चंदनागुरुकर्पूरैर्नैवेद्यं कृसरं तथा । संस्मृत्य नाम्ना च ततः कृष्णाख्येन पुनः पुनः
चंदन, अगर, कापूर आणि तसेच कृसराचा नैवेद्य अर्पण करावा. कृष्णाचे नाव आठवत राहावे आणि पुन्हा पुन्हा उच्चारावे.
कूष्मांडैर्नारिकेरैश्च ह्यथवा बीजपूरकैः । सर्वाभावेऽपि विप्रेंद्र शस्तपूगफलैर्वृतम् । अर्घं दद्याद्विधानेन पूजयित्वा जनार्दनम्
कुंभार, नारळ किंवा बियांनी भरलेली पात्रे, आणि काहीच नसेल तर योग्य सुपाऱ्यांनी, हे सर्व वापरून, विधीप्रमाणे अर्घ्य अर्पण करावा, जनार्दनाची पूजा करून.
कृष्णकृष्ण कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव । संसारार्णव मग्नानां प्रसीद पुरुषोत्तम
कृष्णा, कृष्णा, दयाळू, जे कोणाच्याही आधाराला नाहीत त्यांना तूच आधार हो. संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्यांवर दया कर, पुरुषोत्तमा.
नमस्ते पुंडरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु महापुरुषपूर्वज । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं लक्ष्म्या सह जगत्पते
कमळासारख्या डोळ्यांच्या कृष्णा, तुला नमस्कार. विश्वाचा सर्जनारा, तुला नमस्कार. सुब्रह्मण्य, तुला नमस्कार. महापुरुषांमध्ये प्राचीन असलेल्या, तुला नमस्कार. लक्ष्मीसमवेत मी अर्पण केलेले अर्घ्य स्वीकार, जगाच्या अधिपती.
इत्यर्घमंत्रः । ततस्तु पूजयेद्विप्रमुदकुंभं प्रदापयेत् । छत्रोपानहवस्त्रैश्च कृष्णो मे प्रीयतामिति
हा अर्घ्याचा मंत्र आहे. त्यानंतर ब्राह्मणाची पूजा करावी आणि त्याला जलकुंभ द्यावा. छत्री, पादत्राणे आणि वस्त्रही द्यावे, आणि 'कृष्ण माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणावे.
कृष्णा धेनुः प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलपात्रं द्विजश्रेष्ठ दद्यात्पात्रविचक्षणः
काळी गाय आपल्या शक्तीनुसार श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावी. श्रेष्ठ ब्राह्मणाला, जाणकाराने तिळांनी भरलेली पात्र द्यावी.
स्नाने प्राशनके शस्तास्तथा कृष्णतिला मुने । तान्प्रदद्यात्प्रयत्नेन यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलप्ररोहजाः क्षत्रे यावत्संख्यास्तिला द्विज
स्नानासाठी आणि खाण्यासाठी कृष्ण तिळ उत्तम आहेत, हे मुनी. ते तिळ काळजीपूर्वक, आपल्या शक्तीनुसार श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावेत. जे तिळ उगवले आहेत, ते क्षत्रियांना त्यांच्या संख्येनुसार द्यावेत.
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तिलस्नायी तिलोद्वर्ती तिलहोमी तिलोदकी
जितके तिळ स्नान, उटणे, होम आणि तिळोदकासाठी वापरले जातात, तितकी हजारो वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळतो.
तिलदाता च भोक्ता च षट्तिलाः पापनाशनाः । नारद उवाच- कृष्णकृष्ण महाबाहो नमस्ते विश्वभावन
जो तिळ देतो, खातो, स्नान करतो, उटणे लावतो, होम करतो आणि तिळोदक अर्पण करतो—हे सहा तिळांचे उपयोग पाप नष्ट करतात. नारद म्हणाले—कृष्णा, कृष्णा, महाबाहू, विश्वाचा सर्जनारा, तुला नमस्कार.
