स्तनं तु तनयस्यास्य प्रयच्छंती त्वया हता। बाणेनाशनिकल्पेन निर्दोषा वनमागता
या माझ्या पिल्लाला दूध देत असताना, मी निष्पाप असूनही, तू मला वीजेसारख्या बाणाने मारलेस आणि मी वनात आले होते.
तस्मात्त्वमपि दुर्बुद्धे क्रव्यादत्वमवाप्स्यसि। वनेस्मिन्कंटकाकीर्णे व्याघ्ररूपं त्वमाप्नुहि
म्हणून, वाईट बुद्धी असलेल्या तुही आता मांसाहारी होशील; या काटेरी जंगलात वाघाचे रूप घे.
शापप्रदानं श्रुत्वैवं स राजापुरतः स्थितः। प्रोवाच प्रांजलिर्भूत्वा तां मृगीं व्यथितेन्द्रियः
असा शाप ऐकून राजा तिच्यासमोर उभा राहिला; त्याचे मन अस्वस्थ झाले आणि हात जोडून त्याने त्या हरिणीला म्हटले.
स्तनं तु तनयस्येह प्रयच्छंती न मे मता। अज्ञानेन हता भद्रे प्रसीद सुसमाधिना
'या पिल्लाला दूध देणाऱ्या तुला मारण्याचा माझा हेतू नव्हता; अज्ञानाने मी हे केले, सोज्ज्वळे, कृपा कर आणि शांत मनाने मला माफ कर.'
व्याघ्ररूपमहं त्यक्त्वा प्राप्स्यामि मानुषं कदा। एवंविधस्य शापस्य विमोक्षं शंस मे मृगि
'मी वाघाचे रूप सोडून पुन्हा माणूस कधी होईन? असा शाप सुटण्यासाठी मार्ग काय, हे मला सांग, हरिणी.'
एवमुक्ते मृगी तस्य प्रोवाच वचनं शुभम्। राजन्नब्दशतांते तु शापस्यागतया गवा
तेव्हा हरिणीने त्याला शुभ शब्द सांगितले, 'राजा, शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, जेव्हा शापाची वेळ संपेल, तेव्हा तुझे नंदा हिच्याशी संवाद होईल.'
नंदया सह संवादमासाद्यांतो भविष्यति। मृग्योक्ते वचने राजा व्याघ्र एवाभवत्तदा
'नंदासोबत संवाद झाल्यावर तुझे मुक्तीचे क्षण येतील.' असे हरिणीने सांगितल्यावर, राजा लगेच वाघ झाला.
नखदंष्ट्रायुधोपेतो व्याघ्ररूपोति भीषणः। तत्रासौ भक्षयन्नास्ते मृगान्हत्वा चतुष्पदः
नखं आणि दात असलेल्या, भीषण वाघाच्या रूपात तो तिथे राहू लागला आणि चौपायांना मारून त्यांचे मांस खात राहिला.
द्विपदानपि तत्रस्थान्कालेन क्रमयोजितान्। एवं तत्र वने तस्य संवत्सरशतं गतम्
काळानुसार, तिथे राहणाऱ्या दोन पायांच्या प्राण्यांनाही त्याने खाल्ले; अशा प्रकारे त्या जंगलात त्याची शंभर वर्षे गेली.
आत्मानं निंदमानस्य मृगमांसानि खादतः। कदाहं मानुषं भावं गमिष्यामीदृशं पुनः
हरिणांचे मांस खात असताना तो स्वतःला दोष देत म्हणू लागला, 'मी पुन्हा कधी माणूस होईन?'
कुत्सितं न करिष्यामि वियोनिकरणं महत्। कुर्वता मांसलोभेन मृगयां परिधावता
'मी पुन्हा असा नीच प्रकार करणार नाही, मोठे दुःख कोणालाही देणार नाही; मांसाच्या लालसेने मी शिकार करत सुटलो होतो.'
आपदासहितं प्राप्तं मानुषाणां भयावहम्। दर्शनं दुःखदं मह्यं मृगाणां मानुषैः सह
'माझ्यावर संकट आले, ज्यामुळे माणसांना भीती वाटते; हरिणी आणि माणसे एकत्र दिसली की मला फार दुःख होते.'
पापेन पापतां नीतो ह्यपापेऽपि सतां कुले। उत्पन्नो विकृतिं नीतः पश्य कालस्य पर्ययम्
'पापामुळे मी पापी झालो, जरी मी सन्मान्य कुटुंबात जन्मलो; माणूस म्हणून जन्म घेऊनही असा दुर्दैवी झालो—हे बघ, काळाचे फेरे कसे असतात.'
तस्मान्मे सुकृतं नास्ति हिंसाप्येका विगर्हिता। तया तु प्राप्यते दुःखं न च मोक्षो भविष्यति
'म्हणूनच माझ्या कडे पुण्य नाही; एकही हिंसा निंदनीय आहे. त्यातून फक्त दुःख मिळते आणि मुक्ती मिळणार नाही.'
कथं मे भविता मोक्षः कथं सत्या मृगी भवेत्। गते वर्षशते तस्य वसतस्तद्वने तदा
माझ्या मुक्तीचं कसं होईल? ती हरिणी खरी कशी ठरेल? जेव्हा त्या वनात त्याला शंभर वर्षं पूर्ण होतील, तेव्हा—
आयातं गोकुलं काले यवसोदककारणात्। गोवाटवाटीसंस्थानं तत्तत्र समवस्थितम्
त्या वेळी, ज्वारी आणि पाण्याच्या शोधात, तो गोकुळात गेला, जिथे गायींच्या वाड्या आणि कुंपणं होती, आणि तिथेच थांबला.
