मीमांसा हेतुवाक्यज्ञैः कृता नानाविधा मुखे। तत्र तत्र च राजेंद्र नियतान्संशितव्रतान्
मीमांसा आणि तर्कशास्त्रातील जाणकार विविध प्रकारची वचने बोलत होते; आणि प्रत्येक ठिकाणी, राजन, नियमाने व्रत पाळणारे लोक होते.
जपहोमपरान्मुख्यान्ददृशुस्तत्रवै द्विजान्। यज्ञभूमौ स्थितस्तस्यां ब्रह्मा लोकपितामहः५० 1.18.
तेथे जप आणि होम यामध्ये मग्न असलेले श्रेष्ठ द्विज दिसले; आणि त्या यज्ञभूमीत ब्रह्मा, लोकांचे पितामह, उभे होते.
सुरासुरगुरुः श्रीमान्सेव्यमानः सुरासुरैः। उपासते च तत्रैनं प्रजानां पतयः प्रभुं
देव आणि असुरांचे गुरु, श्रीमंत, दोघांकडूनही सेवा मिळवत होते; आणि प्रजांचे अधिपती प्रभू म्हणून त्यांची उपासना करत होते.
दक्षो वसिष्ठः पुलहो मरीचिश्च द्विजोत्तमः। अंगिरा भृगुरत्रिश्च गौतमो नारदस्तथा
दक्ष, वसिष्ठ, पुलह, मरीचि हे श्रेष्ठ द्विज; अत्री, भृगु, अत्री, गौतम आणि नारद हेही तेथे होते.
विद्यामानमंतरिक्षं वायुस्तेजो जलं मही। शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गंधस्तथैव च
विद्या, आकाश, वायु, तेज, पाणी, पृथ्वी; शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि गंध हे सर्व तेथे होते.
विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत्। ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च
परिवर्तन, विकार आणि जे काही महान कारण आहे; ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद हे चारही वेद तेथे होते.
शब्दः शिक्षा निरुक्तं च कल्पश्च्छंदः समन्विताः। आयुर्वेद धनुर्वेदौ मीमांसा गणितं तथा
शब्द, शिक्षाशास्त्र, निरुक्त, कल्प आणि छंद हे सर्व एकत्र होते; आयुर्वेद, धनुर्वेद, मीमांसा आणि गणित हेही होते.
हस्त्यश्वज्ञानसहिता इतिहाससमन्विताः। एतैरंगैरुपांगैश्च वेदाः सर्वे विभूषिताः
हत्ती-घोड्यांचे ज्ञान आणि इतिहास यांसह, या सर्व अंगांनी आणि उपांगांनी वेद सुशोभित झाले होते.
उपासते महात्मानं सहोंकारं पितामहं। तपश्च क्रतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च
महात्मा आणि अहंकाराने ओळखला जाणारा पितामह, तसेच तप, यज्ञ, संकल्प आणि अगदी प्राणसुद्धा, हे सर्व त्याची उपासना करतात.
एते चान्ये च बहवः पितामहमुपस्थिताः। अर्थो धर्मश्च कामश्च द्वेषो हर्षश्च सर्वदा
हे आणि इतरही अनेकजण पितामहाजवळ उपस्थित असतात – संपत्ती, धर्म, इच्छा, द्वेष आणि नेहमीच आनंद.
शुक्रो बृहस्पतिश्चैव संवर्तो बुध एव च। शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च
शुक्र, बृहस्पती, संवर्त, बुध, शनी, राहू आणि तसेच सर्व ग्रह.
मरुतो विश्वकर्मा च पितरश्चापि भारत। दिवाकरश्च सोमश्च ब्रह्माणं पर्युपासते
मरुत, विश्वकर्मा, पितर, दिवाकर म्हणजे सूर्य आणि सोम म्हणजे चंद्र, हे सर्व ब्रह्माची उपासना करतात.
गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा। अक्षराणि च सर्वाणि नक्षत्राणि तथैव च
गायत्री, दुर्गतारिणी, सात रूपांची वाणी, सर्व अक्षरे आणि तारेही.
भाष्याणि सर्वशास्त्राणि देहवंति विशांपते। क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिनं रात्रिस्तथैव च
सर्व शास्त्रांचे भाष्य, देह असलेली सर्व माणसं, क्षण, लव, मुहूर्त, दिवस आणि रात्रसुद्धा.
अर्द्धमासाश्च मासाश्च क्रतवः सर्व एव च। उपासते महात्मानं ब्रह्माणं दैवतैः सह
अर्धा महिना, महिने आणि सर्व यज्ञ, हे सर्व देवतांसह महात्मा ब्रह्माची उपासना करतात.
अन्याश्च देव्यः प्रवरा ह्रीः कीर्तिर्द्युतिरेव च। प्रभा धृतिः क्षमा भूतिर्नीतिर्विद्या मतिस्तथा
इतर श्रेष्ठ देव्या म्हणजे लाज, कीर्ती, तेज, प्रकाश, स्थैर्य, सहनशीलता, समृद्धी, नीती, विद्या आणि बुद्धी.
