द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं प्रयासि कुत्र मे सखि। एवमुक्ता तु सा गंगा प्रोवाच मधुरां गिरम्
'माझ्या सखी, तू कुठे चालली आहेस? मी तुला पुन्हा कधी पाहीन?' असे विचारल्यावर, गंगेने गोड शब्द बोलले.
यदैवायास्यसि प्राचीं दिशं मां पश्यसे शुभे। विबुधैस्त्वं परिवृता दर्शनं तव संश्रये
'शुभे, जेव्हा तू पूर्व दिशेला येशील, तेव्हा मला पाहशील. मी देवांच्या वेढ्यात तुझ्या दर्शनासाठी येईन.'
उदङ्मुखी तदा भूत्वा त्यज शोकं शुचिस्मिते। अहं चोदङ्मुखी पुण्या त्वं तु प्राची सरस्वति
'सुंदर हास्यवाली, उत्तर दिशेकडे तोंड करून दुःख सोड. मी पुण्यवती उत्तरमुखी आहे, आणि तू सरस्वती पूर्वमुखी आहेस.'
तत्र क्रतुशतं पुण्यं स्नानदानेन सुव्रते। श्राद्धदाने तथा नित्यं पितॄणां दत्तमक्षयम्
तेथे, स्नान आणि दान यांमुळे शंभर यज्ञांचे पुण्य मिळते, आणि नेहमी श्राद्धदान केल्याने पितरांना दिलेले दान कधीही संपत नाही, हे सुशीलवती.
ये करिष्यंति मनुजा विमुक्तास्त्ते ऋणैस्त्रिभिः। मोक्षमार्गं गमिष्यंति विचारो नात्र विद्यते
जे माणसं या तीन ऋणांपासून मुक्त होतील, ती मोक्षाच्या मार्गावर निघतील; यात काहीही शंका नाही.
तामुवाच ततो गंगा पुनर्दर्शनमस्तु ते। गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्तव्याहं त्वयानघे
तेव्हा गंगा म्हणाली, "तुला पुन्हा एकदा भेट मिळो; आता तू आपल्या घरी जा, आणि पवित्रे, मला नेहमी आठवत जा."
यमुनापि तथैवं सा गायत्री च मनोरमा। सावित्र्या सहिताः सर्वाः सखीं संप्रैषयंस्तथा
तसंच यमुना आणि सुंदर गायत्री, सावित्रीसह सगळ्यांनी आपल्या सखीला तिथून पाठवून दिलं.
ततो विसृज्य तान्देवान्नदी भूत्वा सरस्वती। उत्तंकस्याश्रमपद उद्भूता सा मनस्विनी
मग त्या देवतांना निरोप देऊन, सरस्वती नदी झाली आणि उत्तंकाच्या आश्रमाजवळ प्रकट झाली.
अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य अवरोप्य च तां तनुम्। अवतीर्णा महाभागा देवानां पश्यतां तदा
प्लक्षवृक्षाच्या खाली उतरून, तिने आपली मूर्ती तिथेच ठेवली आणि त्या वेळी देवांच्या समोर प्रकट झाली.
विष्णुरूपस्तरुः सोत्र सर्वदेवैस्तु वंदितः। संसेव्यश्च द्विजैर्नित्यं फलहेतोर्महोदयः
तिथे विष्णुरूप असलेला तो वृक्ष सर्व देवांनी वंदिला आणि द्विजांनी नेहमीच त्याची सेवा केली, कारण त्याच्या फळांचा मोठा लाभ होता.
अनेकशाखाविततश्चतुर्मुख इवापरः। तत्कोटरकुटीकोटि प्रविष्टानां द्विजन्मनाम्
अनेक फांद्या पसरलेल्या त्या वृक्षाने जणू दुसरा चतुर्मुखच वाटत होता; त्याच्या मुळांजवळ असंख्य द्विजांची झोपडी होती.
श्रूयंते विविधा वाचः सुराणां रक्तचेतसाम्। वनस्पतिरपुष्पोपि पुष्पितश्चोपलक्ष्यते
तिथे आनंदी मनाने देवांच्या विविध आवाजांचा गूंज ऐकू येतो; जरी त्या वृक्षाला फुलं नव्हती, तरी तो फुलल्यासारखा दिसत होता.
जातीचंपकवत्पुष्पैः शाखालग्नैः शुकैः शुभैः। केतकीभिः सुरभिभिरशोभत सरिद्वरा
त्या श्रेष्ठ नदीच्या फांद्यांवर सुंदर पोपट, जाई-चाफ्याची फुलं आणि सुगंधी केतकीच्या फुलांनी तिचं सौंदर्य खुललं होतं.
कोकिलाभिस्स मालेव फेनकैः पुष्पितेव सा। हरेणेव यथा गंगा प्लक्षेणैव हि सा तथा
कोकिळांच्या माळांनी, फेसाच्या फुलांनी, ती नदी जणू फुलल्यासारखी दिसत होती, जशी गंगा शश किंवा प्लक्षवृक्षासोबत शोभते.
तत्रांभस्था तदा देवं प्रोवाचाथ जनार्दनम्। समर्पयस्व तं वह्निं देवादेशं करोम्यहम्
तिथे पाण्यात उभी राहून तिने जनार्दनाला म्हटलं, "तो अग्नी अर्पण कर, मी देवांचा आदेश पाळते."