वनोपकण्ठे मंथानरवेणापूरितं च यत्। क्षीबैर्गोपैः समाकीर्णं पादपैरपितद्वनम्
त्या वनाच्या कडेला, मंथनाच्या आवाजांनी भरलेलं, मद्यधुंद गवळ्यांनी गजबजलेलं, झाडांच्या सावलीत ते वन होतं.
निशिवंशरवोपेतं गोपीनां च शुभप्रदम्। एवं तु वसतस्तस्य खर्जूरवनसंसदि
रात्रीच्या पक्ष्यांच्या आवाजांनी गूंजणारं, गवळणींसाठी शुभ असं, अशा रीतीने तो खर्जूराच्या बनात राहत होता.
हृष्टा तुष्टा च पुष्टा च नंदा वै नाम नामतः। गोमंडलस्य सामुख्या हंसवर्णा घटस्रवा
त्या गायींच्या कळपात नंदा नावाची एक गाय होती, ती नेहमी आनंदी, समाधानी आणि पुष्ट, कळपातली मुख्य, हंसासारखी शुभ्र आणि चालताना तिची गती सुंदर होती.
दीर्घघोणा विभक्तांगी बंधुरांगी तनुत्वचा। नीलकंठा शुभग्रीवा घंटाली मधुरस्वना
तिची सोंड लांब, अंग बांधेसूद, शरीर सडपातळ, गळा निळसर, मान सुंदर, गळ्यात घंटा आणि आवाज मधुर होता.
सा च यूथस्य सर्वस्य पुरश्चरति निर्भया। घासस्थानं चरेच्छन्नं गत्वैका च यथासुखम्
ती गाय सगळ्या कळपाच्या पुढे निर्भयपणे फिरायची, हवी तशी गवताच्या जागी जायची, आणि कधी कधी एकटीच मनमुराद भटकायची.
यथेष्टकामा सुरभी छन्नं चरति वै तृणम्। रोहितो नाम तत्रान्यः पर्वतः सरितस्तटे
सुरभी नावाची गाय जशी हवी तशी गुपचूप गवत खात होती, तिथेच नदीच्या काठावर रोहित नावाचा एक डोंगर होता.
अनेककंदरदरी गुहासत्व निषेवितः। तस्य पूर्वोत्तरेभागे घोरे तृणसमाकुले
त्या डोंगरात अनेक गुहा आणि कपारी होत्या, जिथे वेगवेगळे प्राणी राहत, आणि त्याच्या पूर्वोत्तर भागात, दाट गवत असलेल्या भयंकर जागी—
संकटे विषमे दुर्गे भैरवे लोमहर्षणे। मृगसिंहसमाकीर्णे बहु श्वापद सेविते
ती जागा अरुंद, खडतर, कठीण आणि भीतीदायक होती, तिथे हरणं आणि सिंह भरपूर होते, आणि अनेक वन्य प्राणी नेहमी फिरायचे.
वल्लीवृक्षादिगहने शिवाशत निनादिते। दुर्गेस्मिन्वसते रौद्रः कामरूपी भयंकरः
वेलींनी आणि झाडांनी घनदाट झालेल्या त्या जंगलात, शेकडो कोल्ह्यांच्या डरकाळ्यांनी आसमंत भरलेला, त्या दुर्गम ठिकाणी एक भयंकर, रूप बदलणारा जीव राहत होता.
द्वीपी शोणित दिग्धांसो घोरदंष्ट्रानखायुधः। नंदो नाम स धर्मात्मा स च गोपीहिते रतः
तो बिबट्या, ज्याच्या जबड्याला रक्त लागलेलं, भयंकर दात आणि नखं त्याची शस्त्रं, त्याचं नाव नंद होतं, तो धर्मशील आणि गवळणींच्या भल्यासाठी नेहमी तत्पर होता.
अच्छिन्नाग्रैस्तृणैर्दीर्घैर्गोधनं परिरक्षति। तस्य यूथपरिभ्रष्टा सानंदा तृणलिप्सया
तो बिबट्या लांब, अखंड गवताच्या पातींनी गायींच्या कळपाचं रक्षण करायचा; त्याच्या कळपातून नंदा गवत खाण्याच्या इच्छेने वेगळी पडली.
चरंती व्याघ्रपुरतः सा धेनुः प्रत्युपस्थिता। अभ्यद्रवच्च तां द्वीपी तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत्
ती गाय वाघासमोर गवत खात असताना पुढे आली; तेव्हा बिबट्या तिच्या मागे धावला आणि म्हणाला, 'थांब, थांब!'
त्वमद्य विहितो भक्षः स्वयं प्राप्तासि धेनुके। द्वीपिनश्च वचः श्रुत्वा निष्ठुरं रोमहर्षणं
'आज तूच माझं अन्न आहेस, स्वतःहून आलीस गायी!' बिबट्याचे ते कठोर आणि अंगावर काटा आणणारे शब्द ऐकून—
शुक्लरूपान्वितं बालं भद्रमिंदुसमप्रभम्। वत्सं स्मरति सा धेनुः स्नेहाक्ता गद्गदाक्षरम्
ती गाय आपल्या पांढऱ्या, शुभ्र, चंद्रासारख्या तेजस्वी वासराचं आठवण काढू लागली, आणि मायेने भरून, तिने गदगदलेल्या आवाजात बोलायला सुरुवात केली.