श्रुतिः स्मृतिस्तथा क्षांतिः शांतिः पुष्टिस्तथा क्रिया। सर्वाश्चाप्सरसो दिव्या नृत्यगीतविशारदाः
श्रुती, स्मृती, क्षमा, शांती, पोषण आणि कृती, तसेच नृत्य आणि गाण्यात कुशल असलेल्या सर्व दिव्य अप्सरा.
उपतिष्ठंति ब्रह्माणं सर्वास्ता देवमातरः। विप्रचित्तिः शिविः शंकुरयःशंकुस्तथैव च
या सर्व देवमाता ब्रह्माजवळ उभ्या असतात – विप्रचित्ती, शिवी, शंकु, राय आणि शंकु.
वेगवान्केतुमानुग्रः सोग्रो व्यग्रो महासुरः। परिघः पुष्करश्चैव सांबोश्वपतिरेव च
वेगवान, केतुमान, उग्र, सोग्र, व्यग्र, महाअसुर, परिघ, पुष्कर, सांब आणि घोड्यांचा स्वामी.
प्रह्लादोथ बलि कुंभः संह्रादो गगनप्रियः। अनुह्रादो हरिहरौ वराहश्च कुशो रजः
प्रह्लाद, मग बळी, कुंभ, संह्राद, गगनप्रिय, अनुह्राद, हरिहर, वराह, कुश आणि रज.
योनिभक्षो वृषपर्वा लिंगभक्षोथ वै कुरुः। निःप्रभः सप्रभः श्रीमांस्तथैव च निरूदरः
योनि-भक्षक, वृषपर्वा, लिंगभक्षक, वैरुरु, निःप्रभ, सप्रभ, श्रीमंत आणि निरुदर.
एकचक्रो महाचक्रो द्विचक्रः कुलसंभवः। शरभः शलभश्चैव क्रपथः क्रापथः क्रथः
एकचक्र, महाचक्र, द्विचक्र, कुलसंभव, शरभ, शलभ, क्रपथ, क्रापथ आणि क्रथ.
बृहद्वांतिर्महाजिह्वः शंकुकर्णो महाध्वनिः। दीर्घजिह्वोर्कनयनो मृडकायो मृडप्रियः
बृहद्वंती, महाजिह्वा, शंकुकर्ण, महाध्वनी, दीर्घजिह्वा, उर्कनयन, मृडकाय आणि मृडप्रिय.
वायुर्गरिष्ठो नमुचिश्शम्बरो विज्वरो विभुः। विष्वक्सेनश्चंद्रहर्ता क्रोधवर्द्धन एव च
वायू, गरिष्ठ, नमुचि, शंबर, विज्वर, विभु, विश्वक्सेन, चंद्रहर्ता आणि क्रोधवर्धन.
कालकः कलकांतश्च कुंडदः समरप्रियः। गरिष्ठश्च वरिष्ठश्च प्रलंबो नरकः पृथुः
कालक, कालकांत, कुंडद, समरप्रिय, गरिष्ठ, वरिष्ठ, प्रलंब, नरक आणि पृथु.
इंद्रतापन वातापी केतुमान्बलदर्पितः। असिलोमा सुलोमा च बाष्कलि प्रमदो मदः
इंद्रतापन, वातापी, केतुमान, बलाने गर्विष्ठ, असिलोमा, सुलोमा, बाष्कली, प्रमद आणि मद.
सृगालवदनश्चैव केशी च शरदस्तथा। एकाक्षश्चैव राहुश्च वृत्रः क्रोधविमोक्षणः
शृगालासारखा चेहरा असलेला, केशी, शरद, एकाक्ष, राहू, वृत्र आणि क्रोधविमोक्षण हेही तिथे होते.
एते चान्ये च बहवो दानवा बलवर्द्धनाः। ब्रह्माणं पर्युपासंत वाक्यं चेदमथोचिरे
हे आणि असे अनेक बलवान दानव ब्रह्मदेवांच्या सभेत गोळा झाले आणि त्यांनी असे म्हणाले—
त्वया सृष्टाः स्म भगवंस्त्रैलोक्यं भवता हि नः। दत्तं सुरवरश्रेष्ठ देवेभ्यधिकाः कृताः
भगवंत, आम्ही तुमच्यामुळे निर्माण झालो आहोत; पण तुम्ही आम्हाला त्रैलोक्य दिले नाही, आणि देवांना उत्तम वर देऊन त्यांना आमच्यापेक्षा श्रेष्ठ केले.
भगवन्निह किं कुर्मो यज्ञे तव पितामह। यद्धितं तद्वदास्माकं समर्थाः कार्यनिर्णये
भगवंत, पितामह, या यज्ञात आम्ही काय करावे? आमच्या हिताचे जे काही असेल ते सांगा, आम्ही कोणतेही काम करू शकतो.