं देवलोकस्य स्वर्गतुल्यं न संशयः
बैलांच्या गर्जनेने निनादलेले, दिव्य, वासरे आणि मुलांनी सजलेले, देवांच्या लोकांचे अलंकार, आणि स्वर्गासारखेच हे स्थान,
नित्यं प्रमुदितं दिव्यं सर्वदेवप्रपूजितम्। यत्पवित्रं पवित्राणां मंगलानां च मंगलम्
सदैव आनंदी, दिव्य, सर्व देवांनी पूजलेले, पवित्रांमध्ये सर्वात पवित्र, आणि मंगलांमध्ये सर्वात मंगल असे आहे.
यत्तीर्थं सर्वतीर्थानां धन्यानां धन्यमुत्तमम्। समस्तगुणसंपन्नमीश्वरायतनं महत्
सर्व तीर्थांमध्ये हे पवित्र स्थान सर्वात श्रेष्ठ, सर्व गुणांनी युक्त आणि परमेश्वराचं मोठं निवासस्थान आहे.
यत्ख्यातं सर्वतीर्थानां भूमिस्वर्गमनुत्तमम्। गोपीमंथनशब्देन बालवत्सरवेण च
हे तीर्थ सर्व तीर्थांमध्ये पृथ्वीवर आणि स्वर्गातही श्रेष्ठ म्हणून प्रसिद्ध आहे, ज्याला 'गोपीमंथन' आणि 'बालवत्सरवेण' अशी नावे आहेत.
गवां हुंकारशब्देन अलक्ष्मीः प्रतिहन्यते। यत्र वत्साश्च हुंकारं करुणं मातृकांक्षया
गायींच्या हंबरण्याच्या आवाजाने दारिद्र्य दूर होतं; तिथे वासरं आपल्या आईची ओढ लागून करूण आवाज काढतात.
यद्गोपैः पालितं शूरैर्बाहुयुद्धकृतश्रमैः। प्रगीतनृत्यसंलापं नंदितास्फोटनादितम्
शूर गोपाळांनी, जे आपल्या बाहूंनी लढून दमले आहेत, हे गाव राखले आहे; तिथे गाणं, नृत्य, गप्पा आणि आनंदाने टाळ्या वाजतात.
इतस्ततः स्थितैर्वत्सैर्नर्द्यमानं समंततः। सरोवद्राजते गोष्टं चलद्भिरिव पंकजैः
इकडे तिकडे उभ्या असलेल्या वासरांच्या हंबरण्याने सगळीकडे गोंधळ आहे; हे गोठं जणू काही हलणाऱ्या कमळांनी सजवलेल्या सरोवरासारखं शोभून दिसतं.
तं श्रीनिकेतनं सौम्यं हृष्टपुष्टजनाकुलम्। गोलोकप्रतिमं दृष्ट्वा कथं प्रत्यागमिष्यसि
ते श्रीचे सुंदर निवासस्थान, आनंदी आणि तंदुरुस्त लोकांनी गजबजलेलं, गोलोकासारखं दिसतं; असं पाहून परत यावं असं तुला कसं वाटेल?
पंचभूतानि मे भद्रे पिबंतु रुधिरं तव। न निर्विण्णानि भूतानि वाङ्मात्रेण करोम्यहम्
हे सुभगे, पाचही तत्वांनी तुझं रक्त प्यावं; मी फक्त शब्दांनी त्यांना असंतुष्ट करत नाही.
नंदोवाच। एवं प्रथमवत्साया मृगेंद्र शृणु मे वचः। दृष्ट्वा सखीः सुतं बालं गोपांश्च प्रतिपालकान्
नंद म्हणाला: हे मृगराजा, माझं बोलणं ऐक. मी माझ्या सख्या, लहान मुलगा आणि त्याचे रक्षण करणारे गोप पाहिल्यावर,
गोपीजनमुपामंत्र्य जननीं च विशेषतः। शपथैरागमिष्यामि मन्यसे यदि मुंच मां
गोपिकांशी आणि विशेषतः माझ्या आईशी निरोप घेऊन, मी शपथपूर्वक परत येईन; जर तुला विश्वास वाटत असेल तर मला सोड.
यत्पापं ब्रह्मवध्यायां मातृपितृवधेषु च। तेन पापेन लिप्येहं यद्यहं नागमे पुनः
मी पुन्हा परत आलो नाही, तर ब्राह्मणहत्या किंवा आई-वडिलांच्या हत्येचं जे पाप आहे, त्याने मी इथे कलंकित होऊं.