परद्रव्यापहाराश्च परव्यसनमोहिताः । कथं न यांति नरकं ब्रह्मंस्तद्ब्रूहि तत्त्वतः
काही लोक दुसऱ्याचे धन चोरतात, काही परधर्म वाईट सवयींमुळे मोहात पडतात; ते नरकात का जात नाहीत, हे ब्रह्मन्, मला खरेखुरे सांग.
अनायासेन भगवन्दानेनाल्पेन केनचित् । पापं प्रशमनं याति एतन्मे वक्तुमर्हसि
भगवंत, कोणत्या सहज उपायाने किंवा थोड्याशा दानाने पाप नाहीसे होते, हे मला सांग.
पुलस्त्य उवाच- साधुसाधु महाभाग गुह्यमेतत्सुदुर्ल्लभम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं विष्णुब्रह्मेंद्रदैवतैः
पुलस्त्य म्हणाले: उत्तम, उत्तम! हे महाभाग, हे रहस्य फार दुर्मिळ आहे, जे विष्णू, ब्रह्मा, इंद्र किंवा इतर देवांनी कोणालाही सांगितलेले नाही.
तदहं कथयिष्यामि त्वया पृष्टो द्विजोत्तम । माघमासे तु संप्राप्ते शुचिस्नातो जितेंद्रियः
पण तू विचारलेस म्हणून मी तुला सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विज. माघ महिना आल्यावर, जो शुद्ध, स्नान केलेला आणि इंद्रियांवर संयम ठेवणारा आहे—
कामक्रोधाभिमानेर्ष्यालोभ पैशुन्य वर्जितः । देवदेवं च संस्मृत्य पादौ प्रक्षाल्य वारिभिः
—जो काम, क्रोध, अभिमान, ईर्ष्या, लोभ आणि निंदा टाळतो, देवांचा देव आठवतो आणि पाय पाण्याने धुतो—
भूमावपतितं गृह्य गोमयं तत्र मानवः । तिलान्प्रक्षिप्य कार्पांसं पिंडिकाश्चैव कारयेत्
—तो जमिनीवर पडलेले गोमय घेऊन त्यात तीळ आणि कापडाचा तुकडा मिसळून लहान गोळे तयार करावेत.
अष्टोत्तरशतं चैव नात्र कार्या विचारणा । ततो माघे च संप्राप्ते ह्याषाढर्क्षं भवेद्यदि
एकशेआठ याबद्दल काहीच शंका ठेवू नये. मग माघ महिना आला, आणि जर आषाढ नक्षत्र असेल—
मूलं वा कृष्णपक्षस्यैकादशी नियमांस्ततः । गृह्णीयात्पुण्यकाले च विधानं तत्र मे शृणु
किंवा कृष्णपक्षातील मूळ नक्षत्र, किंवा एकादशीचे नियम असतील, तर त्या पुण्यवेळी विधी सुरू करावा. त्या विधीची पद्धत मी सांगतो, ऐक.
देवदेवं समभ्यर्च्य सुस्नातः प्रयतः शुचिः । कृष्णनामानि संकीर्त्य पुनः प्रस्खलितादिषु
देवतांचा देव श्रीकृष्णाची पूजा करून, नीट स्नान करून, मन एकाग्र व शुद्ध ठेवून, कृष्णाची नावे म्हणावीत, विशेषतः काही चुकले किंवा राहिले असेल तर.
रात्रौ जागरणं कुर्यादादौ होमं च कारयेत् । अर्चयेद्देवदेवेशं द्वितीयेऽह्नि पुनर्हरिम्
रात्री जागरण करावे, आधी अग्निहोत्र करावे, आणि देवतांचा देव श्रीकृष्णाची पूजा करावी. दुसऱ्या दिवशी पुन्हा हरिची पूजा करावी.
चंदनागुरुकर्पूरैर्नैवेद्यं कृसरं तथा । संस्मृत्य नाम्ना च ततः कृष्णाख्येन पुनः पुनः
चंदन, अगर, कापूर आणि तसेच कृसराचा नैवेद्य अर्पण करावा. कृष्णाचे नाव आठवत राहावे आणि पुन्हा पुन्हा उच्चारावे.