षट्तिलैकादशीभूतं कीदृशं फलमस्ति वै । सोपाख्यानं मम ब्रूहि यदि तुष्टोऽसि यादव । श्रीकृष्ण उवाच शृणु राजन्यथावृत्तं दृष्टं तत्कथयामि ते । मर्त्यलोके पुरा ह्यासीद्ब्राह्मण्येका च नारद । व्रतचर्यारता नित्यं देवपूजारता सदा
षट्तिला एकादशीचे व्रत केल्याने काय फळ मिळते? त्याची कथा सांग, जर तू समाधानी असशील, यदुकुळातील. श्रीकृष्ण म्हणाले—राजा, जसे घडले तसे मी सांगतो, ऐक. पूर्वी पृथ्वीवर एक ब्राह्मणी होती, नारदा, जी नेहमी व्रत व देवपूजेत रमलेली होती.
मासोपवासनिरता मम भक्ता च सर्वदा । कृष्णोपवाससंयुक्ता मम पूजापरायणा
ती नेहमी मासिक उपवास करत असे, कायम माझी भक्त होती, कृष्ण उपवास पाळत असे आणि माझ्या पूजेला पूर्णपणे समर्पित होती.
शरीरं क्लेशितं चैव उपवासैर्द्विजोत्तम । देवानां ब्राह्मणानां च कुमारीणां च भक्तितः
उपवासांमुळे तिचे शरीर खूपच त्रासले होते, श्रेष्ठ ब्राह्मणा. देव, ब्राह्मण आणि कुमारिका यांच्याप्रती तिची भक्ती होती.
गृहादिकं प्रयच्छंती सर्वकालं महासती । अतिकृच्छ्ररता सा तु सर्वकालं तु वै द्विज
ती नेहमी घरातील वस्तू दान करत असे, महात्म्या. ती नेहमी कठोर तपश्चर्येत मग्न असे.
न दत्ता भिक्षुके भिक्षा ब्राह्मणा न च तर्पिताः
पण तिने भिकाऱ्यांना कधीच भिक्षा दिली नाही, आणि ब्राह्मणांचेही समाधान केले नाही.
ततः कालेन महता मया वै चिंतितं द्विज । शुद्धमस्याः शरीरं हि व्रतैः कृच्छ्रैर्न संशयः
नंतर खूप काळ गेल्यावर, द्विजा, मी विचार केला की तिचं शरीर नक्कीच कठीण व्रतांनी आणि तपश्चर्येने शुद्ध झालं आहे, यात काहीच शंका नाही.
अर्चितो वैष्णवो लोकः कायक्लेशेन वै तया । न दत्तमन्नदानं हि येन तृप्तिः परा भवेत्
तिने आपल्या शरीराच्या कष्टांनी विष्णूचं लोक नक्कीच संतुष्ट केलं; पण तिने कधीच अन्नदान केलं नाही, ज्यामुळे मोठी तृप्ती मिळते.
एवं ज्ञात्वा अहं ब्रह्मन्मर्त्यलोकमुपागतः । कापालं रूपमास्थाय भिक्षापात्रे च याचिता
हे जाणून, ब्राह्मणा, मी कपालधारी रूप धारण करून माणसांच्या जगात आलो आणि भिक्षेच्या पाटीने मागितलं.
कस्मात्त्वमागतो ब्रह्मन्क्व यासि वद मेऽग्रतः । पुनरेव मया प्रोक्तं देहि भिक्षां च सुंदरि
ती म्हणाली, 'ब्राह्मणा, तू इथे का आलास? कुठे चालला आहेस? मला सांग समोर.' मी पुन्हा तिला म्हटलं, 'सुंदरी, मला भिक्षा दे.'
तया कोपेन महता मृत्पिंडस्ताम्रभाजने । क्षिप्तो यावदहं ब्रह्मन्पुनः स्वर्गं गतो द्विज
ती फार रागावली आणि तिने मातीचा गोळा तांब्याच्या भांड्यात फेकला; आणि त्याच वेळी, ब्राह्मणा, मी पुन्हा स्वर्गात गेलो.
