तस्मात्सर्वेषु तीर्थेषु स्नातः प्राप्नोति यत्फलम्। तत्सर्वं प्राप्नुयान्मर्त्यो ज्येष्ठकुंडे सकृत्प्लुतः
म्हणून, सर्व तीर्थांमध्ये स्नानाने जे फळ मिळते, ते सर्व फळ मनुष्याला फक्त एकदा ज्येष्ठकुंडात स्नान केल्याने मिळते.
किमत्र बहुनोक्तेन क्षेत्रं तीर्थं गतिश्शुभा। येनैतत्त्रितयं प्राप्तं प्राप्ता तेन गतिः परा
यात जास्त बोलण्याची गरज नाही. क्षेत्र, तीर्थ आणि शुभ मार्ग—हे तिन्ही ज्याने मिळवले, त्यानेच श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त केली.
काले क्षेत्रे तथा तीर्थे स्नात्वा हुत्वापि तत्र यः। प्रयच्छते द्विजायार्थं सोनंतं सुखमश्नुते
योग्य वेळी, त्या क्षेत्रात आणि तीर्थात, जो स्नान करतो, होम करतो आणि ब्राह्मणाला काही देतो, तो अनंत सुखाचा अनुभव घेतो.
कार्त्तिके मासि शुक्ले च वैशाखे शशिभूषणे। चंद्रसूर्योपरागे च काले च कुरुजांगले
कार्तिक महिन्यात, शुद्ध पक्षात, चंद्राने शोभलेला वैशाखात, चंद्रसूर्यग्रहणाच्या वेळी, आणि कुरुक्षेत्रात—
क्षेत्रेष्वेतेषु तीर्थानि यान्युक्तानि मुनीश्वरैः। तेषां पुण्यतमं तीर्थमिदमाह पितामहः
या सर्व क्षेत्रांमध्ये, जे तीर्थ महर्षींनी सांगितले आहेत, त्यात पितामहाने हे तीर्थ सर्वात पुण्यवान असल्याचे म्हटले.
कुंडे तु मध्यमे स्नात्वा कार्तिक्यां यः पुमान्द्विजे। प्रयच्छते चापि द्रव्यं सोश्वमेधमवाप्नुयात्
कार्तिक महिन्यात मधल्या कुंडात स्नान करून, जो ब्राह्मणाला धन देतो, त्याला अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
एवं कनिष्ठकेप्यत्र कुंडे स्नात्वा समाधिना। यः प्रयच्छति विप्राय सुरूपामपि शालिकाम्
त्याचप्रमाणे, कनिष्ठ कुंडातही, जो एकाग्रतेने स्नान करून ब्राह्मणाला सुंदर तांदूळ देतो,
स प्रयाति नरः क्षिप्रमग्निलोकं मनोरमम्। त्रिःसप्तकुलसंयुक्तो भुंक्ते तत्र महाफलम्
तो मनुष्य लवकरच रमणीय अग्निलोकात पोहोचतो आणि एकवीस पिढ्यांसह तेथे मोठे फळ भोगतो.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गमनाय मतिः स्थिरा। पुरुषेण तु कर्तव्या पुष्करावाप्तये शुभा
म्हणून, सर्व प्रयत्नांनी, मनुष्याने शुभ पुष्कर क्षेत्रात जाण्याचा निश्चय पक्का करावा.
पुष्करारण्यमासाद्य प्राची यत्र सरस्वती। मतिः स्मृतिः शुभा प्रज्ञा मेधा बुद्धिर्दयापरा
पुष्कर अरण्यात पोहोचून, जिथे पूर्वेकडून सरस्वती वाहते, तिथे शुद्ध बुद्धी, स्मरणशक्ती, विवेक, मेधा आणि श्रेष्ठ दया प्राप्त होते.
सरस्वत्यास्तु पर्यायाष्षडेते संप्रकीर्तिताः। ततः प्रभृति यत्रासौ प्राचीभूता सरस्वती
सरस्वतीचे हे सहा पर्यायी नावं सांगितली आहेत. त्या वेळेपासून जिथे ती सरस्वती पूर्वेकडे वाहू लागली—
तत्रस्थं तज्जलं येपि पश्यंति तटसंस्थिताः। तेप्यश्वमेधस्यफलं लभंते नात्र संशयः
त्या काठी उभे राहून ज्या लोकांनी तिथलं पाणी पाहिलं, त्यांनाही अश्वमेध यज्ञाचं फळ मिळतं—यात काहीच शंका नाही.
योवतीर्य पुनस्तत्र कश्चित्स्नानं समाचरेत्। नरः समाधियुक्तो वै ब्रह्मणोनुचरो भवेत्
जो कोणी तिथे नदी ओलांडून पुन्हा मन एकाग्र करून स्नान करतो, तो पुरुष ब्रह्मदेवाचा सेवक होतो.
शाकादिनापि हि पितॄन्यस्तत्रार्चयते नरः। सोप्येति विपुलान्भोगांस्तेषामेवानुभावतः
कोणी तिथे अगदी साध्या भाज्या वगैरेनेही पितरांची पूजा केली, तरी त्यालाही त्यांच्या कृपेने मोठ्या सुखांचा अनुभव येतो.
ये पुनर्विधिना तत्र श्राद्धं कुर्वंति मानवाः। ते नयंति पितॄन्स्वर्गं नरकादपि दुःखदात्
पण जे लोक तिथे विधीपूर्वक श्राद्ध करतात, ते आपल्या पितरांना नरकाच्या दुःखातून सोडवून स्वर्गात नेतात.
