कव्यं पितॄणामुचितं सुराणां हव्यमुत्तमं। येन प्रवर्तितं सर् तं नतास्मस्सुरोत्तमं
पितरांसाठी शुद्ध अन्नाचा नैवेद्य योग्य आहे, तर देवांसाठी उत्तम हविर्भाग अर्पण करावा. हे सर्व ज्यांनी प्रस्थापित केले, त्या श्रेष्ठ देवतेला आम्ही नमस्कार करतो.
त्रेताग्निना तु यजता देवेन परमेष्ठिना। यथासृष्टिः कृता पूर्वं यज्ञसृष्टिस्तथा पुनः
त्रेतायुगातील अग्नीने, परब्रह्माने यज्ञ केला. जसा पूर्वी सृष्टी निर्माण झाली, तशीच पुन्हा यज्ञाची निर्मिती झाली.
तथा ब्रह्माप्यनंतेन लोकानां स्थितिकारिणा। अन्वास्यमानो भगवान्वृद्धोप्यथ च बुद्धिमान्
अशा प्रकारे, अनंत आणि जगाचे पालन करणारे ब्रह्मा, वयोवृद्ध असूनही अत्यंत बुद्धिमान होते.
यज्ञवाटमचिंत्यात्मा गतस्तत्र पितामहः। धनाढ्यैर्ऋत्विजैः पूर्णं सदस्यैः परिपालितम्
अकल्पनीय स्वरूप असलेले पितामह ब्रह्मा, धनाढ्य ऋत्विज आणि सभासदांनी भरलेल्या, रक्षण केलेल्या यज्ञस्थळी गेले.
गृहीतचापेन तदा विष्णुना प्रभविष्णुना। दैत्यदानवराजानो राक्षसानां गणाः स्थिताः
त्या वेळी, शक्तिशाली विष्णू धनुष्य हाती घेऊन उभे राहिले आणि दैत्य, दानवांचे राजा व राक्षसांचे समूह तेथे उपस्थित होते.
आत्मानमात्मना चैव चिंतयामास वै द्रुतं। चिंतयित्वा यथातत्वं यज्ञं यज्ञः सनातनः
त्यांनी स्वतःच्या मनाने स्वतःचे चिंतन केले; सत्याने विचार करून, सनातन यज्ञ स्वतःच यज्ञरूप झाला.
वरणं तत्र भगवान्कारयामास ऋत्विजाम्। भृग्वाद्या ऋत्विजश्चापि यज्ञकर्मविचक्षणाः
तेथे भगवंताने ऋत्विजांची निवड केली; भृगु आणि इतर यज्ञकर्मात निपुण ब्राह्मण निवडले गेले.
चक्रुर्बह्वृचमुख्यैश्च प्रोक्तं पुण्यं यदक्षरं। शुश्रुवुस्ते मुनिश्रेष्ठा वितते तत्र कर्मणि
बहुवृच शाखेचे मुख्य ऋत्विज, पुण्य अक्षरे उच्चारून, यज्ञकर्म करत होते; आणि श्रेष्ठ मुनी त्या विधीचे श्रवण करत होते.
यज्ञविद्या वेदविद्या पदक्रमविदां तथा। घोषेण परमर्षीणां सा बभूव निनादिना
यज्ञविद्या, वेदविद्या आणि पाठशुद्धीचे कौशल्य, या सर्व गोष्टी परमर्षींच्या घोषाने निनादत होत्या.
यज्ञसंस्तरविद्भिश्च शिक्षाविद्भिस्तथा द्विजैः। शब्दनिर्वचनार्थज्ञैः सर्वविद्याविशारदैः
यज्ञसंस्कार जाणणारे, शब्दशास्त्रात पारंगत, अर्थ समजणारे आणि सर्व विद्यांत निपुण असे द्विज तेथे उपस्थित होते.
मीमांसा हेतुवाक्यज्ञैः कृता नानाविधा मुखे। तत्र तत्र च राजेंद्र नियतान्संशितव्रतान्
मीमांसा आणि तर्कशास्त्रातील जाणकार विविध प्रकारची वचने बोलत होते; आणि प्रत्येक ठिकाणी, राजन, नियमाने व्रत पाळणारे लोक होते.
जपहोमपरान्मुख्यान्ददृशुस्तत्रवै द्विजान्। यज्ञभूमौ स्थितस्तस्यां ब्रह्मा लोकपितामहः५० 1.18.
तेथे जप आणि होम यामध्ये मग्न असलेले श्रेष्ठ द्विज दिसले; आणि त्या यज्ञभूमीत ब्रह्मा, लोकांचे पितामह, उभे होते.
सुरासुरगुरुः श्रीमान्सेव्यमानः सुरासुरैः। उपासते च तत्रैनं प्रजानां पतयः प्रभुं
देव आणि असुरांचे गुरु, श्रीमंत, दोघांकडूनही सेवा मिळवत होते; आणि प्रजांचे अधिपती प्रभू म्हणून त्यांची उपासना करत होते.