एवमुक्तेन सा तेन प्रत्युक्ता विष्णुना तदा। न ते दाहभयं त्याज्यस्त्वयायं वह्निराट्स्वयम्
तिच्या या शब्दांना उत्तर देताना विष्णू म्हणाले, "तुला जळण्याची भीती बाळगायची गरज नाही; हा अग्निराज तुला सोडायचा नाही."
पश्चिमं सागरं नेतुं वाडवज्वलनं शुभे। एवं क्रमेण गच्छंत्या तदापं प्राप्स्यते शुभे
पश्चिम समुद्राकडे वडवानल नेण्यासाठी, हे शुभे, अशा प्रकारे पुढे जात जा; मग तुला पाण्यात पोहोचता येईल.
ततस्तं शातकुंभस्थं कृत्वासौ वडवानलं। समर्पयत गोविंदः सरस्वत्या महोदरे
मग गोविंदाने वडवानल सोन्याच्या भांड्यात ठेवून तो सरस्वती या महानदीकडे दिला.
सा तं गृहीत्वा सुश्रोणी प्रतीच्यभिमुखी ययौ। अंतर्द्धानेन संप्राप्ता पुष्करं सा महानदी
ती सुंदर नितंब असलेली सरस्वती तो अग्नी घेऊन पश्चिमेकडे गेली; अदृश्य होऊन ती महानदी पुष्करात पोहोचली.
मर्यादापर्वते तस्मिन्संभूता विमला सरित्। पुष्करारण्यं विपुलं सुरसिद्धनिषेवितम्
त्या मर्यादा पर्वतावर शुद्ध नदी प्रकट झाली; ते विशाल पुष्करारण्य देव आणि सिद्धांनी वावरलेलं होतं.
पितामहेन यत्रासीद्यज्ञसत्रं निषेवितम्। सिध्यर्थं मुनिमुख्यानामागतासौ महानदी
जिथे पितामह ब्रह्मदेवांनी यज्ञसत्र केलं होतं, तिथे श्रेष्ठ ऋषींच्या कल्याणासाठी ती महानदी आली.
येषु तत्र कृतो होमः कुंडेष्वासीद्विरिंचिना। तानि सर्वाणि संप्लाव्य तोयेनाप्युद्गता हि सा२०० 1.18.
ज्या कुण्डांमध्ये ब्रह्मदेवांनी होम केला होता, त्या सर्वांना तिने आपल्या पाण्याने भरून टाकलं आणि मग ती वर आली.
तत्र क्षेत्रे महापुण्या पुष्करे सा तथोत्थिता। तेन तत्पूरणं प्रोक्तं वायुना जगदायुषा
त्या पवित्र क्षेत्रात, पुष्करात, फार पुण्यवान सरस्वती प्रकट झाली. जगाचा प्राण असलेल्या वायूने त्या जागेचे पूरण घडवले, असे सांगितले जाते.
सापि तत्क्षेत्रमासाद्य पुण्यं पुण्या महानदी। सरस्वती स्थिता देवी मर्त्यानां पापनाशिनी
ती पुण्यदायी आणि पावन नदी सरस्वती त्या क्षेत्रात पोहोचून, देवी म्हणून तेथे वास करते आणि माणसांचे पाप नष्ट करणारी ठरते.
तत्र ये शुभकर्माणः पुष्करस्थां सरस्वतीम्। पश्यंति ते न पश्यंति सुघोरां तामधोगतिं
जे पुण्यकर्म करणारे लोक पुष्करातील सरस्वतीचे दर्शन घेतात, त्यांना ती भीषण अधोगती कधीच भोगावी लागत नाही.
यः पुनस्तत्र भावेन नरः स्नानं समाचरेत्। स ब्रह्मलोकमासाद्य ब्रह्मणा सह मोदते
जो कोणी श्रद्धेने तिथे स्नान करतो, तो ब्रह्मलोकात पोहोचतो आणि ब्रह्मासोबत आनंद उपभोगतो.
यस्तु दद्यात्तत्र दधि ब्राह्मणाय मनोरमम्। सोप्यग्निलोकमासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्
जो कोणी तिथे ब्राह्मणाला आनंददायी दही दान करतो, तो अग्निलोकात जाऊन सुंदर सुखांचा अनुभव घेतो.
वरं प्रावरणं योपि भक्त्या दद्याद्द्विजातये। सोपि सद्वस्त्रदानस्य फलं दशगुणं लभेत्
जो कोणी श्रद्धेने तिथे द्विजाला उत्तम वस्त्र देतो, त्याला वस्त्रदानाचे दहा पटीने अधिक फळ मिळते.
ज्येष्ठकुंडे नरः स्नात्वा यः संतर्पयते पितॄन्। स तानुद्धरते सर्वान्नरकादपि शुद्धधीः
ज्येष्ठकुंडात स्नान करून, जो शुद्ध मनाने पितरांना तर्पण करतो, तो त्यांना नरकातूनही उध्दरतो.
क्षेत्रे पैतामहे पूते पुण्यां प्राप्य सरस्वतीम्। नरः किं प्रार्थयेदन्यत्तीर्थं ब्रह्मसुतोब्रवीत्
त्या पवित्र पितृक्षेत्रात, पुण्य सरस्वती मिळाल्यावर, माणसाने दुसरे कोणते तीर्थ का मागावे? असे ब्रह्मपुत्राने सांगितले.