कूष्मांडैर्नारिकेरैश्च ह्यथवा बीजपूरकैः । सर्वाभावेऽपि विप्रेंद्र शस्तपूगफलैर्वृतम् । अर्घं दद्याद्विधानेन पूजयित्वा जनार्दनम्
कुंभार, नारळ किंवा बियांनी भरलेली पात्रे, आणि काहीच नसेल तर योग्य सुपाऱ्यांनी, हे सर्व वापरून, विधीप्रमाणे अर्घ्य अर्पण करावा, जनार्दनाची पूजा करून.
कृष्णकृष्ण कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव । संसारार्णव मग्नानां प्रसीद पुरुषोत्तम
कृष्णा, कृष्णा, दयाळू, जे कोणाच्याही आधाराला नाहीत त्यांना तूच आधार हो. संसाराच्या समुद्रात बुडालेल्यांवर दया कर, पुरुषोत्तमा.
नमस्ते पुंडरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । सुब्रह्मण्य नमस्तेऽस्तु महापुरुषपूर्वज । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं लक्ष्म्या सह जगत्पते
कमळासारख्या डोळ्यांच्या कृष्णा, तुला नमस्कार. विश्वाचा सर्जनारा, तुला नमस्कार. सुब्रह्मण्य, तुला नमस्कार. महापुरुषांमध्ये प्राचीन असलेल्या, तुला नमस्कार. लक्ष्मीसमवेत मी अर्पण केलेले अर्घ्य स्वीकार, जगाच्या अधिपती.
इत्यर्घमंत्रः । ततस्तु पूजयेद्विप्रमुदकुंभं प्रदापयेत् । छत्रोपानहवस्त्रैश्च कृष्णो मे प्रीयतामिति
हा अर्घ्याचा मंत्र आहे. त्यानंतर ब्राह्मणाची पूजा करावी आणि त्याला जलकुंभ द्यावा. छत्री, पादत्राणे आणि वस्त्रही द्यावे, आणि 'कृष्ण माझ्यावर प्रसन्न होवो' असे म्हणावे.
कृष्णा धेनुः प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलपात्रं द्विजश्रेष्ठ दद्यात्पात्रविचक्षणः
काळी गाय आपल्या शक्तीनुसार श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावी. श्रेष्ठ ब्राह्मणाला, जाणकाराने तिळांनी भरलेली पात्र द्यावी.
स्नाने प्राशनके शस्तास्तथा कृष्णतिला मुने । तान्प्रदद्यात्प्रयत्नेन यथाशक्ति द्विजोत्तमे । तिलप्ररोहजाः क्षत्रे यावत्संख्यास्तिला द्विज
स्नानासाठी आणि खाण्यासाठी कृष्ण तिळ उत्तम आहेत, हे मुनी. ते तिळ काळजीपूर्वक, आपल्या शक्तीनुसार श्रेष्ठ ब्राह्मणाला द्यावेत. जे तिळ उगवले आहेत, ते क्षत्रियांना त्यांच्या संख्येनुसार द्यावेत.
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तिलस्नायी तिलोद्वर्ती तिलहोमी तिलोदकी
जितके तिळ स्नान, उटणे, होम आणि तिळोदकासाठी वापरले जातात, तितकी हजारो वर्षे स्वर्गात सन्मान मिळतो.
तिलदाता च भोक्ता च षट्तिलाः पापनाशनाः । नारद उवाच- कृष्णकृष्ण महाबाहो नमस्ते विश्वभावन
जो तिळ देतो, खातो, स्नान करतो, उटणे लावतो, होम करतो आणि तिळोदक अर्पण करतो—हे सहा तिळांचे उपयोग पाप नष्ट करतात. नारद म्हणाले—कृष्णा, कृष्णा, महाबाहू, विश्वाचा सर्जनारा, तुला नमस्कार.
