चक्रुरस्मिन्सुरेशाश्च नमस्कारं पितामहे। मृगव्याधश्च शर्वश्च निर्ऋतिश्च महायशाः
सुरेश्वरांनी ब्रह्माला नमस्कार केले; मृगव्याध, शर्व आणि कीर्तीमान निरृति हेही होते.
अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः। भवो विश्वेश्वरश्चैव कपर्दी च विशांपते
अजैकपाद, अहिर्बुध्न्य, पिनाकी, अपराजित, भव, विश्वेश्वर आणि कपर्दी—हे सर्व, राजन, तिथे उपस्थित होते.
स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे। अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः
तेथे पावन स्थाणु, भग, आणि रुद्र उभे होते. अश्विनी कुमार, आठ वसु आणि बलाढ्य मरुतगणही तेथे उपस्थित होते.
विश्वेदेवाश्च साध्याश्च तस्मै प्रांजलयः स्थिताः। शेषाद्यास्तु महानागा वासुकिप्रमुखाहयः
विश्वदेव आणि साध्य देवता हात जोडून त्यांच्यासमोर उभ्या होत्या. शेष, वासुकी यांच्या पुढाकाराने महानागही तेथे आले होते.
काश्यपः कंबलश्चापि तक्षकश्च महाबलः। एते नागा महात्मानस्तस्मै प्रांजलयः स्थिताः
काश्यप, कंबळ आणि बलाढ्य तक्षक हे महानागही हात जोडून त्यांच्यासमोर उभे राहिले.
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्च महाबलः। वारुणिश्चैवारुणिश्च वैनतेया व्यवस्थिताः
तार्क्ष्य, अरिष्टनेमि, बलाढ्य गरुड, तसेच वारुणी, आरुणी आणि विनता यांची मुलेही तेथे उपस्थित होती.
नारायणश्च भगवान्स्वयमागत्य लोकवान्। प्राह लोकगुरुं श्रीमान्सहसर्वैर्महर्षिभिः
भगवान नारायण स्वतः सर्व लोकांचे स्वामी येऊन, सर्व महर्षींसह लोकगुरूला, त्या तेजस्वी ब्रह्मदेवाला, संबोधून बोलले.
त्वया ततमिदं सर्वं त्वया सृष्टं जगत्पते। तस्माल्लोकेश्वरश्चासि पद्मयोने नमोस्तु ते
हे जग सर्व तुझ्यामुळे व्यापले आहे; हे जगाच्या अधिपती, तूच याची निर्मिती केली आहेस. म्हणूनच, हे कमलजन्मा, सर्वांचा स्वामी तूच आहेस. तुला नमस्कार असो.
यदत्र ते मया कार्यं कर्तव्यं च तदादिश। एवं प्रोवाच भगवान्सार्धं देवर्षिभिः प्रभुः
इथे माझ्याकडून जे काही करावयाचे असेल ते कृपया सांग. असे प्रभूने सर्व देवर्षींसह विनंतीपूर्वक सांगितले.
नमस्कृत्य सुरेशाय ब्रह्मणेऽव्यक्तजन्मने। स च तत्रस्थितो ब्रह्मा तेजसा भासयन्दिशः
सर्व देवांचे स्वामी, अव्यक्तजन्मा ब्रह्मदेव यांना वंदन करून तो तेथे उभा राहिला. ब्रह्मदेवाच्या तेजाने सर्व दिशांना प्रकाश मिळाला.
श्रीवत्सलोमसंच्छन्नो हेमसूत्रेण राजता। सुरर्षिप्रतिमः श्रीमान्स्वयंभूर्भूतभावनः
श्रीवत्सचिन्ह आणि सुंदर रोमांनी सुशोभित, सोन्याच्या दोऱ्याने आणि चांदीने अलंकृत, देवर्षीसारखा तेजस्वी, स्वयंभू, सर्व भूतांचा आधार असलेला तो ब्रह्मदेव होता.
शुचिरोमा महावक्षाः सर्वतेजोमयः प्रभुः। यो गतिः पुण्यशीलानामगतिः पापकर्मणां
शुद्ध केस, विशाल छाती, सर्व तेजांनी युक्त असा प्रभू, पुण्यशीलांसाठी अंतिम ध्येय आणि पाप करणाऱ्यांसाठी शेवट आहे.
योगसिद्धा महात्मानो यं विदुर्लोकमुत्तमं। यस्याष्टगुणमैश्वर्यं यमाहुर्देवसत्तमम्
योगसिद्ध महात्मे त्याला सर्वोच्च लोक म्हणून ओळखतात. ज्याच्याकडे आठ प्रकारचे ऐश्वर्य आहे, आणि ज्याला सर्व देवांमध्ये श्रेष्ठ मानले जाते.
यं प्राप्य शाश्वतं विप्रा नियता मोक्षकांक्षिणः। जन्मनो मरणाच्चैव मुच्यंते योगभाविताः
हे विप्रांनो, ज्यांना मुक्तीची इच्छा आहे, असे योगाभ्यासाने मन एकाग्र केलेले लोक त्याला प्राप्त करून जन्म-मरणाच्या फेऱ्यातून मुक्त होतात.
यदेतत्तप इत्याहुः सर्वाश्रमनिवासिनः। सेवंसेवं यताहारा दुश्चरं व्रतमास्थिताः
सर्व आश्रमात राहणारे, कठीण व्रत पाळणारे आणि योग्य आहार करणारे जे पुन्हा पुन्हा सेवा करतात, ते यालाच तप म्हणतात.