दक्षो वसिष्ठः पुलहो मरीचिश्च द्विजोत्तमः। अंगिरा भृगुरत्रिश्च गौतमो नारदस्तथा
दक्ष, वसिष्ठ, पुलह, मरीचि हे श्रेष्ठ द्विज; अत्री, भृगु, अत्री, गौतम आणि नारद हेही तेथे होते.
विद्यामानमंतरिक्षं वायुस्तेजो जलं मही। शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गंधस्तथैव च
विद्या, आकाश, वायु, तेज, पाणी, पृथ्वी; शब्द, स्पर्श, रूप, रस आणि गंध हे सर्व तेथे होते.
विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत्। ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च
परिवर्तन, विकार आणि जे काही महान कारण आहे; ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद हे चारही वेद तेथे होते.
शब्दः शिक्षा निरुक्तं च कल्पश्च्छंदः समन्विताः। आयुर्वेद धनुर्वेदौ मीमांसा गणितं तथा
शब्द, शिक्षाशास्त्र, निरुक्त, कल्प आणि छंद हे सर्व एकत्र होते; आयुर्वेद, धनुर्वेद, मीमांसा आणि गणित हेही होते.
हस्त्यश्वज्ञानसहिता इतिहाससमन्विताः। एतैरंगैरुपांगैश्च वेदाः सर्वे विभूषिताः
हत्ती-घोड्यांचे ज्ञान आणि इतिहास यांसह, या सर्व अंगांनी आणि उपांगांनी वेद सुशोभित झाले होते.
उपासते महात्मानं सहोंकारं पितामहं। तपश्च क्रतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च
महात्मा आणि अहंकाराने ओळखला जाणारा पितामह, तसेच तप, यज्ञ, संकल्प आणि अगदी प्राणसुद्धा, हे सर्व त्याची उपासना करतात.
एते चान्ये च बहवः पितामहमुपस्थिताः। अर्थो धर्मश्च कामश्च द्वेषो हर्षश्च सर्वदा
हे आणि इतरही अनेकजण पितामहाजवळ उपस्थित असतात – संपत्ती, धर्म, इच्छा, द्वेष आणि नेहमीच आनंद.
शुक्रो बृहस्पतिश्चैव संवर्तो बुध एव च। शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च
शुक्र, बृहस्पती, संवर्त, बुध, शनी, राहू आणि तसेच सर्व ग्रह.
मरुतो विश्वकर्मा च पितरश्चापि भारत। दिवाकरश्च सोमश्च ब्रह्माणं पर्युपासते
मरुत, विश्वकर्मा, पितर, दिवाकर म्हणजे सूर्य आणि सोम म्हणजे चंद्र, हे सर्व ब्रह्माची उपासना करतात.
गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा। अक्षराणि च सर्वाणि नक्षत्राणि तथैव च
गायत्री, दुर्गतारिणी, सात रूपांची वाणी, सर्व अक्षरे आणि तारेही.
भाष्याणि सर्वशास्त्राणि देहवंति विशांपते। क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिनं रात्रिस्तथैव च
सर्व शास्त्रांचे भाष्य, देह असलेली सर्व माणसं, क्षण, लव, मुहूर्त, दिवस आणि रात्रसुद्धा.
अर्द्धमासाश्च मासाश्च क्रतवः सर्व एव च। उपासते महात्मानं ब्रह्माणं दैवतैः सह
अर्धा महिना, महिने आणि सर्व यज्ञ, हे सर्व देवतांसह महात्मा ब्रह्माची उपासना करतात.
अन्याश्च देव्यः प्रवरा ह्रीः कीर्तिर्द्युतिरेव च। प्रभा धृतिः क्षमा भूतिर्नीतिर्विद्या मतिस्तथा
इतर श्रेष्ठ देव्या म्हणजे लाज, कीर्ती, तेज, प्रकाश, स्थैर्य, सहनशीलता, समृद्धी, नीती, विद्या आणि बुद्धी.
श्रुतिः स्मृतिस्तथा क्षांतिः शांतिः पुष्टिस्तथा क्रिया। सर्वाश्चाप्सरसो दिव्या नृत्यगीतविशारदाः
श्रुती, स्मृती, क्षमा, शांती, पोषण आणि कृती, तसेच नृत्य आणि गाण्यात कुशल असलेल्या सर्व दिव्य अप्सरा.
उपतिष्ठंति ब्रह्माणं सर्वास्ता देवमातरः। विप्रचित्तिः शिविः शंकुरयःशंकुस्तथैव च
या सर्व देवमाता ब्रह्माजवळ उभ्या असतात – विप्रचित्ती, शिवी, शंकु, राय आणि शंकु.
वेगवान्केतुमानुग्रः सोग्रो व्यग्रो महासुरः। परिघः पुष्करश्चैव सांबोश्वपतिरेव च
वेगवान, केतुमान, उग्र, सोग्र, व्यग्र, महाअसुर, परिघ, पुष्कर, सांब आणि घोड्यांचा स्वामी.
प्रह्लादोथ बलि कुंभः संह्रादो गगनप्रियः। अनुह्रादो हरिहरौ वराहश्च कुशो रजः
प्रह्लाद, मग बळी, कुंभ, संह्राद, गगनप्रिय, अनुह्राद, हरिहर, वराह, कुश आणि रज.