तं तु दृष्ट्वाप्र नृत्तोहं हर्षेण महतावृतः। तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम्
'हे पाहून मी मोठ्या आनंदाने नाचू लागलो,' असे तो म्हणाला; तेव्हा देवाने हसून त्या मोहग्रस्त ऋषीला उत्तर दिले.
अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीह प्रपश्य मां। एवमुक्तो मुनिश्रेष्ठो महादेवेन कौरव
'ब्राह्मण, मला याचे काहीही आश्चर्य वाटत नाही; इथे माझ्याकडे पाहा,' असे महादेवाने त्याला सांगितले, हे कौरवा.
ध्यायमानस्तदा कोयं प्रतिषिद्धोस्मि येन हि। अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितस्तथा
मग तो ऋषी ध्यानात मग्न होऊन विचार करू लागला, 'हा कोण आहे ज्याने मला थांबवले?' आणि मग, राजेंद्र, त्याने आपल्या बोटाच्या टोकाने अंगठ्याला मारले.
ततो भस्मक्षताद्राजन्निर्गतं हिमपांडुरं। तद्दृष्ट्वा व्रीडितश्चासौ प्राह तत्पादयोः पतन्
त्या जखमेतून, राजन, बर्फासारखा पांढरा भस्म बाहेर पडला; ते पाहून तो लाजला आणि त्याच्या पायांवर पडून म्हणाला—
नान्यद्देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत्। चराचरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत्
'देवा, मी रुद्राहून श्रेष्ठ दुसरा कोणताही मानत नाही; त्रिशूळधारी, तूच स्थावर-जंगम जगाचा आधार आहेस.'
त्वया सृष्टमिदं सर्वं वदंतीह मनीषिणः। त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षये
'सर्व काही तुझ्याच कडून निर्माण झाले, असे ज्ञानी लोक सांगतात; युगाच्या शेवटी सर्व काही पुन्हा तुझ्यात विलीन होते.'
देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं मया कुतः। त्वयि सर्वे च दृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोपि ये
'देवतांना सुद्धा तुला पूर्णपणे समजणे शक्य नाही—मग मला कसे शक्य आहे? तुझ्यातच सर्व देव, ब्रह्मादि सुद्धा, दिसतात.'
सर्वस्त्वमसि देवानां कर्ता कारयिता च यः। त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे भवंतीहाकुतोभयाः
'तूच सर्व देवांचा निर्माण करणारा आणि कारण आहेस; तुझ्या कृपेने सर्व देव येथे निर्भय होतात.'
एवं स्तुत्वा महादेवमृषिश्च प्रणतोब्रवीत्। भगवंस्त्वत्प्रसादेन तपो न क्षीयते त्विह
महर्षीने महादेवाची स्तुती करून, नम्रपणे म्हणाले, "भगवंत, तुमच्या कृपेने माझं तप इथे कमी होत नाही."
ततो देवः प्रीतमनास्तमृषिं पुनरब्रवीत्। तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा
तेव्हा देव आनंदी मनाने त्या ऋषींना पुन्हा म्हणाले, "माझ्या कृपेने तुझं तप हजारपट वाढो, ब्राह्मणांनो."
प्राचीमेवेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा। सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः
मी इथे पूर्वेकडे, या पवित्र सरस्वतीच्या क्षेत्रात, नेहमी तुझ्यासोबत राहीन.
न तस्य दुर्लर्भं किंचिदिह लोके परत्र च। सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्१५० 1.18.
जो कोणी सरस्वतीच्या उत्तरेकडील काठावर आपलं शरीर सोडतो, त्याला या जगात किंवा पुढच्या जन्मात काहीही अशक्य राहत नाही.
प्राचीतटे जाप्यपरो न चेह म्रियते पुनः। आप्लुतो वाजिमेधस्य फलमाप्स्यति पुष्कलं
पूर्वेकडील काठावर जपात मग्न असलेला माणूस पुन्हा इथे मरत नाही; स्नान केल्यावर त्याला अश्वमेध यज्ञाचं मोठं फळ मिळतं.
नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः। जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च तापसः
व्रतं आणि उपवासांनी स्वतःचं शरीर कृश करणारा तपस्वी पाण्यावर, वाऱ्यावर किंवा पानांवर जगतो.