योनंत इति नागेषु प्रोच्यते सर्वयोगिभिः। सहस्रमूर्द्धा रक्ताक्षः शेषादिभिरनुत्तमैः
सर्व योगी नागांमध्ये त्याला अनंत म्हणतात. हजारो डोकी, लाल डोळे असलेला, शेषादी श्रेष्ठ नागांसह तो ओळखला जातो.
यो यज्ञ इति विप्रेंद्रैरिज्यते स्वर्गलिप्सुभिः। नानास्थानगतिः श्रीमानेकः कविरनुत्तमः
स्वर्गाची इच्छा असणारे श्रेष्ठ ब्राह्मण त्याला यज्ञ असे म्हणतात. तो तेजस्वी, अद्वितीय, सर्वश्रेष्ठ कवी असून विविध स्थळी गमन करणारा आहे.
यं देवं वेत्ति वेत्तारं यज्ञभागप्रदायिनं। वृषाग्निसूर्यचंद्राक्षं देवमाकाशविग्रहं
जो देव जाणतो आणि ज्याला सर्वजण ओळखतात, यज्ञातील भाग देणारा, वृषभ, अग्नी, सूर्य आणि चंद्र ज्याचे नेत्र आहेत, आणि ज्याचे रूप आकाशासारखे आहे.
तं प्रपद्यामहे देवं भगवन्शरणार्थिनः। शरण्यं शरणं देवं सर्वदेवभवोद्भवं
त्या भगवंताकडे आम्ही शरण जातो, शरण मागतो. सर्वांचा आधार, सर्व देव आणि भूतांचा जन्मदाता तोच आहे.
ऋषीणां चैव स्रष्टारं लोकानां च सुरेश्वरं। प्रियार्थं चैव देवानां सर्वस्य जगतः स्थितौ
ऋषींचा आणि लोकांचा सर्जक, देवांचा स्वामी, देवांच्या कल्याणासाठी आणि संपूर्ण जगाच्या स्थैर्यासाठी तो कार्य करतो.
कव्यं पितॄणामुचितं सुराणां हव्यमुत्तमं। येन प्रवर्तितं सर् तं नतास्मस्सुरोत्तमं
पितरांसाठी शुद्ध अन्नाचा नैवेद्य योग्य आहे, तर देवांसाठी उत्तम हविर्भाग अर्पण करावा. हे सर्व ज्यांनी प्रस्थापित केले, त्या श्रेष्ठ देवतेला आम्ही नमस्कार करतो.
त्रेताग्निना तु यजता देवेन परमेष्ठिना। यथासृष्टिः कृता पूर्वं यज्ञसृष्टिस्तथा पुनः
त्रेतायुगातील अग्नीने, परब्रह्माने यज्ञ केला. जसा पूर्वी सृष्टी निर्माण झाली, तशीच पुन्हा यज्ञाची निर्मिती झाली.
तथा ब्रह्माप्यनंतेन लोकानां स्थितिकारिणा। अन्वास्यमानो भगवान्वृद्धोप्यथ च बुद्धिमान्
अशा प्रकारे, अनंत आणि जगाचे पालन करणारे ब्रह्मा, वयोवृद्ध असूनही अत्यंत बुद्धिमान होते.
यज्ञवाटमचिंत्यात्मा गतस्तत्र पितामहः। धनाढ्यैर्ऋत्विजैः पूर्णं सदस्यैः परिपालितम्
अकल्पनीय स्वरूप असलेले पितामह ब्रह्मा, धनाढ्य ऋत्विज आणि सभासदांनी भरलेल्या, रक्षण केलेल्या यज्ञस्थळी गेले.
गृहीतचापेन तदा विष्णुना प्रभविष्णुना। दैत्यदानवराजानो राक्षसानां गणाः स्थिताः
त्या वेळी, शक्तिशाली विष्णू धनुष्य हाती घेऊन उभे राहिले आणि दैत्य, दानवांचे राजा व राक्षसांचे समूह तेथे उपस्थित होते.
आत्मानमात्मना चैव चिंतयामास वै द्रुतं। चिंतयित्वा यथातत्वं यज्ञं यज्ञः सनातनः
त्यांनी स्वतःच्या मनाने स्वतःचे चिंतन केले; सत्याने विचार करून, सनातन यज्ञ स्वतःच यज्ञरूप झाला.
वरणं तत्र भगवान्कारयामास ऋत्विजाम्। भृग्वाद्या ऋत्विजश्चापि यज्ञकर्मविचक्षणाः
तेथे भगवंताने ऋत्विजांची निवड केली; भृगु आणि इतर यज्ञकर्मात निपुण ब्राह्मण निवडले गेले.
चक्रुर्बह्वृचमुख्यैश्च प्रोक्तं पुण्यं यदक्षरं। शुश्रुवुस्ते मुनिश्रेष्ठा वितते तत्र कर्मणि
बहुवृच शाखेचे मुख्य ऋत्विज, पुण्य अक्षरे उच्चारून, यज्ञकर्म करत होते; आणि श्रेष्ठ मुनी त्या विधीचे श्रवण करत होते.
यज्ञविद्या वेदविद्या पदक्रमविदां तथा। घोषेण परमर्षीणां सा बभूव निनादिना
यज्ञविद्या, वेदविद्या आणि पाठशुद्धीचे कौशल्य, या सर्व गोष्टी परमर्षींच्या घोषाने निनादत होत्या.
यज्ञसंस्तरविद्भिश्च शिक्षाविद्भिस्तथा द्विजैः। शब्दनिर्वचनार्थज्ञैः सर्वविद्याविशारदैः
यज्ञसंस्कार जाणणारे, शब्दशास्त्रात पारंगत, अर्थ समजणारे आणि सर्व विद्यांत निपुण असे द्विज तेथे उपस्थित होते.