ततः कालेन महता तापसी सुमहाव्रता । सदेहा स्वर्गमायाता व्रतचर्या प्रभावतः
नंतर बराच काळ गेल्यावर, ती मोठ्या व्रतांची तपस्विनी आपल्या व्रताच्या सामर्थ्याने देहासह स्वर्गात पोहोचली.
मृत्पिंडिकाप्रदानेन गृहं प्राप्तं मनोरमम् । संजातं चैव विप्रर्षे धान्यराशि विवर्जितम्
मातीचा गोळा दान केल्यामुळे तिला सुंदर घर मिळालं, पण, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, तिथे धान्याचा ढीग नव्हता.
गृहं यावन्निरीक्षेत न किंचित्तत्र पश्यति । तावद्गृहाद्विनिष्क्रांता ममांते चागता द्विज
ती घरात पाहत असताना तिला काहीच दिसलं नाही; म्हणून ती घरातून बाहेर पडली आणि माझ्याकडे आली, ब्राह्मणा.
क्रोधेन महताविष्टमिदं वचनमब्रवीत् । मया व्रतैश्च कृच्छ्रैश्च उपवासैरनेकशः
ती प्रचंड रागावली आणि म्हणाली, 'मी अनेक व्रत, कठीण तपश्चर्या आणि उपवास केल्या—'
पूजयाराधितो देवः सर्वलोकस्य पालकः । न तत्र दृश्यते किंचिद्गृहे मम जनार्दन
—'सर्व लोकांचा रक्षण करणारा देव मी भक्तीने संतुष्ट केला; तरीही, जनार्दना, माझ्या घरात काहीच दिसत नाही.'
ततश्चोक्तं मया तस्यै गृहं गच्छ महाव्रते । आगमिष्यंति सुतरां कौतूहल समन्विताः
मग मी तिला सांगितलं, 'महाव्रते, आपल्या घरी जा; लवकरच अनेक जिज्ञासू लोक तुझ्याकडे येतील.'
देवपत्न्यो हि द्रष्टुं त्वां विस्मयाभिसमन्विताः । द्वारं नोद्घाटय विना षट्तिलापुण्यवाचनात्
देवतांच्या पत्नी तुला पाहायला, आश्चर्याने भरून, येतील; पण षट्तिला व्रताचं पुण्य सांगितल्याशिवाय दार उघडू नकोस.
एवमुक्ता मया सा तु गता वै मानुषी तदा । अत्रांतरे समायाता देवपत्न्यश्च वाडव
मी असं सांगितल्यावर ती माणूस म्हणून गेली; आणि दरम्यान, वाडवा, देवतांच्या पत्नी तिथे आल्या.
ताभिश्च कथितं तत्र त्वां द्रष्टुं हि समागताः । द्वारमुद्घाटयस्वाद्य त्वां प्रपश्याम शोभने
त्यांनी तिला सांगितलं, 'आम्ही तुला पाहायला आलो आहोत; आता दार उघड, सुंदरी, आम्ही तुला पाहू.'
मानुष्युवाच- यदि मद्दर्शनं कार्यं सत्यं वाच्यं विशेषतः । षट्तिलाया व्रतं पुण्यं द्वारोद्घाटनकारणात्
माणूस म्हणाली—'जर खरंच तुम्हाला मला पाहायचं असेल, तर विशेष करून षट्तिला व्रताचं पुण्य सांगावं, मगच मी दार उघडेन.'
श्रीकृष्ण उवाच-। एकापिनावदत्तत्र षट्तिलैकादशीव्रतम् । अन्यया कथितं तत्र द्रष्टव्या मानुषी मया
श्रीकृष्ण म्हणाले—त्यातील एकीने षट्तिला एकादशी व्रत सांगितलं; दुसरीने ते वर्णन केलं, आणि म्हणून मी माणूस म्हणून तिथे दिसणार होतो.