तथा स्थंडिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक्। करोति यो द्विजश्रेष्ठो नियमांस्तान्व्रतानि च
जे जमिनीवर झोपतात किंवा इतर वेगवेगळ्या नियमांचं पालन करतात—द्विजश्रेष्ठ जे जे नियम आणि व्रते पाळतो,
स याति शुद्धदेहश्च ब्रह्मणः परमं पदं। तस्मिंस्तीर्थे तु यैर्दत्तं तिलमात्रं तु कांचनं
तो शुद्ध देहाने ब्रह्माचं परम स्थान मिळवतो; आणि त्या तीर्थात दिलेलं अगदी तिळाचं कण किंवा सोनं,
मेरुदानसमं तत्स्यात्पुरा प्राह प्रजापतिः। तस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति हि मानवाः
ते मेरू पर्वताएवढं दान मानलं जातं, असं प्रजापतीने पूर्वी सांगितलं आहे; आणि त्या पवित्र स्थळी जे लोक श्राद्ध करतात,
एकविंशकुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते नराः। पितॄणां च शुभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः
ते लोक एकवीस पिढ्यांसह स्वर्गात जातात; आणि त्या तीर्थात एका पिंडाने तृप्त झालेले पितर,
ब्रह्मलोकं गमिष्यंति स्वपुत्रेणेह तारिताः। भूयश्चान्नं न चेच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते
आपल्या मुलाने इथे तारण केल्यावर ब्रह्मलोकाला जातात; आणि पुन्हा जेवणाची इच्छा नसेल, तर ते मुक्तीच्या मार्गाला लागतात.
प्राचीनत्वं सरस्वत्या यथा भूतं शृणुष्व तत्। सरस्वती पुरा प्रोक्ता देवैः सर्वैः सवासवैः
सरस्वतीचा प्राचीन इतिहास, जसा खरा आहे, तो आता ऐक; पूर्वी सर्व देवांनी आणि वसूंनी सरस्वतीचं वर्णन केलं होतं.
तटं त्वया प्रयातव्यं प्रतीच्यां लवणोदधेः। वडवाग्निमिमं नीत्वा समुद्रे निक्षिपस्व ह
तुला पश्चिमेकडील खाऱ्या समुद्राच्या काठावर जावं लागेल; आणि ही बडवाग्नी घेऊन समुद्रात ठेवावी लागेल.
एवं कृते सुराः सर्वे भवंति भयवर्जिताः। अन्यथा वाडवाग्निस्तु दहते स्वेन तेजसा
असं केल्यावर सर्व देवांना भीती राहत नाही; नाहीतर बडवाग्नी आपल्या तेजाने जळत राहते.
तस्माद्रक्षस्व विबुधानेतस्मादचिराद्भयात्। मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा
म्हणून हे संकट लवकर दूर करून देवांचं रक्षण कर; सुंदर नितंबवाली, आईसारखी हो आणि देवांना निर्भयता दे.
एवमुक्ता तु सा देवी विष्णुना प्रभविष्णुना। आह नाहं स्वतंत्रास्मि पिता मे व्रियतां स्वराट्
प्रभुत्वशाली विष्णूंनी असं सांगितल्यावर ती देवी म्हणाली, "मी स्वतंत्र नाही; माझा वडील, जो सर्वांचा स्वामी आहे, त्याचं मत घ्या."
तदाज्ञाकारिणी नित्यं कुमारीह धृतव्रता। पित्रादेशाद्विना नाहं पदमेकमपि क्वचित्
मी नेहमी वडिलांच्या आज्ञेची पालन करणारी, इथे कुमारिका आणि व्रतस्थ आहे; वडिलांची आज्ञा नसताना मी कुठेही एक पाऊलही टाकत नाही.
गच्छामि तस्मात्कोप्यन्य उपायश्चिंत्यतामहो। तदाशयं विदित्वाहुस्ते समेत्य पितामहं
म्हणून दुसरा काही उपाय शोधावा; तिचा हेतू समजून सगळे मिळून पितामहांकडे गेले.
नान्येन शक्यते नेतुं वडवाग्निः पितामह। अदृष्टदोषाम्मुक्त्वैकां कुमारीं तनयां तव
पितामह, तुझ्या कन्येशिवाय दुसऱ्या कुणालाही वडवानळीचा अग्नि नेताच येणार नाही, कारण ती निष्पाप आणि कुमारिका आहे.
सरस्वतीं समानीय कृत्वांके वरवर्णिनीं। शिरस्याघ्रायसस्नेहमुवाचाथसरस्वतीम्
सरस्वतीला, तेजस्वी कन्येला, जवळ घेऊन, तिला मांडीवर बसवली आणि तिच्या डोक्यावर प्रेमाने शिरशिरी घ्यावी तसे घेतले, मग तिला बोलला.
मां च देवि सुराः प्राहुः स त्वं ब्रूहि यशस्विनीम्। नीत्वा विनिक्षिपेदेनं बाडवं लवणांबुनि
देवी, मला देवांनी बोलावले, आता तू, कीर्तीवंतिनी, बोल. हा वडवानळीचा अग्नि घेऊन तो खारट समुद्रात टाक.
पितुर्वाक्यं हि तच्छ्रुत्वा वियुक्ता कुररी यथा। पित्रा तदैव सा कन्या रुरुदे दीनमानसा
वडिलांचे शब्द ऐकून, जशी पिलापासून वेगळी झालेली बगळ्याची मादी दुःखी होते, तशी ती कन्या त्या क्षणीच दुःखी मनाने रडू लागली.