प्राचीमेवेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा। सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः
मी इथे पूर्वेकडे, या पवित्र सरस्वतीच्या क्षेत्रात, नेहमी तुझ्यासोबत राहीन.
न तस्य दुर्लर्भं किंचिदिह लोके परत्र च। सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्१५० 1.18.
जो कोणी सरस्वतीच्या उत्तरेकडील काठावर आपलं शरीर सोडतो, त्याला या जगात किंवा पुढच्या जन्मात काहीही अशक्य राहत नाही.
प्राचीतटे जाप्यपरो न चेह म्रियते पुनः। आप्लुतो वाजिमेधस्य फलमाप्स्यति पुष्कलं
पूर्वेकडील काठावर जपात मग्न असलेला माणूस पुन्हा इथे मरत नाही; स्नान केल्यावर त्याला अश्वमेध यज्ञाचं मोठं फळ मिळतं.
नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः। जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च तापसः
व्रतं आणि उपवासांनी स्वतःचं शरीर कृश करणारा तपस्वी पाण्यावर, वाऱ्यावर किंवा पानांवर जगतो.
तथा स्थंडिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक्। करोति यो द्विजश्रेष्ठो नियमांस्तान्व्रतानि च
जे जमिनीवर झोपतात किंवा इतर वेगवेगळ्या नियमांचं पालन करतात—द्विजश्रेष्ठ जे जे नियम आणि व्रते पाळतो,
स याति शुद्धदेहश्च ब्रह्मणः परमं पदं। तस्मिंस्तीर्थे तु यैर्दत्तं तिलमात्रं तु कांचनं
तो शुद्ध देहाने ब्रह्माचं परम स्थान मिळवतो; आणि त्या तीर्थात दिलेलं अगदी तिळाचं कण किंवा सोनं,
मेरुदानसमं तत्स्यात्पुरा प्राह प्रजापतिः। तस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति हि मानवाः
ते मेरू पर्वताएवढं दान मानलं जातं, असं प्रजापतीने पूर्वी सांगितलं आहे; आणि त्या पवित्र स्थळी जे लोक श्राद्ध करतात,
एकविंशकुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते नराः। पितॄणां च शुभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः
ते लोक एकवीस पिढ्यांसह स्वर्गात जातात; आणि त्या तीर्थात एका पिंडाने तृप्त झालेले पितर,
ब्रह्मलोकं गमिष्यंति स्वपुत्रेणेह तारिताः। भूयश्चान्नं न चेच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते
आपल्या मुलाने इथे तारण केल्यावर ब्रह्मलोकाला जातात; आणि पुन्हा जेवणाची इच्छा नसेल, तर ते मुक्तीच्या मार्गाला लागतात.
प्राचीनत्वं सरस्वत्या यथा भूतं शृणुष्व तत्। सरस्वती पुरा प्रोक्ता देवैः सर्वैः सवासवैः
सरस्वतीचा प्राचीन इतिहास, जसा खरा आहे, तो आता ऐक; पूर्वी सर्व देवांनी आणि वसूंनी सरस्वतीचं वर्णन केलं होतं.
तटं त्वया प्रयातव्यं प्रतीच्यां लवणोदधेः। वडवाग्निमिमं नीत्वा समुद्रे निक्षिपस्व ह
तुला पश्चिमेकडील खाऱ्या समुद्राच्या काठावर जावं लागेल; आणि ही बडवाग्नी घेऊन समुद्रात ठेवावी लागेल.
एवं कृते सुराः सर्वे भवंति भयवर्जिताः। अन्यथा वाडवाग्निस्तु दहते स्वेन तेजसा
असं केल्यावर सर्व देवांना भीती राहत नाही; नाहीतर बडवाग्नी आपल्या तेजाने जळत राहते.
तस्माद्रक्षस्व विबुधानेतस्मादचिराद्भयात्। मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा
म्हणून हे संकट लवकर दूर करून देवांचं रक्षण कर; सुंदर नितंबवाली, आईसारखी हो आणि देवांना निर्भयता दे.
एवमुक्ता तु सा देवी विष्णुना प्रभविष्णुना। आह नाहं स्वतंत्रास्मि पिता मे व्रियतां स्वराट्
प्रभुत्वशाली विष्णूंनी असं सांगितल्यावर ती देवी म्हणाली, "मी स्वतंत्र नाही; माझा वडील, जो सर्वांचा स्वामी आहे, त्याचं मत घ्या."
तदाज्ञाकारिणी नित्यं कुमारीह धृतव्रता। पित्रादेशाद्विना नाहं पदमेकमपि क्वचित्
मी नेहमी वडिलांच्या आज्ञेची पालन करणारी, इथे कुमारिका आणि व्रतस्थ आहे; वडिलांची आज्ञा नसताना मी कुठेही एक पाऊलही टाकत नाही.