तृप्यंति पितरस्तस्य यस्तत्र कुशमिश्रितम्। स्नात्वा प्रयच्छते तोयं पूतं तेषां तिलान्वितम्
जो तिथे स्नान करून कुशा आणि तीळ घालून शुद्ध पाणी पितरांना अर्पण करतो, त्याचे पितर तृप्त होतात.
सर्वेषामेव तीर्थानामिदमेवाधिकं स्मृतम्। आदितीर्थमिदं तस्मात्तीर्थानां भुवि विश्रुतम्
सर्व तीर्थांमध्ये हे तीर्थ श्रेष्ठ मानलं जातं; म्हणूनच हे पहिलं तीर्थ म्हणून पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहे.
धर्मापवर्गयोःनक्रीडाननिधिभूतमवस्थितम्। सरस्वत्यानपुनश्चैवनसमेतंनगुणवत्तरम्
धर्म आणि मुक्तीचं खजिना म्हणून हे स्थिर आहे; सरस्वतीच्या या संगमापेक्षा श्रेष्ठ असं दुसरं तीर्थ नाही.
धर्मार्थकाममोक्षाणां चतुर्णामपि दायकम्। येप्यत्र मलनाशाय पुमांसो विविशुर्जलम्
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष या चारही पुरुषार्थांचं फळ हे पाणी पाप नष्ट करण्यासाठी जे लोक घेतात, त्यांना मिळतं.
गोप्रदानसमं तेषां सुखेनैव फलं भवेत्। सुवर्णदानेन सममेवमाहुर्मनीषिणः
त्यांना सहजच गायी दान केल्यासारखं फळ मिळतं; आणि सुवर्ण दान केल्यासारखं फळही मिळतं, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
तर्पणात्पिण्डदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः। स्वर्गं प्रयान्ति पितरस्तत्र पुत्रेण तारिताः
तर्पण आणि पिंडदान केल्याने, अगदी नरकात असलेले पितरही तिथे पुत्राच्या कृपेने स्वर्गात जातात.
पुष्करेपि सरस्वत्यां ये पिबन्ति जलं जनाः। ते लभन्तेऽक्षयान्लोकान्ब्रह्मविश्वेशवंदितान्
पुष्करात सरस्वतीचं पाणी जे लोक पितात, त्यांना ब्रह्मा आणि विश्वेश्वर यांनी वंदन केलेली अक्षय लोकं मिळतात.
स्वर्गनिश्रेणिकाभूता पुष्करे च सरस्वती। सा पुण्यवद्भिस्संप्राप्तुं पुंभिश्शक्या महानदी
पुष्करात सरस्वती स्वर्गाकडे नेणारी शिडी होते; पुण्यवान पुरुषांना ती महानदी सहज मिळते.
मुनिभर्धर्मतत्त्वज्ञैस्तत्र तत्र निषेविता। तस्मात्सर्वत्र सा देवी पवित्रा सर्वतस्स्थिता
धर्माचं तत्त्व जाणणारे ऋषी तिथे तिथे तिची सेवा करतात; म्हणून ती देवी सर्वत्र पवित्र आणि सर्वत्र आहे.
पुष्करे तु विशेषेण पूतात्पूततमा हि सा। नदी सरस्वती पुण्या सुलभा जगति स्थिता
पण पुष्करात ती सर्वात पवित्र आहे; सरस्वती ही पुण्यदायिनी नदी जगात सहज सापडते.
दुर्लभा सा कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा। तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां प्रवरं विहितं भुवि
ती कुरुक्षेत्र, प्रभास आणि पुष्कर या ठिकाणी दुर्मिळ आहे; हे तीर्थ पृथ्वीवर सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ मानलं जातं.
धर्मार्थकाममोक्षाणां चतुर्णामपि साधकम्। प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य योन्यत्तीर्थं हि मार्गते
पूर्वेकडील सरस्वती गाठल्यावर धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष या चारही गोष्टी साधता येतात; जो कोणी तिथे पोहोचून दुसरं तीर्थ शोधतो—
स करस्थं समुत्सृज्य ह्यमृतं विषमिच्छति। ज्येष्ठे ज्येष्ठा प्रयागस्य मध्यमे मध्यमा स्मृता
तो जणू हातातलं अमृत सोडून विषाची इच्छा करतो; तीर्थांमध्ये पूर्वेकडील तीर्थ श्रेष्ठ, मधले मध्यम मानलं जातं.
प्रदक्षिणं ततो गच्छेत्कनीयांसं विचक्षणः। त्रिष्वप्येतेषु स्नायीत कुर्याच्चापि प्रदक्षिणम्
मग शहाणा माणूस लहान पूष्कर उजव्या बाजूला ठेवून त्याची प्रदक्षिणा करावी. या तिन्हीमध्ये स्नान करावं आणि प्रदक्षिणाही करावी.
प्रयच्छति पितृभ्यो यस्तोयं तेषां तिलान्वितम्। तेपि तुष्टाः पुनस्तस्य प्रयच्छंत्यमितं फलम्
जो माणूस तिळांसकट पाणी पितरांना अर्पण करतो, त्यावेळी पितर संतुष्ट झाले की त्याला अमर्याद फळ परत देतात.