षट्तिलैकादशीभूतं कीदृशं फलमस्ति वै । सोपाख्यानं मम ब्रूहि यदि तुष्टोऽसि यादव । श्रीकृष्ण उवाच शृणु राजन्यथावृत्तं दृष्टं तत्कथयामि ते । मर्त्यलोके पुरा ह्यासीद्ब्राह्मण्येका च नारद । व्रतचर्यारता नित्यं देवपूजारता सदा
षट्तिला एकादशीचे व्रत केल्याने काय फळ मिळते? त्याची कथा सांग, जर तू समाधानी असशील, यदुकुळातील. श्रीकृष्ण म्हणाले—राजा, जसे घडले तसे मी सांगतो, ऐक. पूर्वी पृथ्वीवर एक ब्राह्मणी होती, नारदा, जी नेहमी व्रत व देवपूजेत रमलेली होती.
मासोपवासनिरता मम भक्ता च सर्वदा । कृष्णोपवाससंयुक्ता मम पूजापरायणा
ती नेहमी मासिक उपवास करत असे, कायम माझी भक्त होती, कृष्ण उपवास पाळत असे आणि माझ्या पूजेला पूर्णपणे समर्पित होती.
शरीरं क्लेशितं चैव उपवासैर्द्विजोत्तम । देवानां ब्राह्मणानां च कुमारीणां च भक्तितः
उपवासांमुळे तिचे शरीर खूपच त्रासले होते, श्रेष्ठ ब्राह्मणा. देव, ब्राह्मण आणि कुमारिका यांच्याप्रती तिची भक्ती होती.
गृहादिकं प्रयच्छंती सर्वकालं महासती । अतिकृच्छ्ररता सा तु सर्वकालं तु वै द्विज
ती नेहमी घरातील वस्तू दान करत असे, महात्म्या. ती नेहमी कठोर तपश्चर्येत मग्न असे.
न दत्ता भिक्षुके भिक्षा ब्राह्मणा न च तर्पिताः
पण तिने भिकाऱ्यांना कधीच भिक्षा दिली नाही, आणि ब्राह्मणांचेही समाधान केले नाही.
ततः कालेन महता मया वै चिंतितं द्विज । शुद्धमस्याः शरीरं हि व्रतैः कृच्छ्रैर्न संशयः
नंतर खूप काळ गेल्यावर, द्विजा, मी विचार केला की तिचं शरीर नक्कीच कठीण व्रतांनी आणि तपश्चर्येने शुद्ध झालं आहे, यात काहीच शंका नाही.
अर्चितो वैष्णवो लोकः कायक्लेशेन वै तया । न दत्तमन्नदानं हि येन तृप्तिः परा भवेत्
तिने आपल्या शरीराच्या कष्टांनी विष्णूचं लोक नक्कीच संतुष्ट केलं; पण तिने कधीच अन्नदान केलं नाही, ज्यामुळे मोठी तृप्ती मिळते.
एवं ज्ञात्वा अहं ब्रह्मन्मर्त्यलोकमुपागतः । कापालं रूपमास्थाय भिक्षापात्रे च याचिता
हे जाणून, ब्राह्मणा, मी कपालधारी रूप धारण करून माणसांच्या जगात आलो आणि भिक्षेच्या पाटीने मागितलं.
कस्मात्त्वमागतो ब्रह्मन्क्व यासि वद मेऽग्रतः । पुनरेव मया प्रोक्तं देहि भिक्षां च सुंदरि
ती म्हणाली, 'ब्राह्मणा, तू इथे का आलास? कुठे चालला आहेस? मला सांग समोर.' मी पुन्हा तिला म्हटलं, 'सुंदरी, मला भिक्षा दे.'
तया कोपेन महता मृत्पिंडस्ताम्रभाजने । क्षिप्तो यावदहं ब्रह्मन्पुनः स्वर्गं गतो द्विज
ती फार रागावली आणि तिने मातीचा गोळा तांब्याच्या भांड्यात फेकला; आणि त्याच वेळी, ब्राह्मणा, मी पुन्हा स्वर्गात गेलो.
ततः कालेन महता तापसी सुमहाव्रता । सदेहा स्वर्गमायाता व्रतचर्या प्रभावतः
नंतर बराच काळ गेल्यावर, ती मोठ्या व्रतांची तपस्विनी आपल्या व्रताच्या सामर्थ्याने देहासह स्वर्गात पोहोचली.