गच्छामि तस्मात्कोप्यन्य उपायश्चिंत्यतामहो। तदाशयं विदित्वाहुस्ते समेत्य पितामहं
म्हणून दुसरा काही उपाय शोधावा; तिचा हेतू समजून सगळे मिळून पितामहांकडे गेले.
नान्येन शक्यते नेतुं वडवाग्निः पितामह। अदृष्टदोषाम्मुक्त्वैकां कुमारीं तनयां तव
पितामह, तुझ्या कन्येशिवाय दुसऱ्या कुणालाही वडवानळीचा अग्नि नेताच येणार नाही, कारण ती निष्पाप आणि कुमारिका आहे.
सरस्वतीं समानीय कृत्वांके वरवर्णिनीं। शिरस्याघ्रायसस्नेहमुवाचाथसरस्वतीम्
सरस्वतीला, तेजस्वी कन्येला, जवळ घेऊन, तिला मांडीवर बसवली आणि तिच्या डोक्यावर प्रेमाने शिरशिरी घ्यावी तसे घेतले, मग तिला बोलला.
मां च देवि सुराः प्राहुः स त्वं ब्रूहि यशस्विनीम्। नीत्वा विनिक्षिपेदेनं बाडवं लवणांबुनि
देवी, मला देवांनी बोलावले, आता तू, कीर्तीवंतिनी, बोल. हा वडवानळीचा अग्नि घेऊन तो खारट समुद्रात टाक.
पितुर्वाक्यं हि तच्छ्रुत्वा वियुक्ता कुररी यथा। पित्रा तदैव सा कन्या रुरुदे दीनमानसा
वडिलांचे शब्द ऐकून, जशी पिलापासून वेगळी झालेली बगळ्याची मादी दुःखी होते, तशी ती कन्या त्या क्षणीच दुःखी मनाने रडू लागली.
शोभते तन्मुखं तस्याः शोकबाष्पाविलेक्षणं। सितं विकसितं तद्वत्पद्मं तोयकणोक्षितम्
दुःखाच्या अश्रूंनी भरलेल्या तिच्या डोळ्यांसह तिचे मुख असे शोभत होते, जसे पाण्याच्या थेंबांनी भिजलेले पांढरे उमललेले कमळ.
तत्तथाविधमालोक्य पितामहपुरस्सराः। विबुधाः शोकभावस्य सर्वे वशमुपागताः
तिची अशी अवस्था पाहून, पितामहांच्या पुढे असलेले सर्व देव शोकाने भरून गेले.
संस्तभ्य हृदयं तस्याः शोकसंतापितं तदा। पितामहस्तामुवाच मा रोदीर्नास्ति ते भयम्
त्या वेळी, तिच्या दुःखाने भरलेल्या हृदयाला सावरून, पितामह म्हणाले, 'मुली, रडू नकोस; तुला काहीही भीती नाही.'
मान लाभश्च भविता तव देवानुभावतः। नीत्वा क्षारोदमध्ये तु क्षिपस्व ज्वलनं सुते
देवतांच्या कृपेने तुला मान आणि लाभ मिळेल. मुली, हा अग्नि घेऊन तो खारट समुद्राच्या मध्ये टाक.
एवमुक्ता तु सा बाला बाष्पाकुलितलोचना। प्रणम्य पद्मजन्मानं गच्छाम्युक्तवती तु सा
अशी आज्ञा मिळाल्यावर, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी त्या बालिकेने कमळातून जन्मलेल्या पितामहांना वंदन केले आणि 'मी जाते' असे सांगून निघाली.
मा भैरुक्ता पुनस्तैस्तु पित्रा चापि तथैव सा। त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समवस्थिता
पुन्हा तिच्या वडिलांनी आणि इतरांनीही 'भीती बाळगू नकोस' असे सांगितले. मग तिने भीती सोडली आणि आनंदी मनाने जाण्यास तयार झाली.
तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिस्वनैः। मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः
तिच्या प्रस्थानाच्या वेळी, शंख, दुंदुभी आणि मंगलध्वनींनी संपूर्ण जग आनंदाने भरून गेले.
सितांबरधराधन्या सितचंदनमंडिता। शरदंबुजसच्छाय तारहारविभूषिता
ती शुभ्र वस्त्र परिधान केलेली, पांढऱ्या चंदनाने सुशोभित, शरद ऋतूतील कमळासारखी तेजस्वी, आणि तारांच्या हाराने सजलेली होती.
संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा। शुभां कीर्तिं सुरेशस्य पूरयंती दिशो दश
तिचे मुख पूर्ण चंद्रासारखे, डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे लांब, आणि ती देवाधिदेवांची शुभ कीर्ती दहा दिशांना पसरवत होती.
स्वतेजसा तद्धृदयान्निःसृता भासयज्जगत्। अनुव्रजन्ती तां गंगा तयोक्ता वरवर्णिनी
तिच्या तेजाने ती सर्वांच्या हृदयातून निघून जग उजळवू लागली; तिच्या मागे गंगेने, तेजस्विनीने, तिला बोलावले.